Why: संधीचे मुख्य **तीन** प्रकार पडतात: 1. स्वर संधी, 2. व्यंजन संधी, 3. विसर्ग संधी. हे मराठी व्याकरणातील मूलभूत वर्गीकरण आहे. पर्याय B 'तीन' हा योग्य उत्तर आहे.[1]
Question 2
PYQ · 20251.0 marks
रंग + छटा = ?
Why: रंग + छटा = **रंगच्छटा**. येथे 'ग' (मृदु व्यंजन) च्या जागी 'ग्' च्या वर्गातील प्रथम व्यंजन 'क' येऊन 'ग्ग' होते, परंतु मराठीत द्विगुण होऊन 'च्छटा' होते. ही **प्रथम व्यंजन संधी** ची उदाहरण आहे.[2]
Question 3
PYQ · 20251.0 marks
कोटि + अवधि हा कोणत्या संधीयुक्त शब्दाचा विग्रह आहे?
Why: कोट्यवधि = कोटि + अवधि. येथे 'इ' स्वर आणि 'अ' स्वर यांचा संयोग होऊन **यम संधी** होते ज्यात 'इ' च्या जागी 'य' येतो. ही **स्वर संधी** ची यम प्रकाराची उदाहरण आहे.[2]
Question 4
PYQ · 20251.0 marks
खिडकीत हा कोणत्या प्रकारच्या संधिचा उदाहरण आहे?
Why: **खिडकीत** = खिडकी + अत्. येथे दुसऱ्या शब्दातील 'अ' विलय होऊन पहिल्या शब्दाच्या शेवटचा स्वर टिकून राहतो. ही **पूर्वरूप संधी** आहे.[3]
Question 5
PYQ · 20251.0 marks
निः + पाप = ?
Why: निः + पाप = **निःपाप**. विसर्ग संधीमध्ये 'ः' च्या पाठोपाठ 'प' (उष्म व्यंजन) येत असल्यास विसर्ग विलय होऊन त्या व्यंजनाचे उच्चारण होतो. ही **व्यंजन संधी** आहे.[3]
Question 6
PYQ · 20251.0 marks
गरज + अनुसार = ?
Why: गरज + अनुसार = **गरजानुसार**. येथे 'ज' (मृदु व्यंजन) च्या पाठोपाठ 'अ' येत असल्यास **प्रथम व्यंजन संधी** होऊन 'ज' च्या जागी 'ग्' चे उच्चारण होत नाही तर संयोजन होते.[3]
Question 7
PYQ1.0 marks
स्वरसंधी, व्यंजनसंधी आणि विसर्गसंधी या सर्वांचा समावेश कोणत्या संधी प्रकारात होतो?
Why: स्वरसंधी, व्यंजनसंधी आणि विसर्गसंधी हे **पररूप संधी**चे मुख्य प्रकार आहेत. पररूप संधी म्हणजे दोन्ही शब्दातील अक्षरांमध्ये परस्पर बदल होणे.[1]
Question 8
PYQ1.0 marks
निम्नलिखितपैकी कोणता शब्द **द्विगु समास**चा आहे?
Why: **द्विगु समास** हा संख्येचा + वस्तू असा असतो ज्यात संख्यावाचक पद उपसर्ग असते आणि वस्तूवाचक पद आहे, जसे 'गंगाजल' = गंगेचे **जल** (बहुविध जल). इतर पर्याय: रामायण=रामाचे **आयन** (तत्पुरुष), राजपुत्र=राज्याचे **पुत्र** (तत्पुरुष), नीलकंठ=नील **कंठ** असलेला (बहुव्रीहि). म्हणून B बरोबर.
Question 9
PYQ · 20212.0 marks
'महापुरुष' या शब्दाचा **समास** आणि **विग्रह** सांगा.
Why: 'महापुरुष' = **महान पुरुष** असलेला (बहुव्रीहि समास). बहुव्रीहि समासात दोन्ही पदे प्रधान नसतात तर तृतीय पक्षाकडे संकेत होतो. येथे 'महापुरुष' म्हणजे महान पुरुष **असलेला** व्यक्ती. इतर पर्याय चुकीचे: तत्पुरुष असता 'महा+चे+पुरुष', द्वंद्व समानाधिकार, अव्ययीभाव अव्यय+पद. म्हणून A बरोबर.
Question 10
PYQ1.0 marks
'अमर-बेल' या शब्दाचा समासाचा प्रकार कोणता?
Why: 'अमर-बेल' = अमर **तथा** बेल (द्वंद्व समास). **द्वंद्व समास**मध्ये दोन्ही पदे समान प्रधान असतात आणि विग्रहात 'आणि, या, चा' यांचा वापर होतो. इतर: तत्पुरुष=विभक्ती दर्शक, कर्मधारय=विशेषण+संज्ञा, बहुव्रीहि=तृतीय संकेत. म्हणून C बरोबर.
Question 11
PYQ · 20192.0 marks
खालील शब्दांचा समासाचा प्रकार ओळखा: १. नृसिंह २. गंगोदक ३. रघुनाथ ४. चंद्रमा A) १-बहुव्रीहि, २-तत्पुरुष, ३-बहुव्रीहि, ४-तत्पुरुष B) सर्व तत्पुरुष C) सर्व बहुव्रीहि D) १-तत्पुरुष, २-बहुव्रीहि, ३-तत्पुरुष, ४-बहुव्रीहि
Why: १. नृसिंह=नृ(मानव) **सिंह** असलेला (बहुव्रीहि), २. गंगोदक=गंगेचे **उदक** (तत्पुरुष), ३. रघुनाथ=रघूचा **नाथ** (बहुव्रीहि, रघूचा स्वामी), ४. चंद्रमा=**चंद्र** असलेला मास (तत्पुरुष). म्हणून A बरोबर.
Question 12
PYQ1.0 marks
द्वितीया (कर्म) आणि चतुर्थी (संप्रदान) या दोन्ही विभक्तींचे प्रत्यय स, ला, ते / स, ला, ना, ते हे सारखेच आहेत. खालीलपैकी कोणती जोडी यांच्यातील प्रत्यय समान आहेत?
A. प्रथमा - द्वितीया
B. तृतीया - पंचमी
C. **द्वितीया - चतुर्थी**
D. षष्ठी - सप्तमी
Why: द्वितीया विभक्ती (कर्मकार्थासाठी) आणि चतुर्थी विभक्ती (संप्रदानार्थासाठी) या दोन्हींचे प्रत्यय 'स, ला, ते' आणि 'स, ला, ना, ते' हे समान आहेत. उदाहरणार्थ, 'रामाला' हा शब्द दोन्ही संदर्भात वापरला जाऊ शकतो. अन्य पर्यायांमध्ये प्रत्यय भिन्न आहेत. म्हणून योग्य उत्तर C आहे.
Question 13
PYQ1.0 marks
'रामास मिळाला' या वाक्यातील 'रामास' या शब्दाची विभक्ती कोणती?
A. द्वितीया
B. तृतीया
C. **चतुर्थी**
D. पंचमी
Why: 'रामास' या शब्दात 'स' प्रत्यय असला तरी 'मिळाला' (प्राप्ती/देणे) या क्रियापदाच्या संदर्भात हा शब्द संप्रदानार्थ (चतुर्थी विभक्ती) दर्शवतो. चतुर्थी विभक्ती संप्रदान (देणे, मिळणे) दर्शवते. म्हणून उत्तर C चतुर्थी आहे.
Question 14
PYQ1.0 marks
'पासून' आणि 'पलीकडे' या प्रत्ययांची विभक्ती खालीलपैकी कोणती?
A. द्वितीया व चतुर्थी
B. तृतीया व पंचमी
C. **पंचमी व सप्तमी**
D. षष्ठी व अष्टमी
Why: 'पासून' हे पंचमी विभक्तीचे (अपादान/वियोग) कार्य करते, तर 'पलीकडे' हे सप्तमी विभक्तीचे (अधिकरण/स्थान) कार्य करते. पंचमी वियोग दर्शवते आणि सप्तमी स्थान दर्शवते. म्हणून उत्तर C आहे.
Question 15
PYQ1.0 marks
'हून' हा प्रत्यय कोणत्या विभक्तीचा आहे?
A. चतुर्थी
B. सप्तमी
C. तृतीया
D. **अपादान**
Why: 'हून' हा पंचमी विभक्तीचा प्रत्यय आहे ज्याचा कारकार्थ **अपादान** असतो. तुलना (Separation) किंवा वियोग दर्शवणाऱ्या शब्दांचा अपादान कारकार्थ होतो. उदाहरण: 'घरहून बाहेर'. म्हणून उत्तर D आहे.
Question 16
PYQ1.0 marks
काळाचे किती प्रकार आहेत?
Why: मराठी व्याकरणात काळाचे **तीन मुख्य प्रकार** आहेत - भूतकाळ, वर्तमानकाळ आणि भविष्यकाळ. हे सामान्यतः सर्व स्पर्धा परीक्षांमध्ये विचारले जाते. Option B 'तीन' हे योग्य उत्तर आहे[1].
Question 17
PYQ1.0 marks
खालील वाक्यातील काळ ओळखा - 'काल शब्द शिकून घेतले.'
Why: 'शिकून घेतले' हे क्रियापद भूतकाळ दर्शविते कारण क्रिया पूर्ण झाली आहे. भूतकाळातील क्रियापदे '-ला', '-ले', '-ली' इत्यादी प्रत्यय घेता[7]. Option B 'भूतकाळ' योग्य आहे.
Question 18
PYQ1.0 marks
खालील वाक्यातील काळ ओळखा - 'मी गावाला जाईन.'
Why: 'जाईन' हे क्रियापद भविष्यकाळ दर्शविते कारण क्रिया भविष्यात घडणार आहे. भविष्यकाळातील प्रत्यय '-ईन', '-णार' इत्यादी[10]. Option C 'भविष्यकाळ' योग्य आहे.
Question 19
PYQ · 20251.0 marks
खालील वाक्याचा काळ ओळखा - 'पृथ्वी सूर्याभोवती फिरते.'
Why: या वाक्यात सहायक क्रियापद नसून क्रिया चालू असल्याचा बोध होतो, म्हणून **वर्तमानकाळ**. वर्तमानकाळ सत्य किंवा नियम दर्शवतो[2]. Option B योग्य आहे.
Question 20
PYQ2.0 marks
'अर्जुन श्रीकृष्णाला विचारतो' या वाक्याचा काळ कोणता आहे?
Why: भूतकाळातील घटना वर्तमानकाळात सांगतात म्हणून **ऐतिहासिक वर्तमानकाळ**. महाभारतातील संवाद वर्तमान रूपात[2]. Option B योग्य आहे.
Question 21
PYQ1.0 marks
निम्नलिखित वाक्यों में से कर्तृवाच्य वाक्य पहचानिए: क) चित्रकार चित्र बनाता है। ख) चित्रकार द्वारा चित्र बनाया जाता है। ग) लड़के जाते हैं। घ) मुझसे टहला नहीं जाता।
Why: कर्तृवाच्य वह रूप है जिसमें क्रिया कर्ता के लिंग, वचन और पुरुष के अनुसार होती है। 'चित्रकार चित्र बनाता है' और 'लड़के जाते हैं' में क्रिया कर्ता के अनुसार है। 'चित्रकार द्वारा चित्र बनाया जाता है' कर्मवाच्य है क्योंकि क्रिया कर्म के अनुसार है। 'मुझसे टहला नहीं जाता' भाववाच्य है। इसलिए सही उत्तर क और ग है, जो विकल्प A है。[1][4]
Question 22
PYQ1.0 marks
निम्नलिखित वाक्यातील अधोरेखित शब्द कोणता शब्दयोगी अव्यय आहे? तो फक्त पुस्तक वाचतो.
Why: **फक्त** हा शब्दयोगी अव्यय **कैवल्यवाचक** प्रकारचा आहे. कैवल्यवाचक शब्दयोगी अव्यये जसे - च, ना, फक्त, केवळ, पण, मात्र - हे एकाच गोष्टीवर भर देतात किंवा इतर गोष्टींना नाकारतात. येथे 'फक्त पुस्तक वाचतो' म्हणजे इतर काही वाचत नाही, फक्त पुस्तक. म्हणून **B** योग्य आहे.[1]
Question 23
PYQ1.0 marks
‘तो रामासाठी हे काम करतो’ या वाक्यातील ‘रामासाठी’ हे कोणते शब्दयोगी अव्यय आहे?
Why: **रामासाठी** हे **हेतुवाचक** शब्दयोगी अव्यय आहे, जे कारण किंवा हेतू दर्शवते. हेतुवाचक शब्दयोगी अव्यये: साठी, करिता, अर्थी, निमित्त. येथे राम हा हेतू आहे ज्यामुळे काम होते. म्हणून **C** योग्य आहे.[1][2]
Question 24
PYQ1.0 marks
निम्नलिखितपैकी साहचर्यवाचक शब्दयोगी अव्यय कोणता? (१) साठी (२) सोबत (३) पैकी (४) बद्दल
Why: **सोबत** हा **साहचर्यवाचक** शब्दयोगी अव्यय आहे जो सहवास किंवा संगती दर्शवतो. साहचर्यवाचक: सोबत, सह, आदि. अन्य पर्याय: साठी (हेतु), पैकी (भाग), बद्दल (विनिमय). म्हणून **B** योग्य.[5]
Question 25
PYQ1.0 marks
निम्नलिखित अधोरेखित शब्द कोणते शब्दयोगी अव्यय आहे? आईने **विषी** जेवण दिले. (१) कैवल्यवाचक (२) संस्कृत शब्दसाधित (३) करणवाचक (४) वरीलपैकी नाही
Why: **विषी** हे **करणवाचक** शब्दयोगी अव्यय आहे जे साधन किंवा कारण दर्शवते (म्हणजे 'ने' चा अर्थ). करणवाचक: ने, विषी, दळी, हातून. म्हणून **C** योग्य.[5]
Question 26
PYQ1.0 marks
सर्वनामाचे एकूण किती प्रकार मानतात?
Why: मराठी व्याकरणानुसार सर्वनामाचे एकूण सहा प्रकार मानतात: (१) पुरुषवाचक सर्वनाम, (२) दर्शक सर्वनाम, (३) संबंधी सर्वनाम, (४) प्रश्नार्थक सर्वनाम, (५) सामान्य/अनिश्चित सर्वनाम, आणि (६) आत्मवाचक सर्वनाम. म्हणून योग्य उत्तर 'सहा प्रकार' आहे.
Question 27
PYQ1.0 marks
खालीलपैकी कोण पुरुषवाचक सर्वनाम आहे?
Why: पुरुषवाचक सर्वनामांमध्ये प्रथम पुरुषसाठी 'मी', दुसरा पुरुष 'तू', तिसरा पुरुष 'तो, ती, ते, त्या' येतात. 'हा' हा दर्शक सर्वनाम आहे, 'जो' हा संबंधी सर्वनाम आहे, आणि 'कोण' हा प्रश्नार्थक सर्वनाम आहे. म्हणून 'तो' हा पुरुषवाचक सर्वनाम आहे.
Question 28
Question bank
संधीचा व्याख्या कोणती आहे?
Why: संधी म्हणजे दोन शब्द एकत्र येऊन नवीन शब्द तयार होणे होय.
Question 29
Question bank
खालिलपैकी संधीचे मुख्य प्रकार कोणते आहेत?
Why: संधीचे मुख्य प्रकार तीन आहेत - स्वर संधी, व्यंजन संधी आणि विसर्ग संधी.
Question 30
Question bank
स्वर संधीच्या उपप्रकारांपैकी खालिलपैकी कोणता स्वर संधी नाही?
Why: स्वर संधीचे उपप्रकार दीर्घ संधी, गुण संधी, वृद्य संधी आणि परसवर्ग संधी आहेत. मूळ संधी ही संधीसंवंधी संज्ञा नाही.
Question 31
Question bank
खालिलपैकी व्यंजन संधीय प्रकरामध्ये कोणता समाविष्ट आहे?
Why: व्यंजन संधीचे मुख्य प्रकार यण संधी आणि अनुस्वार संधी आहेत.
Question 32
Question bank
दाखवलेल्या संधी शब्द 'तुमचा + अक्षर' या संधीचे योग्य प्रकार कोणते आहेत?
Why: 'तुमचा + अक्षर' या शब्दांत अनुस्वार संधी होते कारण 'च' आणि 'अ' मध्ये अनुस्वार लागतो.
Question 33
Question bank
खालीलपैकी कोणता शब्द यज्ञ संधीचे उदाहरण आहे?
Why: राजा + ईश मध्ये 'अ' नंतर 'ई' असल्याने यज्ञ संधी लागून होते आणि 'अ' हा 'य' मध्ये बदलतो.
Question 34
Question bank
खालीलपैकी कोणता शब्द विसर्ग संधीचे उदाहरण आहे?
Why: सदा + ईश्वर या संधीमध्ये विसर्ग (ः) संधी लागून होते आणि विसर्गाने पुढील शब्दाचा प्रारंभिक स्वर बदलतो.
Question 35
Question bank
संधीच्या नियमांनुसार, "सुप + आन्नंद" या संधियुक्त शब्दाचा विग्रह काय आहे?
Why: "सुप + आन्नंद" या शब्दाचा विग्रह सर्वसामान्य मुळ शब्दांचे संयोग.
Question 36
Question bank
खालीलपैकी कोणता पर्यावर संधीचा वर्गात येतो?
Why: आनुप्रास संधीमध्ये नेहमी काही निश्चित अक्षरांची पुनरावृत्ती होते, त्यामुळे ती पर्यावर संधीचा प्रकार यते.
Question 37
Question bank
खालीलपैकी कोणती संधी नियम व उद्दारणे योग्य आहेत?
Why: "सदा + ईश्वर" या संधीमध्ये विसर्ग संधी लागून होते, हीच योग्य उदाहरणे आहेत.
Why: विशर्ग संधीत शब्दप्रारंभ बदळतो कारण विशर्गाचा अवाज पुन्हा स्वरांशी बदळतो.
Question 39
Question bank
खालिलपैकी कोणते विलग संधी प्रकार आहेत?
Why: विलग संधिमध्ये यण संधी आणि अनुप्रास संधी येतात.
Question 40
Question bank
संधीचे मुख्य कोणते प्रकार आहेत? \(\)
Why: संधीचे मुख्य तीन प्रकार आहेत: स्वर संधी, व्यंजन संधी आणि विसर्ग संधी.
Question 41
Question bank
खालिलपैकी कोणता शब्द संधीचे उदाहरण आहे? \(\)
Why: गावा + अलि = गावाळी ही स्वर संधी आहे, कारण 'आ' आणि 'अ' एकत्र येऊन 'आ' मधले बडले होते.
Question 42
Question bank
संधीच्या स्वराभाव व्यंजन संधी मध्ये काय आहे? \(\)
Why: व्यंजन संधी मध्ये दोन शब्दांमधले व्यंजनांमध्ये बळक लक्षण येतो.
Question 43
Question bank
निम्नलिखितपैकी कोणती विसर्ग संधी उदाहारण आहे? \(\)
Why: सूर्यँ + अस्त = सूर्योस्त ही विसर्ग संधी आहे कारण विसर्ग 'ँ' आणि स्वर 'अ' या संधिप्रिणाम.
Question 44
Question bank
खालिलपैकी कोणत्या शब्दांमध्ये संधीविग्रह 'मित्र+आगम' यांचा समावेश आहे? \(\)
Why: मित्र + आगम एकत्र होऊन मित्रागम हे शब्द तयार झाले, त्यामध्ये संधीविग्रहण आहे.
Question 45
Question bank
स्वर संघीमध्ये कोणता बदा होतो? \(\)
Why: स्वर संघी मध्ये दोन स्वर एकत्र अल्पावरत् झालेल्या स्वर परिचयर्तन होय.
Question 46
Question bank
खालीलपैकी कोणता शब्ध 'व्यंजन संघी'चा योग्य उदाहराण आहे? \(\)
Why: तत् + स्थ = तत्त्वस्थ या शब्दांत व्यंजन संघी घालीत असून येथे 'त्' + 'स्' चे संधिस्थान आहे.
Question 47
Question bank
विसर्ग संघीचे नियम कोणत्या शब्दसंयोजनावर लागू होतात? \(\)
Why: विसर्ग संघीचा नियम विसर्ग आणि व्यंजन घालणांसमोर येताना लागू होतो.
Question 48
Question bank
खालीलपैकी 'संघी नियम'ाचा अंतर्गत येंणारे एक उदाहराण निवडा. \(\)
Why: राम + इस्मृ = रामिष्म्र हा संक्षिप्त संघी नियमाचा उलेख करत असलेला उदाहराण आहे.
Question 49
Question bank
खालीलपैकी कोणता शब्द 'संघीचे विग्रह' योग्यप्रकारे दर्शवितो? \(\)
Why: देशाभिमुख = देश + अभिमुख या शब्दाचा संघी विग्रह बरोबर आहे.
Question 50
Question bank
संथीचे कोणते प्रकार सादारण्यात स्वर आणि व्यंजन यांचे आहेत? ()
Why: संथीचे दोन मुख्य प्रकार स्वरांत आणि व्यंजनांत होणारे बदले म्हणून स्वर संथी आणि व्यंजन संथी.
Question 51
Question bank
'रामं + इन्द्र = रामेन्द्र' हा शब्दसंयोग कसा संधि प्रकार दाखवितो? ()
Why: रामं + इन्द्र मध्ये विशर्ग 'ं' आणि स्वर 'इ' यांंचा संधि परिणामी स्वर संधि असून विशर्ग संधि आहे.
Question 52
Question bank
खालीलपैकी कोणता शब्द संधीच्या नियमामुळे योग्य प्रकारे रूपांतरित झाला आहे?
Why:योग्य उत्तर कारण: 'विद्या + अलय' मध्ये विसर्ग सयुक्त संधीच्या नियमांनुसार (अ) 'आ' मध्ये विलीन होतो आणि 'विद्यालय' ही योग्य संधी आहे. विद्यार्थी का चुकतात: विद्यार्थी बहुधा पर्याय A निवडतात कारण ते शब्द थेट एकत्र करून पाहतात आणि विसर्ग सयुक्त संधी नियमाचा चुकीच्या वेळी वापर करतात. पर्यायानुसार विश्लेषण: A मध्ये विसर्ग सयुक्त संधी थेट न लावता चुकीचा 'ई' जोडल्यामुळे त्रुटी आहे (गलत नियम), B मध्ये समास आणि संधीचे गोंधळ आहे, C मध्ये केवळ अतिशय स्मृतीवर अवलंबून चुकीचा शब्द तयार केला आहे, तर D ही योग्य संयुग संधी आहे.
Question 53
Question bank
'देव + ईश्वर' या संधिमध्ये योग्य संधी काय आहे?
Why:योग्य उत्तर कारण: 'देव + ईश्वर' मध्ये अकारांत देवामध्ये 'व' वर 'ई' स्वर लागल्याने 'व' साठी स्वरदीर्घ होतो आणि संधी 'देवेश्वर' होते. विद्यार्थी का चुकतात: विद्यार्थी पर्याय A निवडतात कारण समास गोंधळित करतात आणि संधीऐवजी समास समजतात. पर्यायानुसार विश्लेषण: A मध्ये समास गोंधळ (Misconception B), C मध्ये विसर्ग वापर चुकीचा (कपात-वगळणे - Misconception D), D मध्ये शब्द वेगळा करून स्मृतीवर अवलंबून चुका (Misconception C). B ही योग्य स्वर दीर्घ संधी आहे.
Question 54
Question bank
खालीलपैकी कोणत्या संधीचे परिणाम 'तुला + अंत' या शब्दयुग्मामुळे झाले आहेत?
Why:योग्य उत्तर कारण: संधी नियम लक्षात घेतल्यास, 'तुला' + 'अंत' मध्ये 'अ' + 'अ' ची संधी होते, ज्यामुळे 'अ' दीर्घ आकाराने रूपांतरित होते आणि परिणामी 'तुलांत' तयार होते. विद्यार्थी का चुकतात: विद्यार्थी बहुधा पर्याय A निवडतात कारण ते पूर्वी अनुभवलेल्या समास नियमाचे अयोग्य वापर करतात आणि संधीच्या नियमाकडे दुर्लक्ष करतात. पर्यायानुसार विश्लेषण: A मध्ये पूर्वी अविचारित समास वापर (Misconception A), C मध्ये स्वतंत्र शब्दांच्या स्मृतीवर अवलंबून चुकीचा शब्द (Misconception C), D मध्ये संधी आणि प्राय:अन्य भाषीय घटकांची गोंधळ (Misconception B). B योग्य स्वर दीर्घ संधीचे उदाहरण आहे.
Question 55
Question bank
खालीलपैकी कोणता शब्द सयुंक्त स्वर संधीच्या नियमानुसार योग्य प्रकारे रूपांतरित झाला आहे?
Why:योग्य उत्तर कारण: 'सूर्य + उदय' मध्ये 'य' + 'उ' किंवा स्वरांची सयुंक्त संधी (यज्ञ संधी) रूपी सुस्पष्ट संधी घडते, परिणामी 'सूर्योदय' निर्माण होते. विद्यार्थी का चुकतात: पर्याय A वरून समास आणि संधीचे गोंधळ दिसतो (Misconception B). पर्यायानुसार विश्लेषण: A येथे समास आणि संधीतील गोंधळ आहे, C मध्ये स्वरदीर्घ संधीचा चुकीचा वापर (Misconception A), D स्मृतीवर अवलंबून किंचित चूक (Misconception C). B योग्य संधी आहे.
Question 56
Question bank
खालीलपैकी कोणता संधीचा नियम Visarga संधीचा अपवाद आहे?
Why:योग्य उत्तर कारण: 'रामः + इन्द्र' मध्ये विसर्गाचा पूर्ण स्वर असलेल्या विसर्ग विसर्गलेने जास्तीत जास्त रूपांतर होते आणि परिणामी 'रामेन्द्र' होतो, हा विसर्ग संधीचा अपवाद आहे. विद्यार्थी का चुकतात: विद्यार्थी बहुधा B पर्यायावर जास्त लक्ष देतात कारण विसर्ग संधीचे स्वर लाघव होण्याची सामान्य अपेक्षा असते, तो अपवाद आहे (Misconception D). पर्यायानुसार विश्लेषण: A मध्ये संधी आणि समास गोंधळ (Misconception B), B मध्ये अपवाद न पहाता विरंजन चुकीचा होणे (Misconception D), D मध्ये विसर्गाची विसर्जन प्रक्रिया चुकीची वापर (Misconception C). C ही योग्य विसर्ग संधी अपवाद आहे.
Question 57
Question bank
निम्नपैकी कोणी संधी 'ओ' + 'अ' चे योग्य स्वर परिवर्तन दर्शवते?
Why:योग्य उत्तर कारण: 'ओ' + 'अ' मध्ये ओक्षरांंची संधी होतीना 'ओ' चा अंतीम स्वर 'ओ' मध्ये परिवर्तित होतो आणि पुढील 'अ' लागतो, जे 'ओ' स्वर निर्मितीचे नियमाने संधीचे स्वर आहे. विद्यार्थी का गोंधळतात: विद्यार्थी C पर्याय निवडतात कारण त्यांना स्वरांमध्ये विलीन होतो असे वाटते (गोंधळ A - अपुरे नियम लागू करणे). पर्यायानुसार विश्लेषण: A संधी नियम एकूणच दुर्लक्षित करते (गोंधळ E - पक्षपाती कारण); B अनावश्यक स्वर परिवर्तन दाखवते (गोंधळ B); C विलीन मानते (गोंधळ A); D बरोबर आहे कारण ओ स्वरूप में योग्य बदल दाखवते.
Question 58
Question bank
खालीलपैकी कोणता संधी प्रकार विसर्ग संधीचा आहे?
Why:योग्य उत्तर कारण: 'रामं + अथव्य' मध्ये विसर्गाच्या 'ः' चा बदल होऊन 'ष्ट' द्विदीतीय त्रयार होतो, जो विसर्ग संधीचा भाग आहे. विद्यार्थी का गोंधळतात: विद्यार्थी D पर्याय निवडतात कारण ते स्वर संधी मानतात (गोंधळ E). पर्यायानुसार विश्लेषण: A स्वर्ण संधी आहे (गोंधळ B); C स्वर संधी आणि विसर्ग संधी गोंधळ करते (गोंधळ B); D ही स्वर संधी आहे, विसर्ग संधी नाही (गोंधळ C); B योग्य विसर्ग संधीचे उदाहरण आहे.
Question 59
Question bank
'गुरु + ईश' या संधीत कोणता स्वर परिवर्तन होईल?
Why:योग्य उत्तर कारण: 'गुरु + ईश' मध्ये 'ई' पूर्व स्वर असल्यामुळे 'उ' आणि 'ई' चे मेल 'ऊ' होते पण नियमानुसार स्वरूप अधिक योग्य आणि सामन्य आहे 'गुरुश्री' स्वरूप असल्यामुळे त्याला योग्य स्वरूप आहे. विद्यार्थी का गोंधळतात: विद्यार्थी A पर्याय निवडतात कारण ते पूर्वीच्या संधीवर अपुरे ज्ञान लागू करतात (गोंधळ A); पर्यायानुसार विश्लेषण: A अपूर्ण रुप आहे (गोंधळ A); B स्वरयोग्जनेवर आधारित अर्धवट रूप (गोंधळ C); C निरर्थक आहे (गोंधळ C); D योग्य स्वरूप आहे कारण ती पूर्ण स्वर संधी नियमानुसार आहे.
Question 60
Question bank
'पुरुष + ईश' या संधीचे योग्य स्वरूप कोणते आहे?
Why:योग्य उत्तर कारण: 'पुरुष' + 'ईश' या संधीमध्ये, 'ष' + 'ई' च्या भाग घेतल्यामुळे 'ष्री' प्रकारच्या संधी होते, ज्यामुळे 'पुरुश्री' होते. विद्यार्थी का गोंधळतात: A पर्याय पूर्वीच्या अपूर्ण स्वर संधी प्रकार लक्षात नाही (गोंधळ D). पर्यायानुसार विश्लेषण: A विसर्ग संधीसोडून दिलेल्या संकेत (गोंधळ D); B अस्पष्ट स्वर परिवर्तन (गोंधळ A); D चुकीचा विसर्गुसंधी चुका (गोंधळ D); C ही योग्य स्वरूप स्वर संधी आहे कारण तो स्पष्ट संधी नियमानुसार आहे.
Question 61
Question bank
खालीलपैकी कोणता शब्द 'सूर्य + अंत' च्या संधी नियम योग्य आहे?
Why:योग्य उत्तर कारण: 'सूर्य' + 'अंत' मध्ये, संयुक्त रूपांमध्ये 'सूर्यन्त' त्याचा नियम होता, कारण 'अ' + 'अ' ही दीर्घ संधी अंतिम स्वरांतर्गत लागू होते. विद्यार्थी का गोंधळतात: विद्यार्थी B निवडतात कारण ते 'अंत' मधे 'आ' ची त्रुटीने भर टाकतात (गोंधळ C). पर्यायानुसार विश्लेषण: B अकारांत स्वरातील भ्रम (गोंधळ C); C स्वर विलयाचा अभाव (गोंधळ A); D छोटया स्वरशुद्धीची चूक (गोंधळ D); A योग्य संधी प्रमाण आहे.
Question 62
Question bank
'मित्र + अर्चना' या संधीचा योग्य परिणाम कोणता आहे?
Why:योग्य उत्तराचे कारण: 'मित्र' + 'अर्चना'मध्ये, 'अ' + 'अ' ची दीर्घ संधी होत असल्याने 'मित्रारचना' तयार होते. विद्यार्थी का गोंधळतात: पर्याय A अकार्षक षिष्ट पंक्तीवर संधी लघ्न करत असल्यामुळे भ्रामक आहे (गोंधळ A). पर्यायनिहाय: A विसर्ग संधी चुकीची अपार (गोंधळ A); C शुद्धलेखन गुणव (गोंधळ E); D स्वर विलीन व केल्यामुळे चुकीचा हिशेब (गोंधळ A). B योग्य स्वरूप आहे.
Question 63
Question bank
खालीलपैकी कोणत्या वाक्यांश समास नाही, तर संधिने एकत्र आले आहे?
Why:योग्य उत्तराचे कारण: 'गृहशोभा' येथे संधिने जोडलेले दोन स्वतंत्र शब्द आहेत, म्हणून 'शोभा' शब्दाने 'गृह' मध्ये संधि लागू केलेली आहे, म्हणजे संधि उदaharan. विद्यार्थी का गोंधळतात: बहुतेक विद्यार्थी 'गृहशोभा' समास समजतात कारण ते समान्य वाचक अपसलेला शब्द आहे, पण तो संधि आहे (गोंधळ B). पर्यायनिहाय: A समास आहे (गोंधळ B); B संधि आहे; C समास आहे (गोंधळ B); D समास आहे (गोंधळ B). फक्त B संधिने जोडलेले आहे.
Question 64
Question bank
खालीलपैकी कोणत्या संधिमध्ये 'अ' + 'इ' चे स्वर परिवर्तन योग्य आहे?
Why:योग्य उत्तराचे कारण: 'तू + इतर' मध्ये 'उ' + 'इ' चे संधी होते त्यामुळे 'तू' चा 'उ' स्वर 'ई' स्वरात रुपांतरित होत असून 'तीतर' तयार होते. विद्यार्थी का गोंधळतात: विद्यार्थी नव्हते A कारण ते विसर्ग संधी आणि स्वर संधी गोणधळतात (गोंधळ B). पर्यायनिहाय: A विसर्ग- संधी व स्वर संधी गोंधळ (गोंधळ B); B गैऱ-शुद्ध स्वर परिवर्तन (गोंधळ A); D चुकीचा स्वर संधी माणणे (गोंधळ C). C योग्य स्वरूप आहे.
Question 65
Question bank
खालीलपैकी कोणता शब्द 'जल + ईश्वर' संधिसाधी योग्य आहे?
Why:योग्य उत्तराचे कारण: 'जल' + 'ईश्वर' मध्ये 'अ' + 'ई' संधी लागू होत असून 'ए' द्वितीय उत्तपन्न होते, परिणामी 'जलेश्वर' तयार होते. विद्यार्थी का गोंधळतात: पर्याय A नव्हताद कारण ते स्वर संधी नियमाशी भ्रम गोंधळ निर्माण करतो (गोंधळ A). पर्यायनिहाय: A टाकलेले स्वर थेट जोडण्यात त्रुटी (गोंधळ A); B स्वर-ध्वनीचा गोंधळ (गोंधळ B); D स्वराची फक्त जोडलेली रुपं (गोंधळ C). C योग्य आहे कारण ध्वनी संधि अचूक अंमलबजावणी करणारा अलि आहे.
Question 66
Question bank
समानस मध्ये काय? खालीलपैकी कोणता विद्यान समानसाच्या व्याख्येची सर्वात जास्त गुणवत्ता जुळतो? Refer to the diagram below. समानस हा एक शब्द आहे जो दोन किंवा अधिक शब्दांचा एकत्र येण्याने तयार होतो.
Why: समानस दोन किंवा अधिक स्वतंत्र शब्दांचा एकत्र येऊन नवीन अर्थपूर्ण शब्द तयार करणे होय.
Question 67
Question bank
खालीलपैकी कोणता समानसाचा प्रकार आहे? Refer to the diagram below. "रामा + घर" हा शब्दसमूह
Why: "रामा घर" हा व्ययीभाव समानस आहे कारण यात क्रियापदापासून निर्माण झालेल्या व्यक्ती किंवा वस्तूला दर्शवले आहे.
Question 68
Question bank
संयोजक समानस वा प्रकारात कोणता घटक समान्य स्वरूपात येतो? Refer to the diagram below. उदाहरण : आरोग्य + धन = आरोग्यधन
Why: संयोजक समानसात दोन समानार्थी घटक एकत्र येतात आणि नवीन अर्थ तयार होतो.
Question 69
Question bank
खालीलपैकी कोणता समानस वाक्याशी संबंधित आहे? Refer to the diagram below. "राजा + सिंहासन = राजसिंहासन"
Why: तत्पुरुष समानसात एक घटक दुसऱ्या घटकाचा विश्तार करतो, जसे येथे राजा सिंहासन.
Question 70
Question bank
खालीलपैकी बहुव्रीही समानसाचे उदाहरण कोणते? Refer to the diagram below. "नीकापाय"
Why: बहुव्रीही समानसात समानसाचा अर्थ घटक शब्दापासून भिन्न असतो, जरा "नीकापाय" मध्ये चतु्र व्यक्ती दाखवतो.
Question 71
Question bank
खालीलपैकी कोणता समासाचा प्रकार सರ್ವसामान्यतः क्रियापदावर आधारित असतो? Refer to the diagram below. “सत्कार्य”
Why: “सत्कार्य” हा अव्ययीभाव समास आहे जो क्रियापदावर आधारित असतो.
Question 72
Question bank
खालीलपैकी कोणता समास द्वंद्व समास आहे? Refer to the diagram below. “रामलक्ष्मण”
Why: द्वंद्व समासात दोन समान घटक एकत्र येतात आणि दोनही समान महत्त्वाचे असतात.
Question 73
Question bank
खालीलपैकी कोणता समास उदाहर णाठी योग्य आहे? Refer to the diagram below. “विद्यापीठ”
Why: “विद्यापीठ” हा द्वंद्व समास नाही तर अव्ययीभाव समासाचा उदाहरण आहे.
Question 74
Question bank
खालीलपैकी कोणती समास रचना योग्य आहे? Refer to the diagram below. “देव + घर = ?”
Why: समासात दोन शब्द एकत्र येऊन नवीन शब्द तयार होतो, त्यामुळे देव + घर = देवघर योग्य आहे.
Question 75
Question bank
टपाटी + घर = ? यामध्ये कोणता समास प्रकार आहे? Refer to the diagram below.
Why: टपाटीघर हा तत्पुरुष समास आहे, कारण प्रथम शब्द दुसऱ्या शब्दाचा विस्तार करतो.
Question 76
Question bank
खालीलपैकी कोणता समासाचा प्रकार बहुव्रीही समास नाही? Refer to the diagram below.
"सिंहासनधारी"
Why: "सिंहासनधारी" हा व्ययीभाव समास आहे, तर तत्पुरुष समास नाही.
Question 77
Question bank
खालीलपैकी 'साप्ताहिक' हा कोणत्या प्रकारचा समास आहे? Refer to the diagram below.
Why: 'साप्ताहिक' हा avyayībhāva समास आहे, ज्यामध्ये अव्यय घटक समाविष्ट असतो.
Question 78
Question bank
खालील एकत्रित शब्दांपैकी कोणता द्वंद्व समास नाही? Refer to the diagram below.
'नदी-ताराव'
Why: 'नदी-ताराव' हा संयोजक किंवा समुच्चय समास आहे, तत्पुरुष समास नाही.
Question 79
Question bank
खालीलपैकी कोणते समासाचे उदाहरण आहे? Refer to the diagram below.
'महात्मा'
Why: 'महात्मा' हा बहुव्रीही समास आहे, ज्याचा अर्थ ज्या व्यक्ती अथवा ज्याचाโมชั่น आहे.
Question 80
Question bank
खालीलपैकी कोणता समास प्रकारात मँडलाच भाग असतो? Refer to the diagram below.
'सूर्यकिरण'
Why: 'सूर्यकिरण' हा तत्पुरुष समास आहे, कारण सूर्य हा किरणाचा विभाग करतो.
Question 81
Question bank
खालिलपैकी कोणता समास शब्द व्ययीभाव समास आहे? Refer to the diagram below. "शत्रु संस्थग्राम"
Why: "शत्रु संस्थग्राम" मध्ये शत्रूंसोबतच आहे, याला व्ययीभाव समास आहे.
Question 82
Question bank
खालिलपैकी वाक्यांशी कोणता बहुव्रीही समास दर्शवितो? Refer to the diagram below. "चक्रधारी"
Why: चक्रधारी मध्ये जो चक्र धरतो, हा बहुव्रीही समासाचा उदा. आहे.
Question 83
Question bank
खालिलपैकी योग्य समास वाक्य कोणता आहे? Refer to the diagram below. "जंगान + पीठ = ?"
Why: "जंगापिठ" समासाद्वारे दोन शब्द जुळून एक नवीन शब्द तयार करतो.
Question 84
Question bank
खालिलपैकी कोणता समास प्रत्येक द्वंद्व समासाचा उदाहराण नाही? Refer to the diagram below. "माता-पिता"
Why: "माता-पिता" हा द्वंद्व समास आहे, व्ययीभाव समास नाही.
Question 85
Question bank
खालिल विद्यानाटीळ समास उदाहरणे: "नाम + भेद = नामभेद" Refer to the diagram below.
Why: "नामभेद" हा तत्पुरुष समास आहे कारण प्रत्येक प्रथम शब्द दुसऱ्या शब्दाचा़ वर्गीकारक करतो.
Question 86
Question bank
खालीलपैकी कोणते विद्युत समासाच्यायोग्य कार्यक्षी सूत्रंगत आहे? Refer to the diagram below. "समास हे शाब्दांच्याज मेलेल्या तऱ्हा भालेलें नवीन शब्द आहेत."
Why: समास दोन किंव्हा अधिक स्वतंत्र शब्दांच्या संघटणाने तयार होणारा शब्द असतो.
Question 87
Question bank
खालीलपैकी कोणते विद्युत समासासंगती योग्य नाही? Refer to the diagram below. "समासात शब्दांचे अर्थ कमी होतात."
Why: समासाने शब्दांचा स्वतंत्र उपयोग कमी होत नाही, तर नवीन अर्थ तयार होतो.
Question 88
Question bank
खालीलपैकी समासाची तूलना करणारा कट्टाही दिलेला आहे. Refer to the diagram below. समास प्रकरणाच्या प्रत्येक अंशी उदाहराणाचा खालीलपैकी कट्ट्याय योग्या जोडी कोणती?
समासप्रकार
व्याख्या
उदाहरण
तत्पुरुष
पहिला शब्द दुसऱ्या शब्दाचा विस्तार करतो
वनस्पतीशाळा
अव्ययीभाव
क्रियापद + अव्यय एकत्र येणे
साप्ताहिक
द्वंद्व
दोन समान महत्त्वाच्या शब्दांचा संयोग
रामलक्ष्मण
व्ययीभाव
क्रियापद + नाव
शत्रुसंग्राम
Why: अव्ययीभाव समासात क्रियापद आणि अव्यय एकत्र येतांना, उदाहरण सप्ताहीक योग्य आहे.
Question 89
Question bank
खालीलपैकी खालील समासात कोणता घटक सर्वदा अव्यय असतो? Refer to the diagram below. "अव्ययीभाव समास"
Why: अव्ययीभाव समासात दुसरा घटक अव्यय असतो, जो क्रियापदाशी संबंधीत असतो.
Question 90
Question bank
समानार्थी समासाची वैशिष्ट्य कोणती आहे? Refer to the diagram below showing समान प्रकरणांची तुलना.
ट्रेंड सारणीत दोन्ही समानार्थी समास शब्द आणि त्यांचे अर्थ दिले आहेत.
समानार्थी समासाचे वैशिष्ट्य काय आहे?
समास प्रकार
उदाहरणे
स्पष्टीकरण
समानार्थी समास
जल + धार = जलधार अग्नि + प्रज्वल = अग्निप्रज्वल
एकसारखे अर्थ असलेले दोन शब्द
द्वंद्व समास
राम + लक्ष्मण = रामलक्ष्मण माता + पिता = मातापिता
दोन शब्द एकत्र येऊन सारखा अर्थ
अव्ययीभाव समास
सर्व + पक्षी = सर्वपक्षी अल्प + वेग = अल्पवेग
अव्यय शब्द जोडले जातात
Why: समानार्थी समासध्ये दोन्ही किंवा अत्यधिक समान किंवा जवळजवळ सारखे अर्थ असलेले शब्द एकत्र येतात, ज्यामुळे एक नवीन शब्द तयार होतो.
Question 91
Question bank
सामान्यसमासप्रकारांनीपैकी प्रत्येक समास कोणत्या क्रियेनुसार तयार होत? Refer to the given example list.
उदाहरणे: राजाजवळिल, घरमांडणे, पावसाळा
प्रतीकिय समास कसा तयार होतो?
Why: प्रतीकिय समास दोन्ही पदांमध्ये विभक्ती पुरस्कार्यांच्या सहाय्याने संज्ञा अथवा विशेषण जोडले जाते.
Question 92
Question bank
समानार्थी समासाद्वारे कोणते शब्द जोडले जातात? Refer to the comparative chart showing समासाचे प्रकार.
यामध्ये कोणता प्रकार बर्यापैकी आहे?
समास प्रकार
उदाहरणे
विशेषता
समानार्थी समास
जल + प्रवाह = जलप्रवाह अग्नि + तेज = अग्नितेज
समान अर्थ असलेले शब्द
अव्ययीभाव समास
सर्व + पुर = सर्वपुर दिग् + बुध्दि = दिग्बुद्धि
अव्यय पुरवठा होतो
द्वन्द्व समास
राम + श्याम = रामश्याम देव + नर = देवर
दोन्ही समान महत्त्वाचे
Why: समानार्थी समासात एकसारखे किंवा जवळजवळ सारखे शब्द अर्थ असलेले दोन्ही शब्द एकत्र येतात.
Question 93
Question bank
समासाचे प्रकार यामध्ये समासविच्छेद कोणत्या प्रकारला लागू पडतो? Refer to the table comparing समास and their समासविच्छेद.
खालीलपैकी कोणता समासविच्छेद उदाहरन बरोबर आहे?
समास शब्द
समास प्रकार
समासविच्छेद
जलधार
समानार्थी समास
जल + धार
मृत्यूंजय
तत्पुरुष समास
मृत्यु + जय
सुखसोबत
द्वंद्व समास
सुख + सोबत
खाणखुणा
अव्ययीभाव समास
खाण + खुणा
Why: जलधर हा समानार्थी समास असून त्याचा समासविच्छेद 'जल + धार' असा होतो.
Question 94
Question bank
समासाचे प्रकारनामध्ये ‘तत्पुरुष समास’ हा प्रकार कोणता प्रकार आहे? Refer to the classification chart of समास.
खालीलपैकी कोणता तत्पुरुष समास आहे?
समास प्रकार
उदाहरणे
विशेषता
तत्पुरुष समास
राजाचा परिवार पाण्याचा थवे अंत्याची वेळ
पहिला पद दुसऱ्यावर अवलंबून असतो, विभक्तीचा वापर
समानार्थी समास
जलधार अग्निजवल
दोन सारखे अर्थ असणारे शब्द
Why: तत्पुरुष समासमधे पहिले पद दुसऱ्या पदाच्या विशेषण किंवा अन् प्रकरावे संबंध दर्शवते. 'पाण्याचा थवे' हा तत्पुरुष समासे उदारन आहे.
Question 95
Question bank
समासाचे लक्षण म्हणजे काय? Refer to the diagram that lists समासाचे लक्षणे.
खालीलपैकी कोणते समासाचे लक्षण नाही?
दोन किंवा अधिक शब्द एकत्र येणे
नवीन अर्थ तयार होणे
शब्दसंघाचे संक्षेप
Why: समासात शब्द एकत्र आल्याने एक नवीन अर्थ तयार होतो; स्वतंत्र अर्थ राहणे समासाचे लक्षण नाही.
Question 96
Question bank
‘शक्तिमान’ हा शब्द कोणत्या प्रकारच्या समासातून तयार झाला आहे? Refer to the diagram below showing समास प्रकार आणि त्यांची व्याख्या.
शक्तिमान हा समास कोणता आहे?
समास प्रकार
उदाहरणे
स्पष्टीकरण
समानार्थी समास
शक्तिमान, तेजस्वी
समान अर्थांचे एकत्रीकरण
तत्पुरुष समास
पाण्याचा थवे, मनाचा अभ्यास
पहिले पद दुसऱ्यावर अवलंबून
अव्ययीभाव समास
सर्वज्ञ, सर्वशक्तिमान
अव्यय शब्दांसह
द्वंद्व समास
राजा-महाराजा, आधीन-वर
दोन्ही पदांचे महत्व समान
Why: शक्तिमान हा समानार्थी समास आहे कारण 'शक्ति' आणि 'मान' हे सारखे अर्थ असलेले पद एकत्रले आहे.
Question 97
Question bank
समासनिर्मीतीत ‘द्वंद्व समास’ ची ओळख काय आहे? Refer to the chart showing समास प्रकार आणि उदाहरणे.
खालीलपैकी कोणता शब्द द्वंद्व समास आहे?
Why: माता-पिता हा द्वंद्व समास आहे ज्यात दोन्ही शब्दांचे समान महत्त्व असते.
Question 98
Question bank
समास उपयोक्त्याच्या दृष्टीने कोणत्या समासाचा उपयोग होत नाही? Refer to the summary of समास उपयोक्ते.
खालीलपैकी कोणता समासाचा उपयोग नाही?
Why: समासाचा उपयोग अक्षरसंख्या वाढविण्यासाठी नसतो, तर तो शब्द संक्षिप्त करणारा असतो.
Question 99
Question bank
खालीलपैकी कोणता समासार्थक असल्याचे उदाहरण आहे? Refer to the samas examples given.
खालील शब्दांपैकी कोणता समासार्थक आहे?
Why: पाणथळ हा समानार्थी समास आहे ज्याचा अर्थ पाणी भरलेला किंवा पाण्याचा भाग दर्शवतो.
Question 100
Question bank
समासार्थक व समासार्थक नसलेल्यांमधे फरक कोणता आहे? Refer to the diagram comparing समासार्थक शब्द.
खालीलपैकी कोणता समासार्थक शब्द नाही?
शब्द
समासार्थक
तेजस्वी
होय
जलधार
होय
शांतिपूर्ण
होय
अलमार्या
नाही
Why: अलमाऱ्या हा समासार्थक शब्द नाही, तर सामन्य शब्द आहे. बाकीचे समासार्थक स्वरूपाचे आहेत.
Question 101
Question bank
समासविच्छेद करताना, कोणत्या टप्प्यावर द्विविध्ती लावली जाते? Refer to the diagram below showing समासविच्छेद प्रक्रिया.
समासविच्छेद करताना द्विविध्ती कुठे लावली जाते?
समासविच्छेद प्रक्रियाः 1. समास शब्द 2. पहिल्या पदाच्या शेवटी विभक्ती लावणे 3. स्वतंत्र पद तयार करणे
उदाहरणः जलधार -> जल + धार
Why: समासविच्छेद करताना पहिल्या पदाच्या शेवटी द्विविध्ती लावली जाते, ज्यामुळे शब्द स्वतंत्र होतो.
Question 102
Question bank
समासाच्या उपप्रकारांमधे ‘अव्ययिभाव समास’ काय दर्शवितो? Refer to the below chart showing समास प्रकारांचा अर्थ.
खालीलपैकी अव्ययिभाव समासाचे उदाहरण कोणते आहे?
समास प्रकार
उदाहरण
विशेषता
अव्ययीभाव समास
सर्वज्ञ दिव्य
अव्ययी पदाचा समावेश
तत्पुरुष समास
राजाचा घराचा
विभक्तीचा वापर
Why: अव्ययिभाव समासामध्ये अव्ययी (न बदलणारे) पद मुख्य असते, 'सर्वज्ञ' हे त्याचे उदाहरण आहे.
Question 103
Question bank
समासविच्छेदानंतर शब्दांची गुणवत्ता कशी राहते? Refer to the illustration below where समास अर्थ याचा विच्छेद दाखवला आहे.
समास विच्छेदनंतर काय होते?
समास शब्द
समासविच्छेद
अर्थ
जलधार
जल + धार
पाण्याचा प्रवाह
Why: समासविच्छेद केल्यावर शब्द स्वतंत्र होऊन त्यांचे मूळ अर्थ स्पष्ट होतात.
Question 104
Question bank
समास उपप्रकारांपैकी कोणता ‘उपदेशात्मक समास’ आहे? Refer to the below summary of समास उपप्रकार.
खालीलपैकी कोणता उपदेशात्मक समास आहे?
Why: पितामह हा उपदेशात्मक समास आहे ज्याचा अर्थ पुंडीत वर्गातील पूर्वज किंवा महत्तवाचे व्यक्ती दर्शवितो.
Question 105
Question bank
समासाधून शब्दांची संघ्षिप्त रचना तयार होते. खालीलपैकी कोणता शब्द समासातून तयार नाही?
Why: अंधकार हा शब्द मूळगामी असून समासातून निर्माण झालेला नाही, तर बाकीचे समासातून तयार झालेले शब्द आहेत.
Question 106
Question bank
समासाच्या अध्ययनासाठी कोणता मूलद मॉड्यूल महत्त्वाचा आहे? Refer to the matrix showing समास अभ्यासाचे घटक. खाली पैकी समास अभ्यासासाठी महत्त्वाचा भाग कोणता आहे?
अभ्यास घटक
महत्त्व
समास प्रकार
अत्यंत महत्त्वाचा
समासविच्छेद
महत्वाचा
संधी नियम
मध्यम
Why: समासाचे प्रकार समजणे आणि त्यांचा समासविच्छेदाची क्षमता समजणे हा समास अभ्यासाचा मुख्य भाग आहे.
Question 107
Question bank
समासांचे अर्थशास्त्र काय शिकवते? Refer to the explanation chart below. समासांचे अर्थशास्त्र कोणत्या प्रकार अधिक आहे?
समास अर्थशास्त्र: - शब्दांचे एकत्रीकरण - नवे अर्थ निर्माण - अर्थ जोडणी
Why: समासाचे अर्थशास्त्र मुख्यतः शब्दांचे प्रत्येक करण नवे अर्थनिर्माण करणे.
Question 108
Question bank
समासांचे अर्थ विभाजन कसे होते? Refer to the diagram showing समास विभाजन. खालीलपैकी कोणता समासा प्रकार स्वतंत्र अर्थ देतो?
समास प्रकार
अर्थ स्वतंत्रता
समानार्थी समास
अधिक स्वतंत्र
तत्पुरुष समास
अल्पस्वतंत्र
अव्ययीभाव समास
अल्पस्वतंत्र
Why: समनार्थी समास मध्ये जुळलेले शब्द स्वतंत्र स्वरूपात किंव्हा जवळजवळ स्वतंत्र अर्थ देतात.
Question 109
Question bank
'जलधर' शब्द निर्मिती कोणता दोन शब्दांनी झाला आहे? Refer to the example list below. जलधर या शब्द कोणते शब्द आहेत?
Why: 'जलधर' हा समास शब्द आहे जो 'जल' आणि 'धार' या दोन समानार्थी शब्दांपासून तयार आहे.
Question 110
Question bank
समासांमध्ये अर्धवट शब्द जुडविण्याचे प्रकार कोणते आहेत? Refer to the samas प्रकार सूची.
खालीलपैकी कोणता समास अर्धवट शब्द जुळविणाऱ्या प्रकारांत मोडतो?
Why: परकीय समासामध्ये अर्धवट शब्द वापरून समास तयार केला जातो, असे राखाजावळील.
Question 111
Question bank
समास्नीकरण स्पष्टता समजावून सांगितली आहे? Refer to the usage explanation below.
समासविच्छेदामध्ये मुहूर्त उपयोग काय आहे?
Why: समासविच्छेदामुळे शब्दांचे मूळ अर्थ समजत आतळ भासांतरोपणे स्पष्ट होते.
Question 112
Question bank
समासाचे अष्टांग (अर्थ घटक) कोणते असतात? Refer to the diagram below showing समास घटक.
खालीलपैकी समासघटकांमध्ये कोणता घटक नाही?
दोन पदे
विभक्ती
नवीन अर्थ
Why: समासाचे अष्टांग मध्ये दोन पदे, विभक्ती, नवीन अर्थ या तीन घटकांचा प्रकार निरीक्षण करणे समासघटक नाही.
Question 113
Question bank
‘अग्रिप्रज्वल’ या शब्दाचा समास प्रकार कोणता? Refer to the classification table of समास.
अग्रिप्रज्वल हा कोणत्या समास प्रकारात मोडतो?
Why: अग्रिप्रज्वल हा समानार्थी समास आहे कारण अग्नि आणि प्रज्वल या शब्दांनी एकत्र असेलले शब्द एकत्र आहे.
Question 114
Question bank
समासाचा अर्धात्मक विश्लेषणासाठी खालीलपैकी कोणता महत्वाचा आहे? Refer to the summary of concept tests.
खालीलपैकी कोणती समज समास अर्धात्मक मदत करते?
Why: शब्दांचे अर्थ व स्वभाव समजणे समास अर्धात्मक विश्लेषणासाठी महत्वाचे आहे.
Question 115
Question bank
समासाच्या अध्ययनाचा ‘अर्थशास्त्र’ म्हणजे काय? Refer to the diagram below.
समास अर्थशास्त्राचा मुखं विचार कोणता?
समास अर्थशास्त्र: शब्दांचे संयुक्त अर्थ आणि अर्थनिर्मिती यांचा अभ्यास
Why: समास अर्थशास्त्र म्हणजे शब्द एकत्र येऊन तयार होणारा संयुक्त अर्थाचा अभ्यास होय.
Question 116
Question bank
समासाचा valid मूल्यांकनासाठी खालीलपैकी कोणता प्रश्न योग्य आहे? Refer to the evaluation criteria diagram.
कोणता प्रश्न समासाचा उच्च पद्धताचा अभ्यासविषय आहे?
Why: समासा अर्थशास्त्रीय विश्लेषण हा समजण्यातल्या उच्च स्ट्रावरील अभ्यासाचा भाग आहे.
Question 117
Question bank
समासांमध्ये ‘परकीय समास’ हे कसे असते? Refer to the description chart below.
परकीय समासाची मुख्य वैशिष्ट्ये कोणती?
परकीय समास
विभक्ती प्रत्ययांसह
शब्दांची जोडणी
Why: परकीय समासामध्ये विभक्ती पर्तीयांसह दोन पदांची जोडणी होते.
Question 118
Question bank
समास उपप्रकारांमध्ये ‘अव्ययभाव समास’ चे उदाहारण कोणते आहे? Refer to the example list.
खालीलपैकी कोणते अव्ययभाव समास आहे?
Why: सर्वज्ञ हा अव्ययभाव समास आहे, ज्यात अव्यय पदाचा समावेश असतो.
Question 119
Question bank
शाळीलपैकी कोणता समास "द्वंद्व समास" चा उत्तम उदाहरण आहे?
Why:योग्य उत्तर कारण: "दिनरात्र" हे द्वंद्व समास आहे कारण यात दोन समान महत्वाच्या शब्दांचा समिश्र उपयोग केला आहे, जे एकमेकांना पूरक करतात. विद्यार्थी गोंधळात पडण्याचे कारण: विद्यार्थ्यांनी "रामलक्षण" ला द्वंद्व समास समजून घेतात, कारण दोन नावे एकत्र आलेल्यामुळे; हे 'premature rule application' आहे. पर्यायानुसार: A (रामलक्षण) आहे समास पण "अव्ययीभाव" समास नाही, ही 'premature rule application'; B (मातापिता) ही तत्पुरुष समास असून विद्याथ्यांमध्ये 'confusion between superficially similar concepts' आहे; C (दिनरात्र) योग्य द्वंद्व समास आहे; D (गृहश्री) अव्ययीभाव समास आहे पण 'misconception: rote memorisation without context' या प्रकारचे कारण राम्या घरी शारी मिषालयाचा अर्थ नाही.
Question 120
Question bank
शाळीलपैकी कोणता समास "तत्पुरुष समास" आहे?
Why:योग्य उत्तर कारण: "राजिकृत" हा तत्पुरुष समास आहे कारण हा समास दोन शब्दांमध्ये अवलंबित्व दाखवतो (राजाचा पुत्र). विद्यार्थी गोंधळात पडण्याचे कारण: विद्यार्थी "मातापिता" ला तत्पुरुष समास समजतात कारण तिला सरळ दोन शब्द जोड झाल्यामुळे, ही 'confusion between superficially similar concepts' आहे. पर्यायानुसार: A (राजिकृत) योग्य तत्पुरुष; B (गृहश्री) अव्ययीभाव समास आहे आणि 'misconception: premature rule application'; C (दिनरात्र) द्वंद्व समास, 'rote memorisation without context'; D (मातापिता) द्विगु समास आहे, 'confusion between superficially similar concepts', पण तो तत्पुरुष नाही.
Question 121
Question bank
शाळीलपैकी कोणता समास "अव्ययीभाव समास" आहे?
Why:योग्य उत्तर कारण: "गृहश्री" हा अव्ययीभाव समास आहे कारण यात एक अव्यय (नावाव्यय) आणि दुसरा नामाचा शब्द आहे, आणि ते एकत्र करून नवीन अर्थसाधक अव्ययीभाव तयार होतो. विद्यार्थी गोंधळात पडण्याचे कारण: विद्यार्थी "मातापिता" ला अव्ययीभाव समास समजतात कारण ते जोड शब्द आहे, ही 'confusion between superficially similar concepts' आहे. पर्यायानुसार: A (गृहश्री) योग्य अव्ययीभाव; B (मातापिता) द्विगु समास, 'confusion between superficially similar concepts'; C (दिनरात्र) द्वंद्व समास, 'rote memorisation without context'; D (राजिकृत) तत्पुरुष समास, 'premature rule application'.
Question 122
Question bank
शाळीलपैकी कोणता समास "द्विगु समास" आहे?
Why:योग्य उत्तर कारण: "मातापिता" हा द्विगु समास आहे कारण यात दोन शब्दले गेलेले असून एकूण संज्ञा किंवाचा अर्थ निर्माण होतो. विद्यार्थी गोंधळात पडण्याचे कारण: विद्यार्थी "दिनरात्र" ला द्विगु समास समजतात कारण त्या दोन पूरक शब्द आहेत, ही 'overlooking exceptions or edge cases' आहे कारण दिनरात्र द्वंद्व समास आहे. पर्यायानुसार: A (मातापिता) योग्य द्विगु समास; B (दिनरात्र) द्वंद्व समास, 'overlooking exceptions or edge cases'; C (गृहश्री) अव्ययीभाव समास, 'confusion between superficially similar concepts'; D (राजिकृत) तत्पुरुष समास, 'premature rule application'.
Question 123
Question bank
शाळीलपैकी 'शब्दसमास' प्रकरणाबाबत योग्य विधान कोणते?
Why:योग्य उत्तर कारण: द्वंद्व समास हा समास प्रकार आहे जेथे दोन समान महत्वाचे शब्द एका शब्दात एकत्र करून अर्थ निर्माण करतात. विद्यार्थी गोंधळात पडण्याचे कारण: विद्यार्थी 'तत्पुरुष समासाचा पहिला शब्द अव्यय असतो' हे विधान चुकीचे मानतात कारण ते 'premature rule application' करतात; तत्पुरुष समासाचा पहिला शब्द नेहमी अव्यय नसतो. पर्यायानुसार: A योग्य आहे; B चुकीचे आहे, 'premature rule application'; C चुकीचे आहे, 'rote memorisation without context'; D चुकीचे आहे, 'biased reasoning'.
Question 124
Question bank
खालिलपैकी कोणता वाक्यांतील शब्द समास"शब्द नसून" फक्त संधि आहे?
Why:योग्य उत्तराचे स्पष्टीकरण: "महत्मा" हा शब्द सुरुवातीला संधि-विरुद्ध कार्य आहे परंतु हे शब्दसमास नसून संधि आहे. विद्यार्थी का गोंधळतात: विभागीय "महत्मा" ला समास मानतात कारण तो जास्त क्लिष्ट वाटतो, ही 'संधि-विरुद्ध समास गोंधळ' आहे. पर्यायानुसार: A समास आहे; B समास आहे; C समास आहे; D संधि आहे, 'संधि-विरुद्ध समास गोंधळ'.
Question 125
Question bank
खालिलपैकी कोणता शब्द समास नियमांच्या अनुषंगाने चुकीचा समास वाटतो परंतु खरा वेगळा पर्याय आहे?
Why:योग्य उत्तराचे स्पष्टीकरण: "अखरोटचंपा" हा शब्द दोन वेगळ्या फुले आणि पडारथांचे एकत्रित रूप आहे पण हा 'समास' नाही, समास नियम लागू होत नाही. विद्यार्थी का गोंधळतात: विभागीय हे एक समास मानतात कारण ते दोन शब्दांच्या जोडलेलेले आहे, ही 'biased reasoning' आहे. पर्यायानुसार: A द्वंद्व समास; B तत्पुरुष समास; C द्विगु समास; D समास नाही, 'biased reasoning'.
Question 126
Question bank
खालिलपैकी कोणता शब्द समासांमध्ये सूचनांबाबत "चुकीचे" आहे?
Why:योग्य उत्तराचे स्पष्टीकरण: अव्ययीभाव समास सदैव अव्यय शब्द पहिला नसतो, काहि वेळा तो शेवट भागही असू शकतो. विद्यार्थी का गोंधळतात: विभागीय C पर्यायाला योग्य मानतात कारण त्यात 'rote memorisation without context' ची चूक केली आहे. पर्यायानुसार: A बरोबर आहे; B बरोबर आहे; C चुकीचे आहे, 'rote memorisation without context'; D बरोबर आहे, 'edge-case-omission'.
Question 127
Question bank
खालिलपैकी कोणता शब्द समास नाही पण विद्यार्धी समास म्हणून ओळखतो?
Why:योग्य उत्तराचे स्पष्टीकरण: "शिवसेना" हा एक संघटक नाव आहे, समास नाही; त्यामुळे नावांचा एकत्रित उपयोग आहे. विद्यार्थी का गोंधळतात: विभागीय 'शिवसेना' ला समास मानतात कारण ते जोडलेले नाव असून देखील, ही 'biased reasoning' आहे. पर्यायानुसार: A समास; B समास; C समास; D समास नाही, 'biased reasoning'.
Question 128
Question bank
खालिलपैकी कोणता समास वाक्याचा अर्थ बदळतो?
Why:योग्य उत्तराचे स्पष्टीकरण: "धूपपाणी" हा समास कधी कधी अनवधानाने वापरला जातो तर अर्थ बदलतो; यात मुख्यतः चुकीचे अर्थ असू शकतो. विद्यार्थी का गोंधळतात: विभागीय 'पितामह' किंवा़ 'जंजीरश्वर' पिकलेल्याने असल्यानें योग्य समजतात, 'rote memorisation without context' आहे. पर्यायानुसार: A योग्य उत्तर आहे; B समास आहे पण अर्थ नाही बदलत; C समास आहे; D समास आहे, अर्थ स्थिर आहे.
Question 129
Question bank
खालीलपैकी समासांमध्ये नियमात समान्यतेचा काय चुकीचा मानले जातो?
Why:योग्य उत्तर कारण: समासात नेहमी पहिले शब्दाचे रूप बदलते, हे चुकीचे आहे; काही समासांमध्ये शब्दप्रमाणे रूप बदल होत नाही, पण स्वरसमावेशक नियम नाही. विद्यार्थी का चुकीला पडतात: विद्यार्थी A ला योग्य मानतात कारण त्यांना समासातील पहिले शब्दाचे रूप बदल होत असल्याचा वाटतं, हे 'premature rule application' आहे. पर्यायानुसार स्पष्टीकरण: A चुकीचे आहे; B बरोबर आहे; C चुकीचे आहे; D बरोबर आहे.
Question 130
Question bank
खालीलपैकी कोणता समास "तात्पुरुष समास" म्हणून पңठयासमजा "अव्ययीभाव समास" समजतात?
Why:योग्य उत्तर कारण: "विद्यापीठ" हा तात्पुरुष समास (विद्या + पीठ) आहे; मूळतः अव्ययीभाव नाही, पण superficially अवयव वाटू शकतो. विद्यार्थी का चुकीला पडतात: विद्यार्थी 'अव्ययीभाव समास' यावर आधारीत 'rote memorisation without context' करत असल्यामुळे भ्रमित होतात. पर्यायानुसार स्पष्टीकरण: A तात्पुरुष समास; B तात्पुरुष समास पण विद्यापीठ अव्ययीभाव समजात; C तात्पुरुष; D समास नाही, biased reasoning.
Question 131
Question bank
खालीलपैकी "अव्ययीभाव समास" बाबत योग्य वर्णन कोणते?
Why:योग्य उत्तर कारण: अव्ययीभाव समासाचा अर्थ अव्यय आणि नवीन शब्द यांचा स्वरंतर अर्थ असतो. विद्यार्थी का चुकीला पडतात: विद्यार्थी A पर्यायाला योग्य मानतात कारण ते 'rote memorisation without context' करतात; प्रत्यक्ष में दुसरा अव्यय नाही असतो. पर्यायानुसार स्पष्टीकरण: A चुकीचे आहे; B बरोबर आहे; C चुकीचे आहे; D चुकीचे आहे.
Why:योग्य उत्तर कारण: "अखरोटचंपा" हा एक गुंफलेला शब्द आहे ज्याचा अर्थ स्वरंतीय अर्थातून वेगळा आहे, कारण हा समास नाही. विद्यार्थी का चुकीला पडतात: विद्यार्थी हा समास असल्या प्रमाणे गोंधळ करतात, 'biased reasoning'. पर्यायानुसार स्पष्टीकरण: A समास नाही, योग्य; B समास; C समास; D समास.
Question 133
Question bank
खालीलपैकी कोणता समास "तात्पुरुष समास" मध्ये ओळखला जात नाही, पण समान्यतेचा ओळखता का?
Why:योग्य उत्तर कारण: "दिव्यांग" हा अव्ययीभाव समास असून 'तात्पुरुष' नाही. विद्यार्थी का चुकीला पडतात: विद्यार्थी 'दिव्यांग' ला तात्पुरुष समास मानतात कारण दोन्ही शब्दापासून बनलेला आहे, 'confusion between superficially similar concepts'. पर्यायानुसार स्पष्टीकरण: A तात्पुरुष; B तात्पुरुष; C अव्ययीभाव; D अव्ययीभाव पण चुकीच्या वर्गीकरणामुळे गोंधळ.
Question 134
Question bank
खालीलपैकी ‘द्वंद्व समास’ हा एक वेगळा विशेशार्थ असलेला समास कोठे केला?
Why:Correct answer reasoning: "मातापिता" द्वंद्व समास आहे पण विशेष म्हणजे हे द्विगु समास पण भिन्न आहे, आणि त्याचा अर्थ एकत्रित निर्णायक आहे. Why students fall for the trap: विद्यार्थी ‘दीनरात्र’ या सर्वसमावेशक द्वंद्व समास समजून इच्छितात, 'premature rule application'. Option-by-option: A द्वंद्व समास (द्विगु रूपाचा विशेषार्थ आहे); B द्वंद्व पण अर्थ वेगळा; C अव्ययीभाव; D समास नाही.
Question 135
Question bank
खालीलपैकी कोणता समास ‘मूळ शब्द’ नाही तर ‘नवा शब्द’ तयार होतो?
Why:Correct answer reasoning: "गृҲश्री" हा अव्ययीभाव समास असून यातून जिल्हास्तरीय नव्या अव्ययी शब्दाची निर्मिती होते. Why students fall for the trap: विद्यार्थी ‘राजपुत्र’ ला तसेच नवीन शब्द मानतात, पण तो मूळ अर्थ राखणारा तत्पुरुष आहे, 'biased reasoning'. Option-by-option: A अव्ययीभाव समास, नवीन अव्ययी शब्द; B तत्पुरुष समास; C तत्पुरुष समास; D द्वंद्व समास.
Question 136
Question bank
खालीलपैकी कोणत्या प्रकारात दोन संज्ञा समान असतून एकत्र येता आणि त्या शब्दांचे स्तھان बदलले जाऊ शकते?
Why:Correct answer reasoning: द्वंद्व समासात दोन्ही शब्द समान महत्त्वाचे असल्याने त्यांची जागा बदलता येते. Why students fall for the trap: विद्यार्थी तत्पुरुष समासही शब्दांची जागा बदलू शकते असे गोंधळ करतात, 'confusion between superficially similar concepts'. Option-by-option: A योग्य आहे; B चुकीचे आहे; C चुकीचे आहे; D चुकीचे आहे.
Question 137
Question bank
खालीलपैकी विषक्टी ओळख आणि वापत्ती कोणी योग्य आहे? ("रामाने मूळ गावात परतले" वा वाक्यात 'रामाने' हा कोणी विषक्टीचा उपयोग आहे? Refer to the following options.
Why: शब्द 'रामाने' मध्ये 'ने' हे करण विक्तीचा पर्यय आहे, पण तो करत्य विक्ती मध्ये वापरला आहे कारण राम क्रियापदाचा करत्र आहे.
Question 138
Question bank
खालीलपैकी स्वतंत्रांच्या विषक्टी स्वतंत्रपैकी वाक्य "तिने मला पुस्तक दिलं" मध्ये कोणता विषक्टीचा पर्याय आहे? Refer to the sentence.
Why: शब्द 'मला' हा समर्थदान विषक्टीचा स्वर आहे, ज्याचा अर्थ 'कुणाला?' असा होतो.
Question 139
Question bank
खालीलपैकी ‘‘शब्दाचा विषक्टी रूप’’ कोणता आहे?
"मुलाला शाळेत पाठविले" يا वाक्यात 'मुलाला' या शब्दाचा विषक्टी प्रकार ओळखा.
Why: मुलाला या शब्दात '-ला' हा समर्थदान विषक्टीचा प्रकार आहे ज्याचा उपयोग समर्थदान विषक्टीसाठी होतो.
Question 140
Question bank
"खालीलपैकी विषक्टी वापरातली समजुतीसाठी योग्य विधा कोणते?"
"मी शाळेत गेलो" व "शाळेत मी गेलो" या दोनही वाक्यांमधे विषक्टी वाक्य प्रकार बदलतो का?
Why: दोन्ही वाक्यांमध्ये विषय (कर्ता) आणि स्थान दर्शवणारे विषक्टी असेच आहे त्यामुळे अर्थ बदलत नाही.
Question 141
Question bank
‘‘रामला-पुस्तक दिले’’ या वाक्याचा अपूर्वक विषक्टी प्रकार ओळखा.
Why: 'रामला' हे अपूर्वक विषक्टी स्वर आहे कारण 'ला' प्रत्त्य अपूर्वक विषक्टी दाखवतो.
Question 142
Question bank
शालीलपैकी कोणत्या विषैयमध्ये क्रियापदाचा केलेला क्रिया संबंध स्पष्ट होतो? Refer to the sentence "रामाने सोने घेवलं".
Why: रामाने मध्ये 'ने' कर्तृ विषय दर्शवते, ज्यामुळे राम हा क्रियापदाचा केला आहे स्पष्ट होते.
Question 143
Question bank
शालील विक्यात कोणत्या विषैयचा वापर केला आहे? "राम घेरी गेले"
Why: घेरी हा अधिकर्ता विषय स्वरूप आहे जो स्थान दर्शवतो.
Question 144
Question bank
शालीलपैकी कोणता वापरलेला अपूर्णक विषय वापरलेला आहे? "मी त्यााला पुस्तके दिले"
Why: 'त्याला' वा शव्दात 'ला' हा अपूर्णक विषय स्वर स्वरूप आहे जो सम्प्रदान विषय दर्शवतो.
Question 145
Question bank
शालीलपैकी कोणत्या विषैयमध्ये क्रियापदाशी कर्तृ संबंध प्र्राप्त होतो? "रामाने फडतू दावले" या वाक्यात 'रामाने' हा विषय क्रियापदाचा कर्ता?
Why: 'ने' हा कर्तृ विषयाचा प्रत्यय असून, 'रामाने' शब्दाने क्रियाकर्ता संबंधीत केले आहे.
Question 146
Question bank
शालीलपैकी कोणता शब्द कर्मकर्मक विषय मध्ये वापरलेला आहे?
Why: 'त्यााला' मध्ये 'ला' हा कर्मकर्मक विषय वापर आहे जो कर्म दर्शवतो.
Question 147
Question bank
खालीलपैकी कोणता अपूरक विषमृत्व स्वरूप असून तो स्वरावर्धकदर्शवतो? "मला आणंया आहे" मध्ये 'मला' हा विषमृत्व प्रकार कोणता?
Why: 'मला' हे अपूरक विषमृत्व स्वरूप आहे ज्याचा उपयोग भावनिक प्रकट करणाऱ्या अवस्था दर्शवण्यासाठी होतो.
Why: 'मुलाला' मधे 'ला' हा सम्प्रदान विषमृत्वicha प्रकार आहे जो 'कुणाला?' မှ प्रश्न वाक्यांमध्ये जातो.
Question 152
Question bank
खालीललाहीपैकी कोणत्या प्रकारातीच स्वऱ बडलतात? "आकाश" या शब्दाचा रूपण विभागती रूप कोणता आहे?
Why: 'आकाशाला' हा रूपण (अपूर्वक) विभागतीचा स्वरूप आहे कारण 'ला' प्र्त्ययाचा वापर एकवचन अपूर्वक विभागतीसाठी होतो.
Question 153
Question bank
खालीलपैकी कोणता विभागती प्रकार 'संप्रक' दर्शवितो?
Why: सम्प्रदान विभागती 'संप्रक' दर्शविते, तसे 'मला' मध्ये 'ला' प्र्त्ययमुळे.
Question 154
Question bank
खालीलपैकी कोणत्या विभागतीय स्वरूपावरून त्यांच्या कलेत "रामाने गावाला गेले" वा वाक्यात 'गावाला' हा विभागती कोणता आहे?
Why: 'गावाला' मध्ये 'ला' प्र्त्ययाने अधिकरण विभागती वापरली आहे ही स्थाण दर्शविते.
Question 155
Question bank
खालीलपैकी कोणत्या विभागतीय क्रीतीसाठि करण स्पष्ट करण्याचा उपयोग होतो?
Why: करण विभागती क्रियेला करण दर्शविण्यासाठी वापरली जाते, जसे 'रामाने' मध्ये 'ने' हा करण विभागतीचा प्र्त्यय.
Question 156
Question bank
खालीलपैकी कोणत्या विभाग्तीवरून वाक्याता विशय किंवाकर्ता ओळखला जातो?
Why: कर्तृ विभागती कर्ता किंव विशय दर्शवितो, जसे 'रामाने'.
Question 157
Question bank
खालील वाक्यांतील कोणते वाक्य कर्मकर्मक विभक्तीचा योग्य वापर दर्शवते?
Why: वाक्य "मी माझ्या भावाला भेटलो" मध्ये 'माझ्या भावाला' कर्मकर्मक विभक्ती मध्ये क्रमानें योग्य आहे.
Question 158
Question bank
वाक्य "शालेला मुलांनी hjेरी दिली" यामध्ये 'शालेला' हा विभक्ती प्रकार कोणता आहे?
Why: 'शालेला' अधिकरण विभक्ती आहे कारण ती क्रियेशी स्थाने दर्शवते.
Question 159
Question bank
खालील वाक्यांपैकी कोणता शाब्दाविषयक पार्कार चुकीचा आहे?
"रामाने शालेत गेला आणि शिक्सकाला पुस्तक दिले."
Why:योग्य उत्तर कारण: "शालेत" या शब्दावर स्थानकारक विषयक वापरली आहे जी स्थळी उपयोगक्त वाटते म्हणून ती निर्गमन किंवासा करण किव्हा अन्य विषयक संयांसाठी वापरली जावी, vacancies so that this is classified as 'अधिकरण' विषयक योग्य आहे. विद्यार्थी का हे चुकतात: विद्यार्थी "शालेत" शब्दामुळं तत्त्वुरते 'अधिकरण' विषयक लागू करण्याचा बरेच वाटतात आणि त्यातून चुकीचा मेहन निघतो, ही प्रसीद्ध धारणा आहे (Misconception D: overlooking exceptions or edge cases). प्रत्येक पर्यायाचे विवेचन: A योग्य कारण "रामाने" करण विषयक स्पष्टीकरणे योग्य आहेत; B आधुनिक क्रियापदाच्या जागेवर चुकीचा विषयक वापरलेला आहे, त्यामुळे अधिकरण ही नाही (edge-case omission); C समर्पक विषयक "शिक्सकाला" योग्य आहे, शिक्षकाकडे एकाद्या वस्तूचा समर्पण सोबत करतो (premature rule application avoided); D "पुस्तक" हा त्वच विषयक मध्ये वापरलेला स्वरूप नाही कारण त्याचा त्वच विषयक हे संधर्भ नाही (confusion between superficially similar cases).
Question 160
Question bank
खालीलपैकी कोणत्या वाक्यातील 'सत्य' या शब्दाचा किंवा शाब्दाचा विषयक प्रकार चुकीचा आहे?
"तुम्ही सत्य सांगितले, पण तो खोटा ठरला."
Why:योग्य उत्तर कारण: "सत्य" या शब्दावर हेतू विषयक लागू होऊ शकत नाही कारण वाक्यातील भाव हेतू किंवा कारण स्पष्ट करत नाही, तर तो कर्म (object) किंवासा करता असू शकतो. विद्यार्थी का हे चुकतात: विद्यार्थी हेतू विषयक्यावापरावर विचारा न करता चुकीचा विषयक वापरतात, ही गॅमरचं फॉलसी साखळी आहे जिथे ते ‘हे प्रमुख हेतू सत्य सप्डेले’ असे गृहित धरतात (Misconception E: biased reasoning). प्रत्येक पर्यायाचे विवेचन: A, कर्तर विषयक — अप्रामाणिक वाटून चुकीची वाटू शकते, परंतु वाक्यात 'तुम्ही' करता आहे, त्यामुळं ‘सत्य’ कर्तर नसून कर्म आहे; B, कर्म विषयक — योग्य वापर, कारण 'सत्य' हा कर्म आहे; C हेतू विषयक — चुकीचा वापर, कारण हेतू नाही; D संबोधन विषयक — नाही कारण संबोधन नाही (confusion between superficially similar forms).
Question 161
Question bank
खालील वाक्यांमध्ये पैकी कोणता वाक्यातील विषयक सही नाही?
Why:योग्य उत्तर कारण: "मुलाला ठेव्यांचे" या वाक्यात मुलाला ही कडियापदाचा ध्येय (कर्म) पद्धती नाहिये, तर ही पूर्वसर्गयुक्त पद्धते वापरल्याने येथे 'मुलाला' चा विषयक रूप अस्विकार योग्य आहे. विद्यार्थी का हे चुकतात: या प्रश्नाच्या अर्थामुळे विद्यार्थी वाक्यांतल्या वापरासारखे सोप्या नियमाने समजून घेतात, ही प्राथमिक स्मृतीवरती आधारीत चूक आहे (Misconception C: rote memorisation without context). प्रत्येक पर्यायाचे विवेचन: A योग्य कारण मुलाला शालेत सोडणे योग्य वापरलेले आहे; B चुकीची कारण 'ठेव्यांचे' या संज्ञेसाठी मुलाला योग्य नाही (rote memorisation without context); C योग्य कारण शिक्षकाने मुलाला दिले आहे; D योग्य कारण आवडणे कर्म आहे.
Question 162
Question bank
खालीलपैकी कोणता वाक्य "गावाकडे" या शब्दाचा योग्य विषयक प्रकार चुकीचा आहे?
Why:योग्य उत्तर कारण: "तिने गावाकडे पाळवले" हे वाक्य "गावाकडे" स्थान सूचक करणारा शब्द असून योग्य विषयक वापर नाही, त्यामुळे विषयक योग्य नाही. विद्यार्थी का हे चुकतात: विद्यार्थी "गावाकडे" हा शब्द द्विक-स्थानिक अर्थामुळे पाहून त्याला सर्व त्रिकाणे योग्य समजतात, हा 'premature rule application' चा दुसरा प्रकार आहे. प्रत्येक पर्यायाचे विवेचन: A योग्य वापर कारण 'निद्राळा' या क्रियेसाठी विषयक पात्र आहे; B योग्य कारण 'मार्गावर' स्पष्टी आहे व गावाकडे योग्य आहे; C चुकीचा कारण 'पाळवले' क्रियेसाठी विषयक नाही; D योग्य कारण 'जाणे' विषयक आहे.
Question 163
Question bank
खालील वाक्यांमध्ये 'मित्राच्या' या शब्दाचा किंवा शाब्दाचा विषयक प्रकार खालीलपैकी कोणता आहे?
Why:योग्य उत्तर कारण: "मित्राच्या" हा शब्द संबंध दर्शविणारी विषयक (संबंध सूचक करणारा) आहे, ज्याने नातं, मालकी किंवा किंवा जन्माचा संबंध दाखवले जाते. विद्यार्थी का हे चुकतात: विद्यार्थी करणाऱ्या क्रिया संदर्भ विषयक माहिती घेत नाहीत त्यामुळे 'मित्राचा' या शब्दाचा वापर चुकीचा आहे (Misconception B: confusion between superficially similar concepts). प्रत्येक पर्यायाचे विवेचन: A चुकीचा करण 'मित्राचा' करण विषयक नाही; B चुकीचा करण सम्प्रदान मध्ये देणं-घेणं विषयक नाही; C चुकीचा करण अधिकरण विषयक नाही, 'मित्राच्या' प्रस्तुत नाहिये; D योग्य करण हा संबंध दर्शविणारी विषयक आहे.
Question 164
Question bank
शालील वाक्यांमध्ये "श्रीधराने" या शब्दाचा योग्य विशिष्ट प्रकार कोणता आहे?
Why:योग्य उत्तराचे स्पष्टीकरण: "श्रीधराने" हा करता विशिष्ट आहे जो कृियापदाच्या करता दर्शवतो आणि 'ने' प्रत्ययापासून ओळखला जातो. विद्यार्थी गोंधळात का पडतात: विद्यार्धी 'करण' आणि 'करता' विशिष्ट एकसारखे लक्षात ठेवतात आणि सतर्क न राहता 'करण विशिष्ट' ओळखतात (Misconception C: संदर्भाशिवाय यथार्थ लक्षात न ठेवणे). पर्यायानुसार स्पष्टीकरण: A योग्य कारण 'ने' प्रत्ययाने स्पष्ठ करता विशिष्ट ओळखली जाते; B चुकीचे कारण करण विशिष्ट वेगळ्या प्रकारची असते; C चुकीचे कारण सम्प्रदान मध्ये देणगीच्या संदर्भात वापरली जाते; D चुकीचे कारण अधिकरण मध्ये ठिकाण सांगणारा स्वरूप आहे.
Question 165
Question bank
शालीलपैकी कोणत्या वाक्यांमध्ये 'शालेचा' या शब्दाचा योग्य नाव्ही?
Why:योग्य उत्तराचे स्पष्टीकरण: "शालेचा दिशेने" मध्ये 'शालेचा' हे संबंध दाखवणारी विशिष्ट आहे. संगतीने दिशादर्शक अव्ययाला जोडलेली, परिणामी ह्याचा निश्चित स्वरूप शालेच्या स्वरूपातील विशिष्टत्व दाखवतो. "शालेचा" येथे प्रत्यय चुकीचा आहे. विद्यार्थी गोंधळात का पडतात: विद्यार्थी 'शालेचा' हा शब्द शाब्दिक संबंध दर्शवणाऱ्या विशिष्ट प्रकार म्हणून गोंधळतात आणि समांतर वापर करतात (Misconception D: अपवाद किंवा विशेष सापडले नाहीत हे लक्षात न ठेवणे). पर्यायानुसार स्पष्टीकरण: A योग्य कारण 'मागे' अशी संबंध विशिष्ट योग्य आहे; B योग्य कारण शिक्षकांची वा व्यक्तिगत संबंध योग्य आहे; C चुकीचा कारण दिशादर्शक स्थानीसाठि स्वरूप वापरली पाहिजे (edge-case omission); D योग्य कारण मुलांची साठी अपेक्षित आहे.
Question 166
Question bank
शालील वाक्यांमध्ये 'वडीलांनी' या शब्दाचा योग्य प्रकार कोणता आहे?
Why:योग्य उत्तराचे स्पष्टीकरण: "वडीलांनी" हा शब्द करता विशिष्टाचा आहे ज्यात 'ने' प्रत्यय अंतर्भूत आहे आणि क्रियापदाच्या करता विशिष्ट निष्ठेची स्पष्टता दर्शवतो. विद्यार्थी गोंधळात का पडतात: विद्यार्थी 'करण' आणि 'करता' विशिष्ट चुकून समजून घेतात, विशेषतः 'ने' प्रत्यय असू नये असे समजतात (Misconception B: superficially similar concept confusion). पर्यायानुसार स्पष्टीकरण: A योग्य कारण 'ने' प्रत्यय असलेली करण-विशिष्ट करते दर्शवते; B चुकीचे कारण करण विशिष्ट वेगळ्या प्रकारची आहे; C आणि D दोन्ही चुकीचे कारण क्रियासाथी संबंध लागू होत नाहीत.
Question 167
Question bank
शालीलपैकी कोणत्या वाक्यामध्ये 'पंकीला' हा शब्द योग्य विशिष्ट प्रकार वापरलेला आहे?
Why:योग्य उत्तराचे स्पष्टीकरण: 'पंकीला गाडी आहे' या वाक्यांत 'पंकीला' या शब्दाचा योग्य विशिष्ट प्रकार आहे कारण एका वस्तूचे मालिकी किंव्हा संबंध सूचित करणारा स्वरूप केला आहे. विद्यार्थी गोंधळात का पडतात: विद्यार्थी 'पंकीला' हा शब्द शाब्दिक संबंध दर्शविण्याच्या स्वरूपात गोंधळतात आणि समज करतात कि विशिष्ट किंव्हा सम्बन्ध घेऊन घेतो (Misconception B: superficially similar cases confusion). पर्यायानुसार स्पष्टीकरण: A, B, C — सर्व करून विशिष्ट प्रकार प्रमाणे ज्यात "ला" चा वापर क्रमबद्धक म्हणून होतो, पण D मध्ये मालिकीक किंव्हा संबंध सूचित करणारा (योग्य विशेषण) वापर योग्य आहे.
Question 168
Question bank
शालीलपैकी कोणता शब्द "सागर" या नावाचा अधिकरण विशिष्ट आहे?
Why:योग्य उत्तराचे स्पष्टीकरण: अधिकरण विशिष्टांचे ठिकाण, क्षेत्र किंव्हा स्थाण दर्शविणारे म्हणून केलेले, जेथे 'सागरात' योग्य अधिकरण विशिष्ट आहे. विद्यार्थी गोंधळात का पडतात: विद्यार्थी 'सागरकडे' आणि 'सागरला' सारख्या दृश्टी-संबंधित विशिष्टांचा अधिकरण समजात नाहीत आणि चुकून घेऊन राहतात (Misconception B: superficially similar संकल्पनेचा गोंधळ). पर्यायानुसार स्पष्टीकरण: A योग्य कारण अधिकरण विशिष्ट ठिकाण दर्शविते; B चुकीचा कारण संबंधसूचक; C चुकीचा कारण दिशा दर्शविणारा; D चुकीचा कारण संबंधी कार्यसूचक.
Question 169
Question bank
खालीलपैकी कोणता शब्द 'चित्र' या नावाचा चे करणें दृष्टिकोनातून योग्य आहे?
Why:योग्य उत्तर कारण: करण दृष्टिकोनातून 'ने' प्रत्त্যयाने ओळखली जाते, त्यामुले 'चित्राणे' हा करण दृष्टिकोन आहे. विद्यार्थी गळती का करतात: विद्यार्धी 'चित्राला' किंव्हा 'चित्राकडे' यांना करण दृष्टिकोन समजून घेतात (Misconception B: confusion between superficially similar forms). पर्यायानुसार: A योग्य कारण 'ने' प्रत्त्यय कारण दृष्टिकोन दर्शविली आहे; B, C, D चुकीचा कारण क्रमशः समर्पक, अधिकरण, संबंध दृष्टिकोन आहेत.
Question 170
Question bank
खालीलपैकी कोणत्या वाक्यांत 'विद्यार्थ्याने' या शब्दाचा वापर योग्य आहे?
Why:योग्य उत्तर कारण: 'विद्यार्थ्याने' हा करता दृष्टिकोन आहे आणि क्रियापदाचा करता म्हणून अनेक वेळा वापरलेला आहे. विद्यार्थी गळती का करतात: विद्यार्थी B आणि C मध्ये 'विद्यार्थ्याने' चा वापर पाहून तो सरळ उपयोग योग्य समजतात, मात्र ते context विचारत नाहीत (Misconception C: rote memorisation without context). पर्यायानुसार: A योग्य कारण करता दृष्टिकोन आहे; B चुकीचा कारण 'पुस्तकाच्या पानावर' या वापराचा क्रमशः स्थान आहे; C चुकीचा कारण शिष्यकाल भेटवस्तू म्हणून देता वेगळा वापर दर्शवितो; D चुकीचा कारण 'शालेय' अधिकरण दृष्टिकोन आहे, पण 'विद्यार्थ्याने' चा वापर योग्य न वाटतो.
Question 171
Question bank
खालील वाक्यांमध्ये 'रामाच्या' हा शब्द कुठल्या दृष्टिकोनातून वापरला आहे?
Why:योग्य उत्तर कारण: 'रामच्या' हा संबं ध दर्शविणाऱ्या दृष्टिकोन आहे जो मालकी, संबंध अथवा नातेसंबंध सूचित करतो. विद्यार्थी गळती का करतात: विद्यार्थी 'रामच्या' मधला ‘च्या’ प्रत्त्यय पाहून तो करण क्रम वापरतो, ही गो णधळ स्पष्ठ आहे (Misconception B: confusion between superficially similar). पर्यायानुसार: A योग्य कारण संबंध दर्शविणारी दृष्टिकोन आहे; B, C, D चुकीचा कारण तो त्यांचा प्रत्त्यय नाही.
Question 172
Question bank
खालीलपैकी कोणत्या वाक्यात "शोधकाने" हा शब्द चुकीच्या दृष्टिकोनातून वापरला आहे?
Why:योग्य उत्तर कारण: "शोधकाने प्रयोगशाळेत गेले" मध्ये 'शोधकाने' ही करता दृष्टिकोन आहे, पण चुकीचा वापर नाही; पण प्रयोगशाळेत जाणे वापर योग्य नाही. कारण प्रयोगशाळेचा अधिकारण दृष्टिकोन आहे आणि योग्य आहे. प्रयत्न ट्रॅप मध्ये 'गेलं' क्रियेसाठी अधिकारण दृष्टिकोन आवश्य पणा वापर पाहूर योग्य आहे. विद्यार्थी गळती का करतात: विद्यार्धी 'ने' संज्ञेने वापरतात आणि फक्त क्रियापदावरून करता दृष्टिकोन वापरतात (Misconception E: biased reasoning). पर्यायानुसार: A, B, D योग्य आहेत; C बिल्कुल चुकिचा वापरतो पण सांजिक कारण दृष्टिकोन आहे वापराचा भाग मानसिक योग आहे (biased reasoning).
Question 173
Question bank
खालीलपैकी कोणत्या वाक्यात 'माझ्या' या शब्दाचा वाक्यप्रकार नीव्हडा.
Why:योग्य उत्तर कारण: 'माझ्या' हा संबंध संबंध दर्शविणारा (possessive) दृष्टिकोन आहे जो मालकी दर्शवितो. विद्यार्थी गळती का करतात: विद्यार्थी 'माझ्या' या शब्दाला करता किंव्हा समर्पदान दृष्टिकोन समजून चूक करतात (Misconception B: confusion between superficially similar concepts). पर्यायानुसार: A योग्य कारण संबंध दर्शविणारी दृष्टिकोन आहे; B, C, D चुकीचा कारण ते त्या स्वरूपाची संज्ञत नाहीत.
Question 174
Question bank
खालीलपैकी 'अभ्यासाला' या शब्दाची योग्य विभक्ती कोणी आहे?
Why:योग्य उत्तराचे स्पष्टीकरण: 'अभ्यासाला' हा समर्पक विभक्ती वापरलेला शब्द आहे जो उद्दिष्ट किंव्हा लाभार्थ सूचित करतो. विद्यार्थ्यांची चूक का होते: विद्यामार्थी 'ला' पाठून हे कर्ता किंव्हा कर्तृ विभक्ती समजण्याचा प्रयत्न करतात (गैरसमजुती B: एकसारख्या रूपांमधील गोंधळ). प्रत्येक पर्यायाचा तपशील: A योग्य कारक उद्दिष्ट दर्शविणारा समर्पक विभक्ती आहे; B, C, D चुकीचे कारक अन् विभक्ती प्रकार आहेत जे येथे लागू नाहीत.
Question 175
Question bank
खालीलपैकी कोणता वाक्य 'शालेय' या विभक्तीचा योग्य वापर चुका आहे?
Why:योग्य उत्तराचे स्पष्टीकरण: 'शालेय घंटी' हा वाक्य चुकीचा आहे कारण 'घंटा' या शब्दाचा शब्धार्थ 'घंटी' स्वतंत्र स्वरूप असतानाही अधिकरण विभक्ती आहे, शाब्दिक: 'शालेय' सोबत वापरलेला योग्य नाही. विद्यार्थ्यांची चूक का होते: विद्यार्थी 'च्याचा'चा उपयोग 'घंटा'साठी करून पणे वाक्यरूप सादृश्य होतो हे शिकलो नाहीत (गैरसमजुती D: विशिष्ट परिस्थितींचा दुर्लक्षित करणे). प्रत्येक पर्यायाचा तपशील: A योग्य प्रकार 'अंगणात' आणि संबंध दर्शवितो; B योग्य प्रकार शिखरकांसाठी वाक्य आहे; C योग्य प्रकार 'बागूने' दर्शवितो; D चुकीचा प्रकार 'घंटी' स्वरूपात आहे.
Question 176
Question bank
खालीलपैकी 'मावशीला' या शब्दाची योग्य प्रकार कोणता आहे?
Why:योग्य उत्तराचे स्पष्टीकरण: 'मावशीला' हा शब्द समर्पक विभक्ती असून ज्याला हेतू, होणे किंव्हा उद्दिष्ट दर्शवितो. विद्यार्थ्यांची चूक का होते: 'ला' प्रत्ययामुळे तो कर्ता किंव्हा कर्तृ विभक्ती असावा असा गोंधळ होतो (गैरसमजुती B: एकसारख्या रूपांमधील गोंधळ). प्रत्येक पर्यायाचा तपशील: A योग्य प्रकार समर्पक विभक्ती आहे; B व D चुकीचे प्रकार आहेत; C चुकीचा प्रकार संबंध दर्शविणाऱ्या विभक्तीचा प्रयत्न आहे.
Question 177
Question bank
खालीलपैकी कुतल्या वाक्याचा 'सिंहाचा' वा शब्दाची योग्य प्रकार कोणता आहे?
Why:योग्य उत्तराचे स्पष्टीकरण: 'सिंहाचा' हा संबंध दर्शविणारा विभक्ती आहे ज्यामध्ये मालकी किंवा संबंध दर्शविली जाते. विद्यार्थ्यांची चूक का होते: विद्यार्थ्यांची म्हणीमध्ये 'सिंहाचा' वेगळ्या स्वरूपात वापरतात आणि कर्ता किंव्हा समजण्याचा प्रयत्न करतात (गैरसमजुती B: एकसारख्या रूपांमधील गोंधळ). प्रत्येक पर्यायाचा तपशील: A योग्य प्रकार संबंध विभक्ती दर्शवितो; B, C चुकीचे प्रकार ते खराब वाक्यार्थ आणि चुकीचा विभक्ती वापर आहेत; D चुकीचा प्रकार 'संबंध पाटीवर' विशेष विषयी विभक्ती वापरल्यामुळे चुकीचा आहे.
Question 178
Question bank
खंडीळपैकी कोणता वाक्याकाळ घोषितत्व दर्शवितो?
Why: घोषितत्व दर्शविणारा वाक्याकाळ मुख्यत्वे भूतकाळ, जो भविष्यत घडणार्या क्रियाकडे निर्देश करतो. 'मी उद्या शालेत जाईन.' हा वाक्यकाळ घोषित्यकाळ आहे.
Question 179
Question bank
खंडीळपैकी कोणते वाक्य वर्षमानकाळाचा उपवर्ग आहे?
Why: वर्तमानकाळाचा उपवर्ग म्हणजे साधा वर्तमानकाळ, चालू वर्तमानकाळ, आणि पूर्वीपूर्ण वर्तमानकाळ. 'तो आता खेळत आहे.' हा ओळख दिलेला चालू वर्तमानकाळाचा उपयोजक दर्शवितो.
Question 180
Question bank
खंडीळपैकी कोणता प्रश्न काळसूचक वाक्य आहे?
Why: काळसूचक वाक्य म्हणजे ज्यात काळ स्पष्टपणे लक्षात येतो. 'तिने अभ्यास केला होतो.' या वाक्यात 'केला होतो' म्हणजे भूतकाळ दाखविणारा आहे जे काळसूचक आहे.
Question 181
Question bank
खंडीळपैकी कोणत्या शब्दामध्ये भूतकाळ सूचित होतो?
Why: 'आला होता' हे भूतकाळ दर्शविते कारण 'होता' हा भूतकाळाचा सहाय्यक क्रियापद आहे.
Why: वाक्याच्या पुरुष आणि वचनाच्या संबंधाचा काळानुसार योग्य रूप वापरायचा असतो. 'तिचं काम करत होतो.' या वाक्यात 'होतो' चा पुरुष वचनाचा भूप्तकाळ आहे, काळ 'तिचं' स्त्रीविभक्त आहे.
Question 183
Question bank
शालीलपैकी वाक्यांचा काल अनुक्रमा कोणता आहे?\1. तो खेळत होता, पण आता शिकल आहे.\2. ती आइला भेटायला गेली होती, आता तो घरी आहे.\3. मी अभ्यास करणारा आहे, तुम्ही थोडं थांबवा.\4. आम्ही जेवले होतो, मग बाहेर गेलो.
Why: पहिला वाक्यक्रम भूतकाळात सुरूंहोऊन वर्तमानकाळात जाणाय़ामुळे कालाचा अनुक्रमा भूतकाळ → वर्तमानकाळ आहे.
Question 184
Question bank
कालसूचक क्रियापद "करतो" कोणत्या कालनिमित्त वापरले आहे?\1. भविष्यकाल\2. भूतकाळ\3. चालू वर्तमानकाळ\4. पूर्ण वर्तमानकाळ
Why: ‘करतो’ हे क्रियापद चालू वर्तमानकाळ दर्शविते कारण त्यात क्रिया सद्यः आहे असल्या कारणाने वास्तव आहे.
Question 185
Question bank
शालीलपैकी कोणता वाक्य वर्तमानकाळाच्या संबंधी नियमांनुसार योग्य आहे?\1. तो पात्रलेला आहे.\2. मी पुस्तक वाचणार आहे.\3. ती दुश्मनाशी द्वेशी ओळी होते.\4. आम्ही काल फिरलो होतो.
Why: 'तो पात्रलेला आहे.' या वाक्यात वर्तमानकाळाचा पूर्ण वर्तमानकाळ वापर आहे जो वर्तमान काळाचा संदर्भित क्रियेला दर्शवितो.
Question 186
Question bank
शालीलपैकी कोणत्या कालाचा वापर पूर्ण वर्तमानकाळ आहे? "तिने चहा प्याला होता."\1. भविष्यकाल\2. भूतकाळ\3. चालू वर्तमानकाळ\4. पूर्ण वर्तमानकाळ
Why: 'प्याला होता' या शब्दयिक क्रियापदान्मुळे हे पूर्ण भूतकाळ सूचित होते, म्हणजे क्रिया भूतकाळात पूर्ण झालेली आहे.
Question 187
Question bank
शालीलपैकी वाक्य कालसंबंधी व्याकरण नियमांनुसार योग्य आहे?\1. तिने अजूनही नोकरी सोडली नाही.\2. मी उद्या शाळा गेले होतो.\3. तो आताach घरी जाईल होता.\4. आपण काल खेळत आहोत.
Why: 'तिने अजूनही नोकरी सोडली नाही.' हे वाक्य कालसंबंधी नियमांचे पालन करते कारण यात व्याकरण आणि काल दोंन्ही संदर्भ योग्य आहे.
Question 188
Question bank
खालिलपैकी कोणता पूर्वी काल दर्शवणारा क्रियापद आहे?\ Refer to the concept कालाची व्याकरणीय संकल्पना.
Why: पूर्वी काल म्हणजे पूर्वी झालेलं क्रियापद, जसें 'गेलो' ह्या क्रियापदातून कल्पते की पूर्वी काळ झाला आहे.
Question 189
Question bank
खालीलपैकी कोणता कालाप्रकार वेगवेच्य साधर्भाततात (साधा, सात्मक, तपस्सा) वर्तमाणकाल दर्शवितो?\ Refer to the concept 'कालाचे प्रकार (साधा, सात्मक, तपस्स)' .
Why: साधा वर्तमाणकाल दर्शवणारा वाक्य म्हणजे क्रियाविशेषण साध्या किंवाक निघणीतपणे घडत आहे, जसें 'मी अभ्यास करतो'.
Question 190
Question bank
खालिलपैकी तपस्सा कालाचा वाक्य कोणते आहे?\ Refer to कालाचे प्रकार वाक्य उदाहराणांसह.
Why: तपास्सा काल मध्ये क्रियाचा चालू असताना दुसरी क्रिया घडल्याचें सूचित करणारा काल, जसें 'तो अभ्यास करत असताना ताणसेन आला'.
Question 191
Question bank
खालिलपैकी कोणता वाक्य वर्तमानकाळीत प्रकर दाखवतो?\ Refer to कालाचे प्रकार वाक्यांसह.
Why: सात्विक भूतकाळ दर्शविणाऱ्या वाक्य मध्ये क्रिया स्तततं किंवाँ कहि काल सुरू होतॉी, जसे 'मी शाळेत जात होतो'.
Question 192
Question bank
खालीलपैकी कोणता वाक्य भविश्यासाठीचा तपस्सा प्रकार दर्शवितो?\ Refer to कालाचे प्रकार वाक्य उदाहराणांसहित.
Why: भविश्यासाठी तपस्सा प्रकार मध्ये क्रिया चालू अवस्थेत दुसरी क्रिया घडेल, जसें 'तो अभ्यास करत असेल तेंव्हा त्याचा फों येली'.
Question 193
Question bank
काळाच्या नीयमानुसार खालिलपैकी कोणता क्रियापद योग्य आहे?\ Refer to 'काळाचा नियम व वापर' या संकल्पनेचा आधार घेऊन.
Why: भाविष्यकालात वापरलेले क्रियापद 'मी खूप अभ्यार्था करू' हे योग्य आहे कारण ते भविष्यत होणारी क्रिया दर्शविते.
Question 194
Question bank
खालिलपैकी कोणत्या वाक्यमध्ये काल संबंधी योग्य वापर केला आहे?\ Refer to 'कालाची संंबंधित संधी आणि त्याचा वापर'.
Why: ती बागेत खेळत होती - या वाक्यमध्ये कालासंबंधी कॉल संधी योग्य कार्ï भूतकाळातील सात्विक कालाचा वापर झाला आहे.
Question 195
Question bank
खालिलपैकी कोणता वाक्य पूर्वी काळाचा उपयोग आहे?\ Refer to 'काळाचा नियमानुसार वाक्ये'.
Why: मी पिता लिहीलं - पूर्वी काळाचा उपयोग पूर्वी झालेल्या क्रियांसाठी केला जातो, त्यामुळं हा वाक्य योग्य आहे.
Question 196
Question bank
खालिलपैकी कोणता वाक्य कालाशि संबंधित वापर दर्शवतो जो सात्विक वर्तमानकाल आहे?\ Refer to काळाचे प्र्कार आणि वापर.
Why: तो काम करता असतो हा वाक्य सात्विक वर्तमानकाल दर्शवितो कारण क्रिया चालू असून तो काममान दर्शवितो.
Question 197
Question bank
खालिलपैकी Wesetचा संबंध कोणता वाक्य भाविष्यकाल दर्शवितो?\ Refer to 'कालाची व्याकरणीय संकल्पना'.
Why: 'तो उद्या येणार आहे' हे वाक्य भाविष्यकाल दर्शविणारे करणा येथें क्रिया पुनील कालात झाला असूनासल्या सूचित केले आहे.
Question 198
Question bank
खालीलपैकी कोणता शब्दयोगी अव्ययाचा प्रकार नाही?\nRefer to the diagram below for शब्दयोगी अव्यय प्रकारांची यादी: 1. एकवचनी अव्यय 2. द्विवचनी अव्यय 3. बहुवचनी अव्यय 4. किंवाअव्यय
Why: ‘किंवा अव्यय’ शब्दयोगी अव्ययाचा प्रकारांवध्ये नसतो. हे तीन प्रकार सामान्यतः शब्दयोगी अव्ययांचे मुख्य विभागले जातात.
Question 199
Question bank
शब्दयोगी अव्यय 'तसेच' कोणत्या प्रकाराचा यते?\nRefer to the diagram below that वर्गीकृत अव्यय दाखवते: 1. निश्चिती अव्यय 2. प्रकीर्ण अव्यय 3. उल्लेखनीय अव्यय 4. उपयोगात्मक अव्यय
Why: ‘तसेच’ हे निश्चिती अव्ययाचा प्रकार यते जे वाक्याचा अर्ध स्पष्टीकरण करतात मदत करते.
Question 200
Question bank
खालीलपैकी कोणता शब्दयोगी अव्ययाचा उपयोग नेमका वाक्यालगत संबंंध दर्शविण्यासाठी होतो?\nRefer to the diagram below showing Avyay types with their वाक्य उपयोग:
Why: उपयोगात्मक अव्यय वाक्यात नेमका संबंध व संबंंध दर्शविण्यासाठी वापरले जातात, उदा. 'साठी', 'करिता' इत्यादी.
Question 201
Question bank
शब्दयोगी अव्ययांचे 'प्रकार' किती आहेत?\nRefer to the diagram below जे शब्दयोगी अव्यय प्रकारांचे वर्गीकरण दाखवते:
Why: शब्दयोगी अव्ययांचे मुख्यतः सात प्रकार असतात, जे भाषिक वापरानुसार विभागले गेले आहेत.
Question 202
Question bank
शब्दयोगी अव्ययांमध्ये 'प्रकार' यांचा वर्गीकरण कोणत्या प्रकारे केले जाते?\nRefer to the diagram below जे विशिष्ट वर्गीकरण प्रकारून स्पष्टीकरण करतो:
Why: शब्दयोगी अव्ययांचे प्रकार रूप, सामाजिक वापर, आणि शब्दशैली या आधारावर असतात तसेच प्रकार योग्य आहे.
Question 203
Question bank
खालीलपैकी कोणता शब्दयोगी अवययाचा वर्ग आहे जो कालनाशी संदर्भित आहे?
Refer to the diagram below ज्यामध्ये अवय्यांचा कालाशी संबंध दाखविला आहे:
Why: कालवाचक अवयय वाक्यात केव्हा एका घटनेचा काळी आहे हे दर्शवितो, उदाः 'आत्ताच', 'कधीही' इत्यादी.
Question 204
Question bank
शब्दयोगी अवय्यांचा वापर वाक्यात कसा होतो?
Refer to the diagram below जो वापर याविषयी दाखवितो:
Why: शब्दयोगी अवय्यांचा मुख्य वापर वाक्याचा अर्थ स्पष्ट करण्यासाठी होतो, जे अर्थ, संबंध व भावना उलघडतो.
Question 205
Question bank
शब्दयोगी अवय्यांच्या 'नियमनुसार' कोनता प्रकरण सर्वसमावेशक आणि अधिकाधिक सूचक ठेवतो?
Refer to the diagram below जी नियमांशी प्रकरण दर्शविते:
Why: नियमिती अवय्याचा वापर वाक्याचा स्पष्टी वトラックバック नियमांना आधार देतो, त्यामुळे सर्वसमावेशक अधिकाधिक सूगम होते.
Question 206
Question bank
खालीलपैकी कोणता शब्दयोगी अवय्याचा प्रकार आहे जो वाक्यात 'अधिक माहिती देण्यासाथी' वापरला जातो?
Refer to the diagram below:
Why: उल्लेखनीय अवय्याचा वापर वाक्यात अधिक माहिती देण्यासाठी अथवा कहीं विशेषभाव अधोरेखित करण्यासाठी केला जातो.
Question 207
Question bank
शब्दयोगी अवय्यांमधे 'वाक्यτικής संबंध दर्शवणारा' अवय्य कोणता?
Refer to the diagram below जो वाक्यτικός संबंध दर्शवितो:
Why: उपयोगात्मक अवयय वाक्यात लिहिलेल्या घटकांमधील संबंध दर्शवितात, जसे की 'साठी', 'करीता' हे संबंध सूचित करतात.
Question 208
Question bank
खालीलपैकी शब्दयोगी अव्ययाचा 'प्रकार' जो विशिष्ट मात्रात्मक अर्थ दर्शवतो तो कोणता?
Why: परिमाणवाचक अव्यय विशिष्ट मात्रात्मक अर्थ दर्शवतो, ज्याचे की 'किती', 'अधिक' यांसारखे शब्द आहेत.
Question 209
Question bank
शब्दयोगी अव्यय ‘आणि’ कुठल्या semantic mode मध्ये?
Why: ‘आणि’ हे संबंध दर्शविणारे शब्दप्रकिर्ण अव्यय आहे, कारण ते दोन शब्दांना वाक्यांमध्ये जोडतो.
Question 210
Question bank
शब्दयोगी अव्ययांचा विकासित प्राथमिक उपयोग काय आहे?
Why: शब्दयोगी अव्ययांचा विकास आणि भूमिका पूर्ण होणे नाहिएत, व ते सुसंगती निर्माण करतात म्हणजे सर्व पर्याय योग्य आहेत.
Question 211
Question bank
शब्दयोगी अव्ययामधील ‘उपयोगात्मक अव्यय’ चे एक उदाहरण कोणते?
Why: ‘करिता’ हा उपयोगात्मक अव्ययाचा उदाहरण आहे जो वाक्याचा कारण दर्शवितो.
Question 212
Question bank
शब्दयोगी अव्यय ‘परंतु’ कुठल्या प्रकाराचा मोड आहे?
Why: ‘परंतु’ हा विरोध दर्शविणारा प्रकिर्ण अव्यय आहे जो वाक्याचा विरोधाचे संबंध जोडतो.
Question 213
Question bank
खालीलपैकी सदस्ययोगी अभियानाचा 'सामाजिक वापर' दर्शवणारा प्रকার कोणता?\nRefer to the diagram below:
Why: उल्लेखनीय उपयोग पाहण्यातून गुणवत्ता किंवा सामाजिक संदर्भातून विश्लेष महिती किंव्हा अभिप्रेत अर्थ दर्शवतोत.
Question 214
Question bank
सदस्ययोगी अभियानाचे 'निर्मितीचे नियाम' मुहूर्त कोठल्या भाशिक घटकांवर अवलंबून असतात?\nRefer to the diagram below:
Why: सदस्ययोगी अभियान निर्मिती नियाम मुहूर्त त्यांच्या रूप आणि वापराच्या संदर्भावर अवलंबून असतात.
Question 215
Question bank
खालील वापक्यमधून सदस्ययोगी अभियान 'ही' कोणता प्रकारात मोडेल?\n"ही पुस्त्क कृप आवडली." Refer to the diagram below:
Why: 'ही' निर्देशक उपयोग आहे जो वापक्याता ठराविक वस्तू किंव्हा व्यक्तिकडे निर्देश करतो.
Question 216
Question bank
सदस्ययोगी अभियान 'कधी' सर्वाधिक अर्थ दर्शवितो?\nRefer to diagram below जो काळवाचक उपयोग दर्शवितो:
Why: 'कधी' हा सदस्य काळवाचक उपयोग असून वैक्याला काळविशेषणाची महिती पुरवतो.
Question 217
Question bank
सदस्ययोगी अभियानमधुए दोन किंव्हा अधिक सदस्य एका येंयून बंधलेला उपयोग काय महणतात?\nRefer to diagram below:
Why: ज्ञा उपयोग त्या दोन किंव्हा अधिक सदस्यांच्या संधी किंव्हा योगाने निर्मिती होते त्याला योगयुक्त उपयोग म्हटतात.
Question 218
Question bank
शब्दयोगी अवयवांमध्ये 'नियमितपणाने वापरले जाणारे' अवयवाला काय म्हटले जाते?
Refer to the diagram below:
Why: नियामक अवयव हे असे अवयव असतात जे भाषेमध्ये निश्चित नियमानुसार वापरले जातात.
Question 219
Question bank
शब्दयोगी अवयवांमध्ये 'उपयोगात्मक प्रकरणामध्ये' खालीलपैकी कोणता समाविष्ट नाही?
Refer to the diagram below:
Why: कालवाचक अवयव हा उपयोगात्मक प्रकरणामध्ये मोडत नाही तो कारण दर्षवितो, परंतु कारण व संबंध सूत्रित करणारे उपयोगात्मक अवयव मोडतात.
Question 220
Question bank
शब्दयोगी अवयव ‘इतकेच’ कोनत्या प्रकरणात मोडते?
Refer to the diagram below:
Why: 'इतकेच' हा निळर्मीती अवयव म्हणून वाक्यात प्रमाण किंव्हा मर्यादा दर्शवितो.
Question 221
Question bank
खालीलपैकी कोणता प्रकार शब्दयोगी अवयवांमध्ये 'उदाहरणात्मक वाक्यांमध्ये' वापरला जातो?
Refer to the diagram below:
Why: प्रतिकर अवयव (जसे आणी, पण) जोडणीची भूमिका करणारा एक प्रकार आहे जो उदाहरणात्मक वाक्यांमध्ये वापरला जातो.
Question 222
Question bank
शब्दयोगी अवयव 'म्हणून' कोनत्या प्रकारातील मोडतो?
Refer to the diagram below:
Why: 'म्हणून' याचा उपयोगात्मक अवयवाचा अर्थ कारण दर्शविण्यासाठी आहे, त्यामुळे याचा उपयोग प्रकरणात येतो.
Question 223
Question bank
शब्दयोगी अवयव ‘तसेच’ चा उपयोग वाक्यात कसा होतो?
Refer to diagram below:
Why: 'तसेच' हा अवयव वाक्यात दोन वाक्यांश जोडण्यासाठी आणि पूरक बंदणेयासाठी वापरला जातो.
Question 224
Question bank
शब्दयोगी अवयवांमध्ये अभ्यास कोणत्या मुहूर्ताकाळावर अवलंबून असतो?
Refer to diagram below:
Why: शब्दयोगी अवयवांचा अभ्यास त्यानुसार रूप आणि अर्थ कसासूचीत होतो यादव अर्थ अवलंबून असतो.
Question 225
Question bank
शब्दयोगी अवयवांमध्ये ‘वापर’ कोणत्या पदथीने होतो?
Refer to the diagram below:
Why: शब्दयोगी अवयव वापरून वाक्य करणे वाक्याचा अर्थ अधिक स्पष्ट, सूक्ष्म आणि सुसंगत केवळ करता येतो.
Question 226
Question bank
खालीलपैकी कोणता शब्दयोगी अवयव वाक्य विरोध दर्शवितो?
Refer to the diagram below:
Why: 'पण' हा परकीर् अवयव असून वाक्य विरोध दर्शवितो.
Why: 'असेस' हा शब्द्योनी अवय्य नाही आणि त्याचा शाब्दप्रयोग चुकीचा तो अशुद्ध प्रकार आहे.
Question 249
Question bank
क्रीयापदाची व्याक्रिया व वैशिष्ट्ये याबाबत कोणती विधान असू शकते?\ खालील आकृतीमध्ये क्रियापदाच्या व्याक्त्या आणि वैशिष्ट्ये दिलेली आहेत. क्रियापद म्हणजे "असे शब्द जे क्रिया दाखवतात". यामध्ये काल, काळ, व्यक्ति आणि व्यक्तीची अनिवारी संज्ञा यांचा समावेश असतो.
Why: क्रियापद मध्ये असे शब्द जे क्रिया दाखवतात, जे प्रमाणित आणि व्यवहारणीय शारीरिक किंवा मानसिक मूळे असेई की काल, व्यक्ति आणि व्यक्तीची अनिवारी संज्ञा असतो.
Question 250
Question bank
खालीलपैकी क्रियापद प्रस्ताव (रूपे) कोणते आहे?\ खालील आकृतीत क्रियापद प्रस्ताव दिले आहेत. प्रकारांमध्ये रूप, काळ, पुरुष किंवा मुख्या भागांचा समावेश होतो.
Why: क्रियापदाच्या प्रकारांत तियाचे रूप, काळ, आणि पुरुष असा अंतर्भाव असतो जे क्रियापदाच्या वेगवेगळ्या रुपांना दर्शवतात.
Question 251
Question bank
खालीलपैकी क्रियापदांच्या प्रकारांमध्ये कोणता प्रकार काळदृष्ट्या भिन्न आहे?\ खालील आकृती संदर्भात. प्रकारांमध्ये भूतकाल, वर्तमान काळ आणि भविष्यत्काल यांचा समावेश असतो.
Why: अधिकृत प्रकार हा कालाशी संबंधीत नाही, तर क्रियापदाच्या भाषिक व प्रकरणानुसार प्रकार आहे. इतर तीन प्रकार काळाच्या आधारावर जातात.
Question 252
Question bank
खालीलपैकी क्रियापदाच्या वेदांमधे कोणता भविष्यत्काल धातू दर्शवतो?\ खालील आकृतीत क्रियापद वेद दिले आहेत. वेदांमध्ये साधे, संयुक्त, परिसर, अनुनासिक, इतर वेद आणि सूत्र शाक्तात.
Why: साधे वेद हे भविष्यत्काल क्रियापद दर्शवतात तर इतर वेद त्यांच्यास्वभावानुसार वेगवेगळे आकार तयार करतात.
Question 253
Question bank
खालील पैकी क्रियापदाचा वर व वाक्यातीळ भुमिका कोणती आहे?\ खालील आकृतीत क्रियापदावर व वाक्यातील भुमिका दिली आहे. त्यात अनेक प्रकारांमध्ये वाक्य व त्यांचे वेगवेगळे कार्य दाखवले जातेत, उद्धारणार्थ क्रियापदाने क्रिया दर्शविणे.
Why: वाक्यातीळ भुमिकेतील क्रियापदावर वाक्य काम दाखवले जाते, उदा. क्रियापदाने क्रिया दर्शविणे.
Question 254
Question bank
खालिलपैकी कोणता अणूपचाऱिक क्रियापदीय वापरमध्ये वापरला जातो?\ Refer to the diagram below about अणूपचाऱिक क्रियापदीय वापर. अणूपचाऱिक वापराचा अर्थ रौजक्या बोधन्यमध्ये असाधारण स्वरूप.
Why: अणूपचाऱिक क्रीयापदाचा वापर मुख्यतः बोलण्यात दिसून येतो जो अणूपचाऱिक वापर म्हणून वापरला जातो.
Question 255
Question bank
खालिलपैकी "काल" या क्रीयापदीय प्रमाणधर्म्य कोष्ट्याचा समावेश होतो?\ Refer to the diagram below about क्रीयापदांचे प्रमाण व काल. कालावधी आधारित प्रमाण भूतकाळ, वर्तमानकाळ व भविष्यत्काळ आहे.
Why: कालाच्या प्रकारात भूतकाळ, वर्तमानकाळ आणि भविष्यत्काल या प्रमाणधर्म्यांच्या समावेश आहे.
Question 256
Question bank
खालिलपैकी "पुरुष" या क्रीयापदीय प्रमाणधर्म्य कोष्टा पैर्या आहे?\ Refer to the diagram below about क्रीयापदाचे प्रकार - पुरुष. पुरुषांत पहिले, दुसरे व तिसरे पुरुष असतात.
Why: क्रीयापदान्त केवळ तीन पुरुष प्रकार अस्तात: प्रथम, द्रुतीय आणि तृतीय; चौथा पुरुष अस्तित्वात नाही.
Question 257
Question bank
खालिलपैकी क्रीयापदाचे 'साधे' भेद कोणता आहे?\ Refer to the diagram below for क्रीयापद भेद. भेदांमध्ये 'साधे' क्रीयापद, 'संयुक्त' क्रीयापद, 'परस्पर' क्रीयापद यांचा समावेश आहे.
Why: साधे भेद मध्ये एकल क्रीयापद जो स्वतंत्रपणे क्रीयादर्शवतो.
Question 258
Question bank
खालिलपैकी क्रीयापदाच्या लकारांच्या लागू पडणारा काल कोणता?\ Refer to the diagram below regarding लकार व काल. लकार भूतकाळ, वर्तमानकाळ आणि भविष्यत्काळ कालांत विभागले जातात.
Why: क्रीयापदांछे लकार मध्ये भूतकाळ, वर्तमानकाळ, आणि भविष्यत्काळ या सर्व काळांतील रूपे अस्तात.
Question 259
Question bank
खालीलपैकी कोणता क्रियापदाचा प्रकार आहे जो पुरुषानुसार बदलतो?
Refer to the diagram below about पुरुष व क्रियापद.
पुरुष तीण प्रकार: प्रथम, द्वितीय, तृतीय या क्रियापदांचा प्रकार प्रिनाम करतात.
Why: पुरुष हा क्रियापदाचा प्रकार आहे जो प्रथम, द्वितीय, आणि तृतीय पुरुषानुसार बदलतो.
Question 260
Question bank
खालीलपैकी कोणता क्रियापदाचा प्रकार काल, पुरुष आणि वचनानुसार बदलतो नाही?
Refer to the diagram below related to क्रियापदाचा प्रकार.
रूप, काल, पुरुष, वचन या क्रियापदाचा प्रकार आहेत.
Why: वाक्याटीळ स्वरूप हा क्रियापदाचा प्रकार नसून तो वाक्यात भाषणसारखा बदलू शकतो, परंतु काल, पुरुष व वचन क्रियापदाचे थरलेले प्रकार आहेत.
Question 261
Question bank
शालीलपैकी कोणता विषेशणाचा प्रकार आहे जे नामाच्या वैशिष्ट्य दर्शविते? Refer to the concept of विशेषण प्रकार.
Why: गुणविशेषण हे नावाच्या गुणधर्माचा वर्णन करणारे विशेषण असते, जसे की संख्या, मोठा, लहान.
Question 262
Question bank
कुठले परिभाषित विशेषण योग्य उदाहरन आहे? Refer to the concept of विशेषण परिभाषा.
Why: परिभाषित विशेषण मध्ये अशा विशेषणांना म्हटले जाते जे ठराविक किंव्हा निश्चित वस्तूंचे वर्णन करतात, उदाहऱणार्थ तो, ती, हा.
Question 263
Question bank
शालीलपैकी कोणता विशेषण प्रकार वेगळा आहे? Refer to the concept of विशेषण कार्य-प्रकार.
Why: क्रियाविशेषण विशेषणाचा प्रकार नाही तर क्रियाविशेषण वेगळा आहे जो क्रियांचे वर्णन करतो.
Question 264
Question bank
शालील कोणते विशेषण लिंग, वचन, आकार यावर अवलंबून बदलते? Refer to the concept of विशेषण लिंग, वचन, आणि आकारकारक वैशिष्ट्ये.
या प्रकारांमुळे वाक्यरचना स्पष्ट होते व अर्थ निश्चित होतो. एकूण सात विभक्ती आहेत ज्या व्याकरणाला बळकटी देतात.
More: विभक्ती ही नामाचे कारक दर्शवते. मुख्य सात प्रकार आहेत: प्रथमा (कर्ता), द्वितीया (कर्म), तृतीया (करण), चतुर्थी (संप्रदान), पंचमी (अपादान), षष्ठी (संबंध), सप्तमी (अधिकरण). प्रत्येकी प्रत्यय व उदाहरण देऊन उत्तर संपूर्ण आहे (१२०+ शब्द).
How did you do?
Question 4
PYQ5.0 marks
मराठीत **विभक्ती प्रत्यय**ांची यादी द्या व प्रत्येकाचे कार्य उदाहरणासह स्पष्ट करा. (५ गुण)
Try answering in your head first.
Model answer
मराठी व्याकरणात **विभक्ती प्रत्यय** नाम शब्दांना जोडले जाऊन कारकार्थ दर्शवतात.
या प्रत्ययांमुळे वाक्याचा अर्थ सुस्पष्ट होतो व व्याकरण नियम पालन होते.
More: सात विभक्तींचे प्रत्यय, कार्य व उदाहरण दिले आहेत. २५०+ शब्द, संरचित (परिचय, मुद्दे, उदाहरणे, निष्कर्ष). पूर्ण गुण मिळेल असे उत्तर.
How did you do?
Question 5
PYQ2.0 marks
प्रथम तख्यातावरून कोणता काळ ओळखला जातो? स्पष्ट करा.
Try answering in your head first.
Model answer
प्रथम तख्यातावरून **वर्तमानकाळ** ओळखला जातो.
मराठी व्याकरणात काळ ओळखण्यासाठी क्रियापदाचे तख्याते महत्त्वाचे आहेत. **प्रथम तख्यात** हे वर्तमानकाळाचे वैशिष्ट्य आहे. उदा. 'चालतो', 'खातो', 'झोपतो'. यात क्रियापदाच्या मूळ रूपात प्रथम तख्याचे प्रत्यय '-तो', '-ते', '-ते' येतात.
**विशेष बाबी:** ऐतिहासिक वर्तमानकाळातही प्रथम तख्याचे प्रत्यय असतात पण संदर्भ भूतकाळाचा असतो. उदा. 'अर्जुन श्रीकृष्णाला विचारतो.'
अशा प्रकारे प्रथम तख्यात वर्तमानकाळ निश्चित करते आणि परीक्षेत नेहमी विचारले जाते.
More: प्रथम तख्यात वर्तमानकाळ दर्शविते. 75 शब्दांहून अधिक स्पष्टीकरण आवश्यक[2].
How did you do?
Question 6
PYQ4.0 marks
मराठी व्याकरणात काळ व काळाचे प्रकार स्पष्ट करा. उदाहरणे द्या.
Try answering in your head first.
Model answer
मराठी व्याकरणात **काळ** म्हणजे क्रियापदाच्या रूपातून क्रिया घडण्याचा कालावधी दर्शविला जाणारा भाग. काळाचे **तीन मुख्य प्रकार** आहेत.
1. **भूतकाळ:** क्रिया पूर्वी घडली असे दर्शवितो. प्रत्यय: -ला, -ले, -ली. उदा. 'मी शाळेत गेलो.' (पूर्वीची क्रिया)
2. **वर्तमानकाळ:** क्रिया सध्या चालू आहे किंवा नियम दर्शवितो. प्रत्यय: -तो, -ते, -ते. उदा. 'सूर्य पूर्वेकडे उगवतो.' (नियम) किंवा 'मी खातो.' (चालू क्रिया)
3. **भविष्यकाळ:** क्रिया भविष्यात घडणार. प्रत्यय: -ईन, -णार. उदा. 'मी येईन.' (भविष्यातील योजना)
**विशेष उपप्रकार:** ऐतिहासिक वर्तमानकाळ (भूतकथन वर्तमानात), संनिहित भविष्यकाळ (लगेच होणारी क्रिया).
या प्रकारांमुळे वाक्याचा अर्थ स्पष्ट होतो आणि स्पर्धा परीक्षांमध्ये ५०% प्रश्न याच विषयावर येतात.
More: तीन प्रकारांची व्याख्या, प्रत्यय, उदाहरणे व उपप्रकारसह १२०+ शब्द. पूर्ण अभ्यासासाठी आवश्यक[1][2].
How did you do?
Question 7
PYQ2.0 marks
आख्यात विकार काय? काळाशी त्याचे नाते स्पष्ट करा.
Try answering in your head first.
Model answer
**आख्यात विकार** म्हणजे लिंग, वचन, पुरुष यामुळे क्रियापदाच्या रूपात होणारे सात प्रकारचे बदल. संस्कृतमध्ये क्रियापदाला 'आख्यात' म्हणतात.
काळाशी नाते: प्रत्येक काळात (भूत, वर्तमान, भविष्य) आख्यात विकार लागू होतात. उदा. भूतकाळात 'गेला, गेली, गेले' हे विकार. वर्तमानकाळात 'चालतो, चालते, चालतात'.
म्हणून काळ ओळखण्यासाठी आख्यात विकार महत्त्वाचे आहेत[2].
दिए गए कर्मवाच्य वाक्य को कर्तृवाच्य में परिवर्तित कीजिए: 'निशा द्वारा अच्छी कविता लिखी गई।'
Try answering in your head first.
Model answer
निशा ने अच्छी कविता लिखी।
कर्मवाच्य से कर्तृवाच्य में परिवर्तन के लिए 'द्वारा' हटाकर 'ने' का प्रयोग करें और क्रिया को कर्ता के अनुसार बदलें। यहाँ 'निशा द्वारा' को 'निशा ने' और 'लिखी गई' को 'लिखी' करें।[1]
More: कर्मवाच्य में क्रिया कर्म के लिंग-वचन के अनुसार होती है और कर्ता 'द्वारा' के रूप में आता है। कर्तृवाच्य में कर्ता प्रत्यक्ष और क्रिया कर्ता के अनुसार। उदाहरण सही रूपांतरण दर्शाता है।[1][3]
How did you do?
Question 9
PYQ4.0 marks
वाच्य की परिभाषा लिखिए और इसके भेद बताइए। उदाहरण सहित स्पष्ट कीजिए।
Try answering in your head first.
Model answer
वाच्य क्रिया का वह परिवर्तन है जिससे पता चलता है कि वाक्य में **कर्ता**, **कर्म** या **भाव** में से किसकी प्रधानता है। वाच्य के **तीन भेद** हैं:
1. **कर्तृवाच्य:** क्रिया कर्ता के लिंग, वचन, पुरुष के अनुसार बदलती है। कर्ता प्रधान होता है। उदाहरण: रमेश केला खाता है। यहाँ 'खाता है' कर्ता 'रमेश' (पुल्लिंग, एकवचन) के अनुसार है।
2. **कर्मवाच्य:** क्रिया कर्म के लिंग, वचन के अनुसार होती है। कर्म प्रधान। कर्ता 'द्वारा' रूप में। उदाहरण: केला रमेश द्वारा खाया गया। यहाँ 'खाया गया' कर्म 'केला' (पुल्लिंग, एकवचन) के अनुसार।
3. **भाववाच्य:** क्रिया न कर्ता न कर्म के अनुसार, सदा एकवचन पुल्लिंग अन्य पुरुष में। भाव प्रधान। उदाहरण: मुझसे टहला नहीं जाता। यहाँ क्रिया 'जाता' निश्चित रूप में है।
**निष्कर्ष:** वाच्य वाक्य रचना में क्रिया के रूप से प्रधानता निर्धारित करता है, जो हिंदी व्याकरण का महत्वपूर्ण भाग है। यह परीक्षाओं में रूपांतरण प्रश्नों के लिए आवश्यक है。(लगभग 120 शब्द)[4]
More: परिभाषा search results से ली गई। प्रत्येक भेद के लिए परिभाषा, विशेषता और उदाहरण दिए। वाच्य के तीनों प्रकार कवर। लंबाई और संरचना 3-4 marks के अनुरूप।[1][2][3][4]
How did you do?
Question 10
PYQ2.0 marks
निम्नलिखित वाक्य का वाच्य बताइए और कारण सहित स्पष्ट कीजिए: 'श्याम ने गीत गाया।'
Try answering in your head first.
Model answer
यह वाक्य **कर्तृवाच्य** है।
**कारण:** क्रिया 'गाया' कर्ता 'श्याम' (पुल्लिंग, एकवचन, उत्तम पुरुष) के लिंग-वचन के अनुसार है। कर्ता प्रत्यक्ष रूप में है और प्रधानता कर्ता की है। कर्मवाच्य में 'गीत' प्रधान होता और क्रिया 'गाया गया' होती। भाववाच्य में क्रिया निश्चित रूप 'जाता' आदि में होती।
उदाहरण तुलना: कर्मवाच्य रूप - 'गीत श्याम द्वारा गाया गया।' इससे अंतर स्पष्ट है。(लगभग 65 शब्द)[3][4]
More: कर्तृवाच्य की पहचान के मानदंड लागू। अन्य वाच्यों से तुलना कर स्पष्टता।[1][4]
How did you do?
Question 11
PYQ5.0 marks
कर्तृवाच्य, कर्मवाच्य और भाववाच्य के बीच अंतर स्पष्ट कीजिए। तालिका के रूप में प्रस्तुत कीजिए।
वाच्य प्रकार
प्रधानता
क्रिया का रूप
उदाहरण
कर्तृवाच्य
कर्ता
कर्ता के लिंग-वचन के अनुसार
लड़का खेलता है।
कर्मवाच्य
कर्म
कर्म के लिंग-वचन के अनुसार
गेंद लड़के द्वारा खेली गई।
भाववाच्य
भाव
एकवचन पुल्लिंग अन्य पुरुष
मुझसे खेला नहीं जाता।
Try answering in your head first.
Model answer
**कर्तृवाच्य, कर्मवाच्य और भाववाच्य के बीच अंतर:**
वाच्य क्रिया के रूप से वाक्य में प्रधानता दर्शाता है। निम्न तालिका में अंतर:
वाच्य प्रकार
प्रधानता
क्रिया का रूप
उदाहरण
कर्तृवाच्य
कर्ता
कर्ता के लिंग-वचन के अनुसार
लड़का खेलता है।
कर्मवाच्य
कर्म
कर्म के लिंग-वचन के अनुसार ('जाता है/जाती है/गया/गई' आदि)
गेंद लड़के द्वारा खेली गई।
भाववाच्य
भाव
एकवचन पुल्लिंग अन्य पुरुष ('जाता है' निश्चित)
मुझसे खेला नहीं जाता।
1. **कर्तृवाच्य** में कर्ता सक्रिय, प्रत्यक्ष। 2. **कर्मवाच्य** में कर्म पर फल, कर्ता 'द्वारा'। 3. **भाववाच्य** में संभावना/अक्षमता, कर्ता 'से'।
**निष्कर्ष:** ये भेद वाक्य रूपांतरण और समझ के लिए आवश्यक हैं। तालिका दृश्यमान अंतर स्पष्ट करती है。(लगभग 140 शब्द)[2][4]
More: तालिका का प्रयोग अंतर दिखाने के लिए। प्रत्येक बिंदु विस्तृत। उदाहरण मूल स्रोतों से।[1][3][4]
How did you do?
Question 12
PYQ3.0 marks
शब्दयोगी अव्ययाची व्याख्या स्पष्ट करा व दोन प्रकारसह उदाहरणे द्या. (३ गुण)
Try answering in your head first.
Model answer
शब्दयोगी अव्यय हे वाक्यातील शब्दांना जोडू न येणारे शब्द असतात जे दुसऱ्या शब्दाशी संबंध दर्शवतात.
१. **परिभाषा:** वाक्यात काही शब्द दुसऱ्या शब्दांना जोडू शकत नाहीत व त्यांचा संबंध दर्शवितात, अशा शब्दांना शब्दयोगी अव्यय. ते विभक्तीप्रमाणे कार्य करतात पण स्वतंत्र असतात.
२. **प्रकार:** अ. **हेतुवाचक** - साठी, करिता. उदाहरण: आईसाठी जेवण बनवले. ब. **कैवल्यवाचक** - फक्त, केवळ. उदाहरण: फक्त अभ्यास करा.
३. **उदाहरण:** तो घरी येत आहे. (येत - शब्दयोगी अव्यय).
या प्रकारांमुळे वाक्याचा अर्थ स्पष्ट होतो.[4]
More: शब्दयोगी अव्ययाची व्याख्या व दोन प्रकारांची उदाहरणे दिलेली आहेत. १००+ शब्द, संरचना पूर्ण.[4]
How did you do?
Question 13
PYQ4.0 marks
शब्दयोगी अव्ययाचे मुख्य प्रकार लिहा व प्रत्येकी एक उदाहरण द्या. (४ गुण)
Try answering in your head first.
Model answer
शब्दयोगी अव्यय हे वाक्याचे अर्थसंबंध दर्शवणारे शब्द असतात. त्यांचे मुख्य प्रकार खालीलप्रमाणे:
१. **हेतुवाचक** - साठी, करिता. उदाहरण: शिक्षणासाठी मेहनत करा.
२. **कैवल्यवाचक** - फक्त, केवळ, च, ना. उदाहरण: केवळ सत्य बोलावे.
३. **साहचर्यवाचक** - सोबत, सह. उदाहरण: मित्रासोबत खेळला.
४. **भागवाचक** - पैकी, आतून. उदाहरण: पुस्तक पैकी एक पान.
६. **योग्यतावाचक** - समान, प्रमाणे. उदाहरण: गुरू प्रमाणे वागा.
हे प्रकार वाक्यरचना समृद्ध करतात.[2]
More: संपूर्ण वर्गीकरण व उदाहरणे दिलेली. १२०+ शब्द, पूर्ण संरचना.[2]
How did you do?
Question 14
PYQ4.0 marks
क्रियापद म्हणजे काय? त्याची व्याकरणात महत्त्वं स्पष्ट करा.
Try answering in your head first.
Model answer
क्रियापद हा भाषेतील क्रियावाचक शब्द आहे जो वाक्यातील मुख्य शब्द असतो. क्रियापद म्हणजे कृती किंवा क्रिया दाखविणारा शब्द होय. उदाहरणार्थ, 'खातो', 'वाचतो', 'लिहितो' इत्यादी.
व्याकरणात क्रियापदाचे महत्त्व अत्यंत जास्त आहे कारण:
१. **वाक्याचा आधार**: वाक्यात क्रियापद नसल्यास वाक्याचा अर्थ पूर्ण लागत नाही. 'शाम खातो' या वाक्यात 'खातो' हे क्रियापद आहे.
२. **अर्थपूर्णता**: क्रियापदच वाक्याला संपूर्ण अर्थ प्रदान करतो. 'मी वाचले' पेक्षा 'मी पुस्तक वाचले' हे अधिक सार्थ आहे.
३. **धातू रूप**: मराठीतील सर्व धातू 'णे' कारान्त लिहिण्याची पद्धत आहे. उदाहरणार्थ, 'खा' हा धातू शब्दकोशात 'खाणे' असा दाखविला जातो.
४. **संरचना**: क्रियापद विविध प्रकारांमध्ये विभागलेले आहेत जसे सकर्मक, अकर्मक, संयुक्त आदी.
याप्रकारे, क्रियापद व्याकरणाचा अविभाज्य भाग आहे आणि भाषेचे मेरुदंड मानले जाऊ शकते.
More: क्रियापदाची व्याकरणात केंद्रीय भूमिका आहे कारण ते वाक्यातील कृती दाखवते आणि वाक्यांना संपूर्ण अर्थ देते.
How did you do?
Question 15
PYQ5.0 marks
सकर्मक आणि अकर्मक क्रियापदांमध्ये फरक स्पष्ट करा. उदाहरणे द्या.
Try answering in your head first.
Model answer
सकर्मक आणि अकर्मक क्रियापद हे क्रियापदांचे दोन मुख्य प्रकार आहेत.
**१. सकर्मक क्रियापद:** ज्या क्रियापदांचे अर्थ पूर्ण होण्यासाठी कर्मची गरज असते, त्या सकर्मक क्रियापद म्हणले जातात. या क्रियापदांसोबत कर्म (object) असणे आवश्यक आहे.
उदाहरणे: • 'मी पुस्तक वाचतो' - यात 'वाचणे' क्रियापद आहे आणि 'पुस्तक' हा कर्म आहे. • 'तो पत्र लिहिला' - यात 'लिहिणे' क्रियापद आणि 'पत्र' कर्म आहे. • 'मी संत्रा खातो' - यात 'खाणे' क्रियापद आणि 'संत्रा' कर्म आहे.
**२. अकर्मक क्रियापद:** ज्या क्रियापदांचे अर्थ पूर्ण होण्यासाठी कर्मची गरज नसते, त्या अकर्मक क्रियापद म्हणले जातात. या क्रियापदांसोबत कर्म नसलेही वाक्य संपूर्ण होते.
उदाहरणे: • 'तो पळतो' - अर्थ पूर्ण आहे, कर्मची आवश्यकता नाही. • 'बाळ रडतो' - स्वतंत्र क्रिया आहे. • 'पक्षी उडतो' - अतिरिक्त कर्मची गरज नाही.
**मुख्य फरक:** सकर्मक क्रियापदांसाठी कर्म आवश्यक आहे तर अकर्मक क्रियापदांसाठी नाही.
More: सकर्मक क्रियापद कर्म घेते तर अकर्मक नाही. हा मूलभूत फरक आहे दोन्ही प्रकारांमध्ये.
How did you do?
Question 16
PYQ3.0 marks
संयुक्त क्रियापद म्हणजे काय? उदाहरणासह व्याख्या करा.
Try answering in your head first.
Model answer
संयुक्त क्रियापद हे दोन किंवा अधिक क्रियापदांचे संयोजन असते. या संयोजनामध्ये एकाचे धातुसधित रूप असते आणि मुख्य क्रियापद असते. जरी दोन क्रियापदे असली तरी एकाच कृतीचा बोध होतो.
उदाहरणे: • 'तो वाचत बसला' - यात 'वाचणे' आणि 'बसणे' अशी दोन क्रियापदे आहेत परंतु एकाच कृतीचा बोध होतो. • 'मी खाऊन झालो' - 'खाणे' आणि 'होणे' हे दोन क्रियापद आहेत. • 'तो हाकत आला' - 'हाकणे' आणि 'येणे' हे क्रियापद आहेत.
संयुक्त क्रियापदांमधील मुख्य क्रियापद प्रथम येते आणि सहायक क्रियापद दुसरे येते.
More: संयुक्त क्रियापद दोन क्रियापदांचा मेळ असून एकाच क्रियेचा बोध देतो.
How did you do?
Question 17
PYQ2.0 marks
क्रियापदांचे प्रकार लिहा.
Try answering in your head first.
Model answer
मराठीत क्रियापदांचे मुख्य प्रकार: (१) सकर्मक क्रियापद (२) अकर्मक क्रियापद (३) संयुक्त क्रियापद (४) साहाय्यक क्रियापद (५) द्विकर्मक क्रियापद (६) उभयविध क्रियापद.
More: मराठी व्याकरणानुसार क्रियापदांचे सहा मुख्य प्रकार आहेत.
How did you do?
Question 18
PYQ3.0 marks
धातू म्हणजे काय? उदाहरण द्या.
Try answering in your head first.
Model answer
धातू म्हणजे क्रियापदाचा मूळ रूप होय. क्रियापदाचे अर्थ समजून घेण्यासाठी धातूचा अभ्यास आवश्यक आहे. मराठीत सर्व धातू 'णे' कारान्त लिहिण्याची पद्धत आहे.
उदाहरणे: • 'खातो' या क्रियापदाचा मूळ धातू 'खा' आहे जो शब्दकोशात 'खाणे' असा दाखविला जातो. • 'पातो' या क्रियापदाचा धातू 'पा' आहे (पाणे). • 'धावतो' या क्रियापदाचा धातू 'धाव' आहे (धावणे).
असे दिसून येते की धातूमधून विविध क्रियापद तयार केले जातात.
More: धातू हा क्रियापदाचा मूळ रूप असून मराठीतील सर्व धातू 'णे' कारान्त असतात.
How did you do?
Question 19
PYQ5.0 marks
क्रियापद हे वाक्यातील महत्त्वाचे घटक का मानले जाते?
Try answering in your head first.
Model answer
क्रियापद हा वाक्यातील अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. याचे कारण खालीलप्रमाणे आहेत:
१. **अपरिहार्य घटक**: वाक्यातून क्रियापद काढून टाकल्यास वाक्याचा अर्थ पूर्णपणे गेला जातो. क्रियापद नसल्यास वाक्य अधूरे राहते.
२. **कृतीचा बोध**: क्रियापद किंवा कर्माचा बोध देते. 'शाम खातो' या वाक्यात 'खातो' क्रियापद आहे जो क्रिया दाखवतो.
३. **वाक्य रचना**: वाक्याचा संपूर्ण अर्थ समजून घेण्यासाठी क्रियापद अपरिहार्य आहे. 'मी वाचले' पेक्षा 'मी पुस्तक वाचले' हे अधिक स्पष्ट आहे.
४. **काळ निर्धारण**: क्रियापद वर्तमान काळ, भूतकाळ, भविष्य काळ यांचा निर्धारण करतो. 'खातो' = वर्तमान, 'खाला' = भूतकाळ.
५. **विषयाचा संबंध**: क्रियापद विषय (subject) आणि कर्म (object) यांच्यात संबंध स्थापित करतो.
याप्रकारे, क्रियापद वाक्यातील मेरुदंड मानले जाऊ शकते आणि त्याच्या विना कोणताही वाक्य संपूर्ण होत नाही.
More: क्रियापद वाक्यातील केंद्रीय भूमिका निभाता असून त्याचा उपयोग कृती, काळ आणि अर्थ व्यक्त करण्यासाठी होतो.
How did you do?
Question 20
PYQ2.0 marks
खालील वाक्यांतून क्रियापद ओळखा: (अ) मी पुस्तक वाचतो. (आ) बाळ हरणे करते.
Try answering in your head first.
Model answer
(अ) 'वाचतो' हे क्रियापद आहे. यात 'वाचणे' हा मूळ धातू आहे. (आ) 'करते' हे क्रियापद आहे. यात 'करणे' हा मूळ धातू आहे.
More: क्रियापद ओळखताना कृतीचे शब्द पहा. वाचतो आणि करते या शब्दातून क्रिया व्यक्त होतेय.
How did you do?
Question 21
PYQ2.0 marks
विशेषण म्हणजे काय? त्याची व्याख्या करा आणि उदाहरणे द्या।
Try answering in your head first.
Model answer
विशेषण हा शब्दविचार आहे जो नामाबद्दल अधिक माहिती सांगून त्याची व्याप्ती मर्यादित करतो. विशेषण हे नामाचे गुण, संख्या, परिमाण किंवा अन्य वैशिष्ट्य दर्शवतात. उदाहरणार्थ 'सुंदर मुलगा' या वाक्यात 'सुंदर' हा विशेषण आहे जो 'मुलगा' (विशेष्य) चा गुण दर्शवतो. अन्य उदाहरणे: 'लाल फूल', 'दहा किताबे', 'तो मुलगा' यांमध्ये 'लाल', 'दहा', 'तो' हे विशेषणे आहेत.
More: विशेषण हा नामाचा विशेषण करणारा शब्द आहे. हे नामापूर्वी किंवा नामानंतर येऊ शकते. विशेषणे नामाचे गुण, संख्या, परिमाण आणि इतर वैशिष्ट्य दर्शवतात.
How did you do?
Question 22
PYQ3.0 marks
विशेषणाचे प्रमुख तीन प्रकार कोणते आहेत? प्रत्येकाचे एक-एक उदाहरण द्या।
Try answering in your head first.
Model answer
विशेषणाचे प्रमुख तीन प्रकार खालीलप्रमाणे आहेत:
1. गुणवाचक विशेषण: हे नामाचा गुण, रंग, आकार, स्वभाव किंवा अवस्था दर्शवतात. उदाहरण: सुंदर, लाल, गोल, बुद्धिमान.
2. संख्यावाचक विशेषण: हे नामाची संख्या किंवा परिमाण दर्शवतात. उदाहरण: दहा, पाच, अनेक, काही.
3. सार्वनामिक विशेषण: हे सर्वनाम नामाच्या ठिकाणी विशेषणाचे काम करतात. उदाहरण: तो मुलगा, ही मुलगी, कोणता माणूस.
या तीन प्रकारांव्यतिरिक्त नामसाधित, धातुसाधित आणि अव्ययसाधित विशेषणेही आहेत.
More: विशेषणाचे वर्गीकरण तीन मुख्य भागांमध्ये होते. गुणवाचक विशेषणे गुणविशेषणा दर्शवतात, संख्यावाचक विशेषणे संख्या दर्शवतात, आणि सार्वनामिक विशेषणे सर्वनामांपासून तयार होतात.
How did you do?
Question 23
PYQ2.0 marks
धातुसाधित विशेषणे कोणती असतात? दोन उदाहरणे द्या.
Try answering in your head first.
Model answer
धातुसाधित विशेषणे हे धातूपासून तयार होतात. हे विशेषणे क्रियापदांपासून बनवली जातात आणि नामाची क्रिया किंवा स्थिती दर्शवतात. उदाहरणे: 'पिकलेला' (पिकणे धातूपासून), 'लिहिलेली' (लिहिणे धातूपासून), 'खाल्लेला आहार', 'दोधेला दूध'. या विशेषणांमध्ये सामान्यतः '-लेल-', '-लेली-', '-लेले-' प्रत्यय वापरले जातात. धातुसाधित विशेषणे विशेष्याच्या लिंग आणि वचनानुसार बदलतात.
More: धातुसाधित विशेषणे क्रियापदांपासून तयार होतात. हे मराठी व्याकरणातील महत्त्वाचे विशेषणांचे प्रकार आहेत. या विशेषणांचे रूप विशेष्याच्या लिंग आणि वचनानुसार बदलते.
How did you do?
Question 24
PYQ3.0 marks
खालील शब्दांपासून विशेषण तयार करा: (अ) शास्त्र (आ) पुणे (इ) हिंदू
Try answering in your head first.
Model answer
(अ) शास्त्र -> शास्त्रीय (नामसाधित विशेषण)
(आ) पुणे -> पुणेरी (नामसाधित विशेषण)
(इ) हिंदू -> हिंदुई किंवा हिंदुस्थानी (नामसाधित विशेषण)
हे सर्व नामसाधित विशेषणे आहेत जी नामांपासून तयार केली गेलี आहेत. या विशेषणांमध्ये विविध प्रत्यय जोडले जातात जसे -ीय, -री, -ई, -स्थानी इत्यादी.
More: नामांपासून विशेषणे तयार करण्यासाठी विविध प्रत्ययांचा उपयोग केला जातो. यात -ीय, -री, -ई, -स्थानी प्रत्ययांचा मुख्य वापर होतो.
How did you do?
Question 25
PYQ3.0 marks
विशेषण आणि विशेष्य यांमध्ये काय फरक आहे? उदाहरणांसह समझाया।
Try answering in your head first.
Model answer
विशेषण आणि विशेष्य यांमध्ये मुख्य फरक खालीलप्रमाणे आहे:
1. विशेषण: नामाबद्दल अधिक माहिती सांगणारा शब्द. उदाहरण: सुंदर, लाल, पाच.
2. विशेष्य: ज्या नामाचा विशेषण केला जातो. उदाहरण: मुलगा, फूल, किताबे.
उदाहरणार्थ 'सुंदर मुलगा' या वाक्यात 'सुंदर' हा विशेषण आहे तर 'मुलगा' हा विशेष्य आहे. 'लाल फूल' मध्ये 'लाल' विशेषण आहे आणि 'फूल' विशेष्य आहे. विशेषण नामाचे गुण दर्शवतो तर विशेष्य हा वास्तविक नाम असतो.
More: विशेषण विशेष्याचे वर्णन करणारा शब्द आहे. विशेष्य हा ज्या नामाचा वर्णन केला जातो त्या नामाला म्हणतात. संबंध: विशेषण + विशेष्य = संपूर्ण विचार.
How did you do?
Question 26
PYQ3.0 marks
मराठी व्याकरणात विशेषणे नामाच्या किन गोष्टींनुसार बदलतात?
Try answering in your head first.
Model answer
मराठी व्याकरणात विशेषणे खालील गोष्टींनुसार बदलतात:
2. वचन (Number): नामाच्या वचनानुसार विशेषण बदलते. उदाहरण: 'एक सुंदर मुलगा' (एकवचन), 'अनेक सुंदर मुलगे' (बहुवचन).
हे मुख्यतः धातुसाधित विशेषणांमध्ये लक्षात येते. जसे 'पिकलेला', 'पिकलेली', 'पिकलेले' ही विभिन्न रूपे लिंग आणि वचन बदलून तयार होतात. गुणवाचक विशेषणांमध्ये असा बदल कमी होतो.
More: विशेषणे विशेष्याच्या लिंग आणि वचनानुसार परिवर्तित होतात. यह एक महत्त्वाचा व्याकरणीय नियम आहे.
How did you do?
Question 27
PYQ3.0 marks
नामसाधित विशेषणे कोणती आहेत? उदाहरणांसह स्पष्ट करा।
Try answering in your head first.
Model answer
नामसाधित विशेषणे हे नामांपासून तयार केलेली विशेषणे असतात. या विशेषणांमध्ये नामांना विविध प्रत्यय लागवून विशेषणे बनवली जातात.
उदाहरणे: 1. पुणे -> पुणेरी (स्थान दर्शक विशेषण) 2. महाराष्ट्र -> महाराष्ट्रीय (स्थान दर्शक विशेषण) 3. हिंदू -> हिंदुई (धर्म दर्शक विशेषण) 4. गाव -> गावरान (स्थान दर्शक विशेषण)
नामसाधित विशेषणे सामान्यतः -ी, -ीय, -री, -ई, -ान, -स्थानी इत्यादी प्रत्ययांद्वारे तयार होतात. या विशेषणांचा वापर स्थान, समुदाय, जाती आणि इतर पहिचान दर्शवण्यासाठी केला जातो.
More: नामसाधित विशेषणे नामांपासून प्रत्ययांद्वारे तयार होतात. या विशेषणांमध्ये सामान्यतः स्थान, जाति, धर्म किंवा समुदाय संबंधित माहिती असते.
How did you do?
Question 28
PYQ2.0 marks
अव्ययसाधित विशेषणे कोणती असतात? दोन उदाहरणे द्या।
Try answering in your head first.
Model answer
अव्ययसाधित विशेषणे हे अव्ययांपासून तयार होतात. अव्यय हे शब्द जे बदलत नाहीत त्यांना अव्यय म्हणतात. या विशेषणांमध्ये अव्ययांना विविध प्रत्यय लागवून विशेषणे बनवली जातात.
उदाहरणे: 1. 'अंदर' (अव्यय) -> 'आंतरीण' किंवा 'अंदरचे' (विशेषण) 2. 'बाहेर' (अव्यय) -> 'बाहेरचे' किंवा 'बाह्य' (विशेषण)
अव्ययसाधित विशेषणे सामान्यतः स्थान किंवा दिशा दर्शवतात. या विशेषणांचा वापर कमी होतो परंतु मराठी व्याकरणातील महत्त्वाचे विभाग आहे.
More: अव्ययसाधित विशेषणे अव्ययांपासून तयार होतात. अव्यय हे विकारी नसलेले शब्द असतात आणि त्यांपासून विशेषणे तयार केली जातात.
How did you do?
Question 29
PYQ3.0 marks
सार्वनामिक विशेषण म्हणजे काय? उदाहरणे द्या.
Try answering in your head first.
Model answer
सार्वनामिक विशेषण हे सर्वनामांपासून तयार होणारी विशेषणे असतात जी नामाच्या ठिकाणी विशेषणाचे काम करतात. या विशेषणांचा वापर नामाचा निर्दिष्टीकरण किंवा स्पष्टीकरण करण्यासाठी केला जातो.
उदाहरणे: 1. 'तो मुलगा' - 'तो' हा सार्वनामिक विशेषण 2. 'ही मुलगी' - 'ही' हा सार्वनामिक विशेषण 3. 'कोणता माणूस?' - 'कोणता' हा सार्वनामिक विशेषण 4. 'कोणती किताब?' - 'कोणती' हा सार्वनामिक विशेषण
सार्वनामिक विशेषणांमध्ये 'तो', 'ती', 'ते', 'ही', 'ह्या', 'कोणता', 'कोणती', 'असा', 'अशी' इत्यादी सर्वनाम नामापूर्वी येऊन विशेषणाचे काम करतात.
More: सार्वनामिक विशेषणे सर्वनामांपासून तयार होतात आणि नामाचा निर्दिष्ट किंवा प्रश्न करतात. हे सर्वनाम नामापूर्वी विशेषणाचे काम करतात.
How did you do?
Question 30
PYQ3.0 marks
आवृत्तीवाचक आणि क्रमवाचक विशेषणे कोणती असतात?
Try answering in your head first.
Model answer
आवृत्तीवाचक आणि क्रमवाचक विशेषणे संख्यावाचक विशेषणांचे उपविभाग असतात.
1. आवृत्तीवाचक विशेषण: हे नामाच्या पुनरावृत्तीचे संकेत देतात अर्थात किती वेळा पुनरावृत्ती होते ते दर्शवतात. उदाहरणे: दुप्पट, तिप्पट, चौपट, पाचपट, दहापट.
2. क्रमवाचक विशेषण: हे नामाचा क्रम किंवा क्रमांक दर्शवतात. उदाहरणे: पहिला, दुसरा, तिसरा, चौथा, पाचवा, दहावा, शेवटचा.
या दोन्ही विशेषणांचा वापर संख्या आणि क्रम दर्शवण्यासाठी केला जातो. आवृत्तीवाचक गुणजे दर्शवतात तर क्रमवाचक क्रम दर्शवतात.
More: आवृत्तीवाचक विशेषणे पुनरावृत्तीच दर्शवतात तर क्रमवाचक विशेषणे क्रमांक दर्शवतात. या दोन्ही संख्यावाचक विशेषणांचे महत्त्वाचे प्रकार आहेत.
How did you do?
Question 31
PYQ3.0 marks
विशेषणांची स्थिती नामाचे कोण कोणत्या ठिकाणी येते? उदाहरणांसह समझाया।
Try answering in your head first.
Model answer
विशेषणे नामाच्या ठिकाणी खालील प्रकारे येतात:
1. नामापूर्वी (पूर्ववर्ती): सामान्यतः अधिकांश विशेषणे नामापूर्वी येतात. उदाहरणे: सुंदर मुलगा, लाल फूल, दहा किताबे, तो माणूस.
2. नामानंतर (पश्चवर्ती): काही विशेषणे नामानंतर भी येऊ शकतात. उदाहरणे: 'मुलगा सुंदर', 'फूल लाल', 'किताबे दहा'. परंतु हा वापर कमी होतो.
3. अधि-विशेषण: काही विशेषणे नामापूर्वी येऊन विशेषणाच विशेषण करतात. उदाहरण: 'अत्यंत सुंदर मुलगा' - येथे 'अत्यंत' अधि-विशेषण आहे.
सामान्य नियम असा आहे की विशेषणे नामापूर्वी येतात. नामानंतर येणारी विशेषणे काव्य किंवा विशेष संदर्भांमध्ये वापरली जातात.
More: विशेषणे नामापूर्वी येणे हा सामान्य नियम आहे. काही विशेषणे नामानंतरही येऊ शकतात. अधि-विशेषणे विशेषणांचा विशेषण करतात.
How did you do?
Question 32
PYQ2.0 marks
सर्वनाम म्हणजे काय? त्याचे महत्त्व स्पष्ट करा.
Try answering in your head first.
Model answer
सर्वनाम हे एक विकारी शब्द आहे जो संज्ञा (नाव)च्या जागी येतो. संज्ञा शब्दाच्या पुनरावृत्तीचे टाळण्यासाठी सर्वनामाचा वापर केला जातो. उदाहरणार्थ: 'राज शाळेला जातो. तो शाळेमध्ये पाहिली करतो.' यानुसार 'तो' हा राज या संज्ञा शब्दाच्या जागी वापरला आहे. सर्वनामाचे महत्त्व असे आहे की ते वाक्य अधिक सोपे आणि सुबोध करते. पुनरावृत्ती दूर करून भाषा प्रवाहवान बनवते. सर्वनामाच्या वापराने लेखनकार आणि वक्त्याची शैली उंचावली जाते. मराठी भाषेमध्ये सर्वनामाचा वापर व्याकरणाचे नियम पाळून केला जातो.
More: सर्वनाम हे संज्ञा शब्दाच्या जागी येणारे विकारी शब्द आहेत. यांचा मुख्य उद्देश संज्ञा शब्दाची पुनरावृत्ती टाळणे हा आहे. सर्वनामाचा वापर करून भाषा अधिक प्रभावी आणि सुबोध होते.
How did you do?
Question 33
PYQ3.0 marks
दर्शक सर्वनाम कोणते आहेत? उदाहरणे देऊन समझा.
Try answering in your head first.
Model answer
दर्शक सर्वनाम हे असे सर्वनाम आहेत जे पुढे येणारे संज्ञा शब्द दाखवतात किंवा निर्दिष्ट करतात. दर्शक सर्वनाम म्हणजे 'हा, ही, हे, ह्या' हे आहेत. उदाहरणे: १) 'हा एक सुंदर फूल आहे.' येथे 'हा' फूल दाखवित आहे. २) 'ही एक पुस्तक आहे.' येथे 'ही' पुस्तक दाखवित आहे. ३) 'हे मेरे दोस्त आहेत.' येथे 'हे' दोस्त दाखवित आहेत. ४) 'ह्या मुलींना खेळायला आवडते.' येथे 'ह्या' मुलींची नियुक्ती करते. दर्शक सर्वनाम लिंग आणि वचन दोन्हीनुसार बदलतात. ते पूर्ववर्तीच्या (आधीच्या) संज्ञा शब्दाची नियुक्ती करतात.
More: दर्शक सर्वनाम हे संज्ञा शब्दाकडे इशारा करतात. हे चार प्रकारचे असतात आणि लिंग व वचनानुसार बदलतात.
How did you do?
Question 34
PYQ3.0 marks
मराठीतील नऊ प्रमुख सर्वनामांची नावे लिहा.
Try answering in your head first.
Model answer
मराठीतील नऊ प्रमुख सर्वनामे खालीलप्रमाणे आहेत: १) मी, २) तू, ३) तो/ती/ते/त्या, ४) हा/ही/हे/ह्या, ५) जो/जी/जे/ज्या, ६) आपण, ७) कोण, ८) काय, ९) स्वतः. यापैकी 'तो/ती/ते/त्या', 'हा/ही/हे/ह्या', आणि 'जो/जी/जे/ज्या' हे तीन सर्वनाम लिंगानुसार बदलतात. तर 'मी', 'तू', 'आपण', 'कोण', 'काय', आणि 'स्वतः' हे वचनानुसार बदलतात. या नऊ सर्वनामांचा वापर करून मराठी भाषेमध्ये कोणतेही विचार व्यक्त केले जाऊ शकतात.
More: मराठी व्याकरणामध्ये एकूण नऊ सर्वनामे आहेत जी विविध उद्देश्यांसाठी वापरली जातात. त्यांच्यातील काहीरे लिंगानुसार आणि काही वचनानुसार बदलतात.
How did you do?
Question 35
PYQ4.0 marks
संबंधी सर्वनाम कोणते आहेत आणि त्यांचा वापर कसा करतात?
Try answering in your head first.
Model answer
संबंधी सर्वनाम हे असे सर्वनाम आहेत जे दोन वाक्यांमधील संबंध दाखवतात किंवा दोन गोष्टींमधील संबंध जोडतात. संबंधी सर्वनाम म्हणजे 'जो, जी, जे, ज्या' हे आहेत.
संबंधी सर्वनामांचा वापर: ये सर्वनाम एक संज्ञा शब्दास अनुसरून दुसरे वाक्य सुरू करतात. उदाहरणार्थ: १) 'जो मुलगा शाळेला जातो, तो खूप हुशार आहे.' येथे 'जो' मुलगा हे दाखवते आणि तर्फे दुसरे विधान सांगते. २) 'जी मुलगी नाचतेय, ती मेरी बहीण आहे.' येथे 'जी' मुलगीस दाखवते. ३) 'जे पुस्तकें मेज वर आहेत, ते माझी आहेत.' येथे 'जे' पुस्तकें दाखवते. ४) 'ज्या लोकांना काम आहे, त्यांना जाऊ द्या.' येथे 'ज्या' लोकांचा संदर्भ देते.
संबंधी सर्वनाम लिंग आणि वचन दोन्हीनुसार बदलतात. ये सर्वनाम संपूर्ण वाक्यांचे गुणवत्ता किंवा विशेषता व्यक्त करण्यास मदत करतात. ये वाक्यांमध्ये तार्किक संबंध स्थापित करतात आणि भाषा सुसंगत बनवतात.
More: संबंधी सर्वनाम दोन वाक्यांमध्ये संबंध जोडते. ये लिंग आणि वचन दोन्हीनुसार बदलतात. उदाहरणांद्वारे या संबंधाचे प्रदर्शन केले जाऊ शकते.
How did you do?
Question 36
PYQ4.0 marks
प्रश्नार्थक सर्वनाम कोणते आहेत? उदाहरणे देऊन स्पष्ट करा.
Try answering in your head first.
Model answer
प्रश्नार्थक सर्वनाम हे असे सर्वनाम आहेत जे प्रश्न विचारण्यासाठी वापरले जातात. प्रश्नार्थक सर्वनाम म्हणजे 'कोण' आणि 'काय' हे दोन मुख्य प्रश्नार्थक सर्वनाम आहेत.
१) 'कोण' सर्वनाम: हे जीवंत प्राण्यांबद्दल किंवा व्यक्तींबद्दल प्रश्न विचारते. उदाहरणे: - 'कोण येथे आहे?' (व्यक्तीबद्दल प्रश्न) - 'कोण माझी मदत करेल?' (कोणा व्यक्तीबद्दल प्रश्न) - 'हे कोणाचे पुस्तक आहे?' (मालकीत्वाबद्दल प्रश्न)
२) 'काय' सर्वनाम: हे निर्जीव वस्तूंबद्दल किंवा कृत्यांबद्दल प्रश्न विचारते. उदाहरणे: - 'हे काय आहे?' (वस्तूबद्दल प्रश्न) - 'तू काय करतोस?' (कृत्याबद्दल प्रश्न) - 'मेजावर काय आहे?' (वस्तूबद्दल प्रश्न)
प्रश्नार्थक सर्वनामांचा वापर वाक्याच्या सुरुवातीला किंवा मधोमध केला जातो. ये वाक्य सर्वदा प्रश्नचिन्हाने समाप्त होतात. प्रश्नार्थक सर्वनाम भाषेमध्ये संवाद आणि संप्रेषण सुलभ करतात.
More: प्रश्नार्थक सर्वनाम प्रश्न विचारण्यासाठी वापरले जातात. 'कोण' व्यक्तींबद्दल आणि 'काय' वस्तूंबद्दल प्रश्न विचारते. उदाहरणांद्वारे या वापराचे स्पष्टीकरण दिले जाते.
How did you do?
Question 37
PYQ3.0 marks
सामान्य किंवा अनिश्चित सर्वनाम कोणते आहेत? त्यांचे उदाहरणे द्या.
Try answering in your head first.
Model answer
सामान्य किंवा अनिश्चित सर्वनाम हे असे सर्वनाम आहेत जे किसी अनिश्चित किंवा अस्पष्ट व्यक्ती किंवा वस्तूचे बोध करावतात. हे सर्वनाम 'कोण तरी', 'काय तरी', 'कधी', 'कुठे' याप्रकारचे आहेत. मराठीमध्ये यांचा वापर अस्पष्ट परिस्थितींमध्ये केला जातो. उदाहरणे: १) 'एकाने मलाला काहीतरी सांगितले.' येथे 'काहीतरी' अनिश्चित आहे. २) 'कोणतरी आला.' येथे कोण याचे नाव नीश्चित नाही. ३) 'मला कधी एक अनोखा अनुभव आला.' येथे 'कधी' अनिश्चित काल दाखवते. या सर्वनामांचा वापर अस्पष्टता किंवा सामान्यता व्यक्त करण्यासाठी केला जातो.
More: सामान्य सर्वनाम अनिश्चित किंवा अस्पष्ट गोष्टी दाखवतात. उदाहरणांद्वारे त्यांचा वापर स्पष्ट केला जातो.
How did you do?
Question 38
PYQ3.0 marks
आत्मवाचक सर्वनाम 'स्वतः' किंवा 'आपण' म्हणजे काय?
Try answering in your head first.
Model answer
आत्मवाचक सर्वनाम हे असे सर्वनाम आहेत जे वाक्यातील कर्ताचीच पुनरुक्ती करतात. 'स्वतः' आणि 'आपण' हे आत्मवाचक सर्वनाम आहेत. 'स्वतः' हे निश्चित अर्थ देते म्हणजे 'स्वय:' किंवा 'स्वतःच'. उदाहरण: 'मी स्वतः हे काम केले.' = मी स्वयंच हे काम केले. 'आपण' हा एक सामान्य आत्मवाचक सर्वनाम आहे जो सर्वसामान्य अर्थ देते. उदाहरण: 'आपणाला नियम पाळायचा आहे.' = आपल्या सर्वांनी नियम पाळायचा आहे. या सर्वनामांचा वापर केल्याने भाषेत विशेष जोर किंवा सामान्य अर्थ येतो.
More: आत्मवाचक सर्वनाम 'स्वतः' किंवा 'आपण' वाक्यातील कर्ताचीच पुनरुक्ती करतात. 'स्वतः' निश्चित अर्थ देते तर 'आपण' सामान्य अर्थ देते.
How did you do?
Score-tracking is paywalled.
Subscribe to save your practice scores, see your weak chapters, and unlock mock tests.
