👁 Preview — try as many practice questions as you like. Score tracking unlocks on subscription. Unlock all · ₹4,999
← Back to माध्यमिक शिक्षण
Practice mode

अभ्यासक्रम

255 questions for this subtopic 0 attempted

Multiple choice

248 questions · auto-graded
Question 1
PYQ 1.0 marks
पाठ्यक्रम का सही अर्थ निम्नलिखित में से कौन सा है? A. निर्देशात्मक रणनीतियाँ B. पाठ्यक्रम विकास C. पाठ्यक्रम डिजाइन D. निर्देशात्मक योजना
Why: **पाठ्यक्रम डिजाइन** पाठ्यक्रम की संरचना को संदर्भित करता है जिसमें सामग्री, सीखने के अनुभव और संगठन के तरीकों का चयन करना शामिल है। विकल्प A निर्देशात्मक रणनीतियों को दर्शाता है, B पाठ्यक्रम विकास को, और D निर्देशात्मक योजना को। इसलिए सही उत्तर C है।[1]
Question 2
PYQ 1.0 marks
निम्नलिखित में से कौन-सा कथन पाठ्यक्रम के बारे में सही नहीं है? A. इसमें निर्देशात्मक रणनीतियाँ शामिल हैं B. पाठ्यक्रम विकास शैक्षिक लक्ष्यों पर आधारित होता है C. पाठ्यक्रम डिजाइन सामग्री के चयन पर केंद्रित है D. सभी कथन सही हैं
Why: पाठ्यक्रम में निर्देशात्मक रणनीतियाँ आदि वास्तविक कक्षा निर्देश से संबंधित हैं, जबकि **पाठ्यक्रम मुख्यतः डिजाइन और संरचना** पर केंद्रित होता है। अन्य विकल्प सही हैं। इसलिए A गलत है।[1][8]
Question 3
PYQ · 2023 1.0 marks
मूल्यांकन वर्ष 2023-24 के लिए पिछला वर्ष कौन सा है?
Why: मूल्यांकन वर्ष 2023-24 के लिए पिछला वर्ष 1 अप्रैल 2022 से 31 मार्च 2023 है। कराधान प्रणाली में मूल्यांकन वर्ष वित्तीय वर्ष होता है जो 1 अप्रैल से शुरू होता है। पिछला वर्ष हमेशा तुरंत पूर्ववर्ती वित्तीय वर्ष होता है जिसमें आय अर्जित की गई होती है। इस प्रकार ऑप्शन B सही है क्योंकि यह 2023-24 के लिए सटीक अवधि दर्शाता है।[1]
Question 4
PYQ 1.0 marks
In which year did the Right to Education (RTE) Act come into effect in India?
Why: The Right to Education Act came into effect on 1st April 2010. This is the correct date when the RTE Act 2009 was implemented across India to provide free and compulsory education to children between ages 6-14. Option B is the correct answer.
Question 5
PYQ 1.0 marks
What is the key goal of the Right to Education (RTE) Act?
Why: The key goal of the RTE Act is to ensure inclusive and equitable quality elementary education for all children. This act made education a fundamental right and mandated free and compulsory education for children in the 6-14 age group. Option B correctly identifies this primary objective.
Question 6
PYQ 1.0 marks
Which Constitutional Amendment led to the inclusion of free and compulsory education as a fundamental right?
Why: The 86th Amendment to the Indian Constitution inserted Article 21-A, which guarantees free and compulsory education to children aged 6-14 years. This constitutional amendment laid the foundation for the Right to Education Act. Option C is correct.
Question 7
PYQ 1.0 marks
What age group is covered under the Right to Education Act for free and compulsory education?
Why: The Right to Education Act 2009 mandates free and compulsory education for children between the ages of 6-14 years. This age group represents the elementary education level spanning both primary and upper primary classes. Option B is the correct answer.
Question 8
PYQ 1.0 marks
True or False: The Right to Education Act applies only to private schools and does not include government schools.
Why: This statement is False. The Right to Education Act 2009 applies to both government and private schools. While government schools are the primary responsibility for providing free and compulsory education, private schools are also subject to RTE provisions regarding non-discrimination in admission, infrastructure standards, and teacher qualifications. Private schools must comply with RTE requirements including admission of economically disadvantaged students, maintenance of teacher-student ratios, and provision of appropriate infrastructure for children with disabilities.
Question 9
PYQ 1.0 marks
Which article of the Indian Constitution, as amended, provides the constitutional basis for the Right to Education Act?
Why: Article 21-A of the Indian Constitution, inserted through the 86th Constitutional Amendment in 2002, provides the constitutional basis for the Right to Education Act 2009. This article states that the State shall provide free and compulsory education to all children aged 6-14 years as per legislation to be made by appropriate governments. Option C is the correct answer.
Question 10
PYQ · 2020 1.0 marks
शाळा व्यवस्थापन समिती (SMC) चे मुख्य उद्दिष्ट ________आहे.
Why: शाळा व्यवस्थापन समितीचे (SMC) मुख्य उद्दिष्ट शाळेच्या विकास योजना तयार करणे, त्यांची अंमलबजावणी करणे आणि शाळेचे एकूण व्यवस्थापन सुधारणे आहे. RTE कायद्यांतर्गत SMC ची स्थापना शाळा हा समुदायाचा भाग असल्याने समुदायाच्या सहभागाने शाळा सुधारण्यासाठी केली जाते. ऑप्शन C हे मुख्य उद्दिष्ट योग्यरित्या प्रतिबिंबित करते[1].
Question 11
Question bank
SSC बोर्ड ची कक्षा आणि महत्त्व याबाबतील कोणते विधान बरोबर आहे?
Why: SSC बोर्ड महासांख्यिक्यांचा मुख्य भाग असून, तो राज्यातील माध्यमिक शैक्षणिक संस्था जणाबदवार असतो.
Question 12
Question bank
SSC बोर्ड चा अभ्यासक्रम रचना आणि वैशिष्ट्ये यावर कोणता हेतू साध्य केलेला जातो?
Why: SSC बोर्ड चा अभ्यासक्रम विद्यार्थ्यांना सर्वांगिण आणि उत्कृष्ट दर्जासाधी रचला जातो आणि शिक्षकबद्ध पद्धतीने शिक्षकांना प्रोत्साहित करतो.
Question 13
Question bank
शाळीलपैकी शैक्षणिक उद्दिष्टे आणि शिका स्ट्रक्चर याबाबत योग्य विधान कोणते आहे?
Why: शैक्षणिक उद्दिष्ट हे अभ्यासक्रम विषयाच्या मुख्य भाग असून, शिका स्ट्रक्चर त्याचा आधारवार त्याचा होतो.
Question 14
Question bank
शिक्षण पद्धती आणि अध्यापन तंत्र यामध्ये मुख्य फरक काय आहे?
Why: शिक्षण पद्धती विद्यार्थी केन्द्रीय असतात म्हणजे मुख्यतः भाग आहे जे विद्यार्थ्यांच्या ज्ञान, कौशल्य आणि वृत्ती यांचा विकास सुनिश्चित करतो.
Question 15
Question bank
मूल्यमापन आणि प्रीक्षांच्या स्वरूप याचा शैक्षणिक प्रक्रमावर कसा प्रभाव पडतो?
Why: मूल्यमापन हे शैक्षणिक प्रक्रियेतील महत्त्वाचा भाग आहे जे विद्यार्थ्यांच्या ज्ञान, कौशल्य आणि वृत्ती यांचा विकास सुसंहित करतो.
Question 16
Question bank
शैक्षणिक आणि विद्यानिर्मितीकीयतेतिल बदल यामुळं SSC बोर्डला काय आव्हान निर्माण होतं?
Why: विद्यार्थ्यांच्या गरजा आणि समाजाच्या बदलत्या गरजांसुसार बोर्डला निरनिराळ्या धोरणानुसार शैक्षणिक व्यवस्थासुधारणा लागते.
Question 17
Question bank
SSC बोर्ड मधील शिक्षण व नवकल्पना यामध्ये झालेल्या मोठ्या बदलांचे अधीक महत्व आहे?
Why: शिक्षणाच्या गुंतवळत्या सुधारण्यासाथी बोर्ड नवीन अध्यापन पद्धती व तंत्रज्ञानाचा अधिकाधिक वापर करणे महत्त्वपूर्ण आहे.
Question 18
Question bank
माध्यमिक शैक्षणातील शैक्षणिक साथी त्यार करताना कोणता मोठा अधिक लक्षात घेतला जातो?
Why: शैक्षणिक साथी त्यार करताना विद्यार्थ्यांसाठी सुलभ व सामाजिक सोपी भाषा वापरणे आवश्यक असते जेणेकरून ते सहज समजू शकतील.
Question 19
Question bank
SSC बोर्ड च्या अभ्यासक्रमात विविध विषयांमधे समन्वय साधण्याचा हेतूने कोणती पद्धत वापरली जाते?
Why: अभ्यासक्रमातील विषयांमध्ये समन्वय आणि संशोधन विज्ञानासाथी व्यावहारिक उपक्रमांचा समावेश असतो.
Question 20
Question bank
माध्यमिक शैक्षणात SSC बोर्ड च्या शैक्षणिक उद्दिष्टांच्या मूळ गुंढरूमाचे स्वरूप काय आहे?
Why: शैक्षणिक उद्दिष्टे स्पष्ट, धारूण टॅवता येणारी आणि व्यावहार्यत् येण्याजोगी असावी अशी अपेक्षा असते.
Question 21
Question bank
शाळीलपैकी कोणता घटक शैक्षणिक संधर्भात शैक्षण संकल्पनेशी संबंधीत आहे? \( \)
Why: माध्यमिक शैक्षणातील शैक्षण संकल्पना म्हणजे शिक्षणाने साध्य करायचा उद्दिष्ट आणि त्याचं अपेक्षित परिणाम.
Question 22
Question bank
SSC बोर्डाच्या अभ्यासक्रम विषयाच्या कंट्याचा टप्प्यात प्रशिक्षणाची उद्दिष्टांची आखणी केली जाते? \( \)
Why: SSC बोर्ड अभ्यासक्रम विषय मध्ये प्रशिक्षणाच्या उद्दिष्टांचा टप्पा हा निर्देशात्मक उद्दिष्टांची स्पष्ट आखणी असतो.
Question 23
Question bank
शाळीलपैकी SSC बोर्डाचा प्राथमिक स्तराविशयी कंट्याचा विचार योग्य आहे? \( \)
Why: SSC बोर्डाच्या प्राथमिक बहुपर्यायी प्रशिक्षणावर आधारित विभाग प्राथमिक शिक्षणावर आधारित असल्यामुळे प्रमुख प्रशिक्षण केले जाते.
Question 24
Question bank
SSC बोर्डातील अभ्यासक्रम अध्ययनुसार शाळीलपैकी कंट्याचा घटक महत्त्वाचा नाही? \( \)
Why: SSC बोर्ड अभ्यासक्रम, क्रियाशील आणि सुलभ असणे आवश्यक आहे, केवळ ज्ञानेंद्रिय उत्तरणची मागणी योग्य नाही.
Question 25
Question bank
शिक्षण क्षेत्रातील माध्यमिक शिक्षणावर प्रभावशाली असा प्राथमिक कंट्याचा आहे? \( \)
Why: शिक्षण क्षेत्रामध्ये माध्यमिक शैक्षणाचे उद्दिष्ट विद्यार्थ्यांमध्ये सुसंवादी विश्वास होणे आवश्यक आहे.
Question 26
Question bank
माध्यमिक शैक्षणातील मुल्यांकन प्रक्रियेचा मुख्य उद्दिष्ट कोणते आहे? \( \)
Why: मुल्यांकनाचे मुख्य उद्दिष्टे म्हणजे शैक्षण प्रक्रियेतील सुधारणा करण्यासाठी कमतरता शोधणे.
Question 27
Question bank
खालीलपैकी कोणते SSC बोर्डाच्या परीक्षेतील सक्रीय शैक्षण पद्धतीचे उदाहरण आहे? \( \)
Why: प्रात्यक्षिक स्वरूपातील प्रश्न हे सक्रिय, अनुभवाधारित शैक्षणाचे एक उदाहरण आहे.
Question 28
Question bank
माध्यमिक शैक्षणातील विद्याथ्यांच्या नवीन तंत्रज्ञानावर आधारित प्राधान्याचा हेतू काय आहे? \( \)
Why: नवीन तंत्रज्ञानाचा उपयोग शैक्षण प्रक्रियेच्या गुणवत्तेसाठी सुधारणा करण्यासाठी केला जातो.
Question 29
Question bank
SSC बोर्डांतील माध्यमिक शैक्षणशास्त्र कोणी प्रामुख्याने अभ्यासक्रमाची रचना केली जाते? \( \)
Why: अभ्यासक्रमाची रचना शैक्षणिक उद्दिष्टे आणि विषयात्मक गरजांसाठी केली जाते.
Question 30
Question bank
माध्यमिक शैक्षणातील शैक्षणिक उपचारांचे किवा साहित्य निवडताना कोणती बाब प्रामुख्याने मिळते? \( \)
Why: शैक्षणिक साहित्य निवडताना विद्यार्थ्यांच्या गरजा आणि शैक्षणी योग्य सुसंगतता सांभाळणे मुख्य विचार केला जातो.
Question 31
Question bank
शाळीलबैकी कोणती पद्धत SSC बोर्डाच्या शैक्षणिक परीक्षेसाठी योग्य आहे? ( )
Why: SSC बोर्ड परीक्षा विविध प्रकारच्या प्रश्नांचा समावेश करणाऱ्या स्वरूपातील मापन करते.
Question 32
Question bank
माध्यमिक शैक्षणिक अभ्यासक्रम अद्यतनाची कारणे कोणती आहेत? ( )
Why: शैळ बदल आणि सामाजिक गरजांनुसार अभ्यासक्रमाचे अद्यतन आवश्यक ठरते.
Question 33
Question bank
SSC बोर्डाच्या माध्यमिक शैक्षणामध्ये परीक्षेच्या निकालांनंतर मुल्यांकन कसे केले जाते? ( )
Why: परीक्षेचा निकाल विद्यार्थ्यांच्या संपूर्ण गुणवैशिष्ट्यावर आधारित असतो.
Question 34
Question bank
शाळीलबैकी कोणता मुद्दा शैक्षणिक धोरणाच्या व्याप्तीमध्ये मोडतो? ( )
Why: माध्यमिक शैक्षण धोरण शैक्षणिक कार्यक्रमांचा पुनर्रचना समाविष्ट करते.
Question 35
Question bank
माध्यमिक शाळांमध्ये SSC बोर्डाचा अभ्यासक्रम कोणत्या प्रकारे अभ्यासला जातो? ( )
Why: SSC बोर्डाचा अभ्यासक्रम एकसंध, नियोजित आणि यथार्थ स्वरूपात असतो.
Question 36
Question bank
माध्यमिक शैक्षण प्रक्रिया शैक्षणिक भुमिकेचा योग्य वर्णन कोणता आहे? ( )
Why: शैक्षणिक भुमिका प्रेक्षक, मार्गदर्शक, आणि सहाय्यक अशाने माध्यमिक शैक्षणसाठा अवश्यक आहे.
Question 37
Question bank
माध्यमिक शैक्षणांत सामाजीक विश्वासांचा समावेश का अवश्यक आहे? ( )
Why: सामाजिक विश्वास विकासाची व्यक्तिमत्त्व आणि सामाजिक ज्ञान विकसित करण्यासाठी आवश्यक आहे.
Question 38
Question bank
SSC बोर्डाच्या परीक्षेत नव्या तंत्रज्ञानाचा वापर कसा फायदेशीर आहे? ( )
Why: नवीन तंत्रज्ञानामुळे परीक्षा प्रक्रिया अधिक वेगवान आणि पारदर्शक होते.
Question 39
Question bank
माध्यमिक शैक्षणीय विद्यार्ध्यांना नवीन तंत्रज्ञान वापरास कशी मदत करावी? ( )
Why: शिक्षकांनी तंत्रज्ञान वापरासंबंधी शैक्षणिक आणि विद्यार्ध्यांना मार्गदर्शन करणे गरजेचे आहे.
Question 40
Question bank
शाळील्पैकी कोणता SSC बोर्डाचा नव्या अभ्यासक्रम वापराचा मुख्य आधार आहे? ( )
Why: नव्या अभ्यासक्रमात विद्यार्थ्यांचे विविधतेचा विचार केला जातो आणि त्यांची अभ्यास क्षमता वाढवली जाते.
Question 41
Question bank
माध्यमिक शिक्षणात न्यायद्य मुल्यांकनाची कोणती घटक महत्त्वाचा असतो? \( \)
Why: मुल्यांकनामध्ये प्रश्न स्पष्ट आणि सविस्तर असणे आवश्यक आहे.
Question 42
Question bank
माध्यमिक शिक्षणाचे उद्दिष्ट खालीलपैकी कोणता गोष्टीसाठी आहे? \( \)
Why: माध्यमिक शिक्षण विद्यार्थ्यांच्या बौद्धिक, सामाजिक, आणि मानवी विकासासाठी महत्त्वाचा आहे.
Question 43
Question bank
खालीलपैकी कोणता SSC मंडळाच्या अभ्यासक्रमात विशेषतः प्रकरण आहे? \( \)
Why: SSC बोर्डाच्या अभ्यासक्रमात मूलभूत व व्यावसायिक विषयांचा सामना असतो.
Question 44
Question bank
माध्यमिक शिक्षणातील अभ्यासक्रमाच्या घटकांमध्ये खालीलपैकी कोणता विशेष स्थान केलात जातो? \( \)
Why: अभ्यासक्रम नियोजनात विद्यार्थ्यांच्या व्यावहार्यादा, अभ्यासाची आणि समज लक्षणीय घेतली जाते.
Question 45
Question bank
SSC बोर्डाच्या अभ्यासक्रमातील शिक्षण उपकरण यामध्ये कोणता समाजिष्ट आहे? \( \)
Why: सामाजिक सेवेच्या उपकरणामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये सामाजिक जबाबदारी समाजून घेता येते.
Question 46
Question bank
SSC बोरडाच्या मूल्यमापनावर विद्यार्थ्यांचा कोणता परीणाम होतो? ( )
Why: योग्य मूल्यमापनामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये शैक्षणिक प्रगतीस चालना मिळते.
Question 47
Question bank
माध्यमिक शैक्षणातील शैक्षणिक पद्धती कोणत्या स्वरूपात असाव्यात? ( )
Why: शिक्षकांनी सक्रीय आणि सहभागी वागवण्याचा पद्धती वापरून शिका करावे.
Question 48
Question bank
माध्यमिक शैक्षणात SSC बोरडाच्या अभ्यासक्रमामध्ये विद्यार्थ्यां कोणता प्रकारे विकासित होतो? ( )
Why: SSC बोरडाच्या अभ्यासक्रम विद्यार्थ्यांमध्ये सर्वांगिण विकास साधण्यास मदत करतो.
Question 49
Question bank
SSC बोरडाच्या माध्यमिक अभ्यासक्रमामध्ये कोणत्या प्रकारचे भूमिका जास्त महत्वाच्या असते? ( )
Why: प्रक्रियात्मक तसे परीणात्मक मुल्यांकनामुळे विद्यार्थ्यांना संपूर्ण ज्ञान मोजण्यास अधिक सहायता असते.
Question 50
Question bank
माध्यमिक शैक्षणातील अभ्यासक्रम विकासात्मक खादिलीपैकी कोणती बाब विचारात घेतली जाते? ( )
Why: अभ्यासक्रम विकासात्मक सामाजिक गरजा व विद्यार्थ्यांमध्ये क्षमतांना विचार केला जातो.
Question 51
Question bank
SSC बोर्ड अभ्यासक्रमानुसार विद्यार्थ्यांना कोणत्या प्रकरणाची निवडता येणारी महिती दिली जाते? ( )
Why: विद्यार्थ्यांनविद्यार्थ्यांमध्ये निवड करण्यासाठी शिकल जाण्याची सवय दिलेली असते.
Question 52
Question bank
पाठ्यक्रमाची संकल्पना आणि अर्थ यासापोटी खालीलपैकी कोणता विचार ब्रोकबर आहे? Refer to the diagram below showing "पाठ्यक्रम" चे विविध घटक आणि त्यांंचे प्रतिबाषा. "पाठ्यक्रम" मध्ये शैक्षणिक व शुसंवादित अनुबंधनांचा समावेश असतो.
Why: पाठ्यक्रम ही एक संपूर्ण योजना आहे ज्यामध्ये शैक्षणिक तत्वेय, सामग्रीय, अनुबंध आणि सूत्र्यांकन यांचा समावेश होतो, त्यामध्ये शिका्वण प्रिक्रिया निळोजित आणि सुसंगत होते.
Question 53
Question bank
पाठ्यक्रमाला कोंती क्षमतांтив नव्ही प्रगती करण्यासाठी आणि समज बदळण्यास कारीभूत ठरते? Refer to the conceptual diagram below that explains "पाठ्यक्रम क्षमतां" आणि त्याचे घटक.
Why: पाठ्यक्रमाच्या क्षमतां तो सामाजिक आणि व्याक्तिच्या गरजांना बदळ कर्मचार्‍यांना शक्ता आणि नवीन आव्हानांना उत्ततर देण्य शक्ता.
Question 54
Question bank
शाळीळपैकी कोणा घटक पाठ्यक्रमाच्या प्रक्रमियेत समाविष्ट नाही? Refer to the flow diagram showing the "पाठ्यक्रम प्रक्रिया" with components like उद्दिष्ट, सामग्री, अनुबंध, आणि मूल्यांकन.
Why: पाठ्यक्रम प्रक्रियेत शिक्षकांच्या वेतनाचा विचार केला जात नाही तर तो करता येतो व्यावस्थापन आणि प्रशासनिय बाबीमध्यें.
Question 55
Question bank
पाठ्यक्रमikasatīl शाळीळपैकी कोणते टप्पे समाविष्ट असतात? Refer to the process diagram below indicating stages such as गरज विश्लेषण, उद्दिष्ट ठरवणे, सामग्री विकास व मूल्यांकन.
Why: पाठ्यक्रमikasatī प्रक्रिया सर्वपथेम गरजांची विश्लेषण करून उद्दिष्टे निश्‍चित करणे आवश्यक असते जे शिक्षकांमार्गदर्शक ठरते.
Question 56
Question bank
पाठ्यक्रम प्रक्रियेत "अंमलबजावणी" चा मुखय हेतू काय आहे? Refer to the diagram illustrating "पाठ्यक्रम प्रक्रियाचे टप्पे" including योजन, विचार, अंमलबजावणी, आणी मुळ्यमापन.
Why: अंमलबजावणी मध्ये तयार केलेल्या पाठ्यक्रम सामाजिक प्रत्यक्ष शाळा आणी वर्गात वापर होणे.
Question 57
Question bank
पाठ्यक्रम डिझाइन करताना खालीलपैकी कोणता घटक लक्षात घेतला जातो?\
Refer to the conceptual diagram showing components like उद्दिष्ट निर्धारण, शिक्षक निवड, अनुववांची साखळपणा.
Why: पाठ्यक्रम डिझाइन करताना विद्यार्थ्यांंचे व्योगट, त्‍यांची मानसिक़ व सामाजिक़ गरज लक्षात घेतले जातात तसेच त्‍यामध्ये त्‍यांसार्‍या योग्‍य शिक्षक आणि अनुवव त्यार होतात.
Question 58
Question bank
पाठ्यक्रम डिझाइनच्या कोणत्या प्रक्रियेत शिक्षकांचा वापर होतो?\
Refer to the diagram showing "पाठ्यक्रम डिझाइन प्रक्रिया" की रेषीय, चक्राकार, आणि अनुववत्मक.
Why: चक्राकार डिझाइनमध्ये शिक्षकांना परिसर संवर्धानेून पुनरावृत्ती करण्य संकलित केल्याने शिक्षकांचा स्ट्र वाजतो.
Question 59
Question bank
पाठ्यक्रम विकासाच्या प्रक्रियेत "मूल्यमापन" चे पर्वुष्य उद्दिष्ट काय आहे?\
Refer to the cyclic diagram of "पाठ्यक्रम विकास प्रक्रिया" with stages including मूल्यमापन.
Why: मूल्यमापनाचा उद्देश मध्ये अमलबजावणी यंत्रणायां दोषांंचे परीक्षण करून योग्य सुधारणा करणे म्हणजे स्वतंत्र प्रक्रिया आधिक प्रभावी होणे.
Question 60
Question bank
पाठ्यक्रमातील खालीलपैकी कोणता घटक विद्यार्थ्यांच्या मुख्यम्हत्त्वाचा भाग देतो?\
Refer to conceptual diagram showing "पाठ्यक्रम" including अनुबवाधारित, संधर्बाधारित, आणि विश्लेषणाधारित.
Why: अनुववाधारित पाठ्यक्रम विद्यार्थ्यांंच्या प्रत्यक्ष अनुभवांवर लक्ष केंद्रित करून ज्यामध्ये शिक्षकांचे प्रभावी योगदान होतो.
Question 61
Question bank
पाठ्यक्रम विकासाची कोणता टप्पा शैक्षणिक उद्दिष्टांचा स्थीतिचा अंदाजा घेतो?\
Refer to the linear process diagram showing "पाठ्यक्रम विकास" steps जसे की गरज विश्लेषण, उद्दिष्ट ठरवणे, अंमलबजावणी, मूल्यमापन.
Why: मूल्यमापन टप्प्यात शैक्षणिक उद्दिष्टांची प्राप्ती कितपत झाली हे पाहून पाठ्यक्रमाचा सुधारणा केली जाते.
Question 62
Question bank
पाठ्यक्रम घडवताना शिक्षणांची लक्षणे त्वेले पाहिजे अशी प्रक्रिया बाब कोणती?\
Refer to the diagram presenting "पाठ्यक्रम घडणाऱ्या घटकांची" यादी की उद्दिष्ट, सामग्री, शिक्षा, विहितार्थी.
Why: पाठ्यक्रम तयार करताना विद्यार्थ्यांमध्ये गरजांचा विचार करण्याला शैक्षणिक जास्त प्राधान्य आणि उपयुक्त ठरते.
Question 63
Question bank
पाठ्यक्रम विकासात "मूल्यांकन" हे कोणत्या प्रक्रिया भाग आहे?\
Refer to the process chart illustrating the stages of curriculum development including योजना, विकास, अंमलबजावणी, मूल्यमापन.
Why: मूल्यमापन हा पाठ्यक्रम विकास प्रक्रिया भाग असून तो सुश्दारणा व अंमलबजावणीसाठी महत्त्वाचा टप्पा आहे.
Question 64
Question bank
पाठ्यक्रम विकासाच्या प्रक्रियेत "गरज विश्लेषण" चे महत्त्व काय आहे?\
Refer to the flow diagram that depicts the sequence of curriculum development stages starting with गरज विश्लेषण.
Why: गरज विश्लेषणामध्ये शैक्षणिक योजना अधिकारी व शिक्षक बंटे कारं करण्य ते प्रोत्स्क्ष गरजा ओळखून केले जाते.
Question 65
Question bank
पाठ्यक्रम विकासातील "सामग्री निर्माण" या टप्प्यामध्ये काय आवश्य आहे?\
Refer to the conceptual map showing the curriculum development cycle highlighting सामग्री निर्मिती.
Why: सामग्री विद्यार्थींच्या शैक्षणिक आवश्यकता यॉग अंन सोपी असावी जेणेकरून शिक्षक प्रक्रिया होईल.
Question 66
Question bank
पाठ्यक्रम विकासध्ये "अंमलबजावणी" नंबर कोणता टप्पा येतो?\
Refer to the circular flowchart depicting stages of curriculum development: योजना, विकास, अंमलबजावणी, ______?
Why: अंमलबजावणी नंबर पाठ्यक्रम विकास प्रक्रियेत मूल्यांकन किंवा मूल्यमापन केले जाते ज्याद्वारे सुधारणा सुचवली जाते.
Question 67
Question bank
पाठ्यक्रम प्रकारांमध्ये ‘रेषीय डिझाईन’ चे वैशिष्ट्य काय आहे?\
Refer to the diagram illustrating different curriculum design types including linear, spiral, and cyclic designs.
Why: रेषीय डिझाईनमध्ये विषयांना क्रमवार साधर केले जाते ज्यामुळे विद्यार्थ्यांना विषय समजण्यास सोपे होते.
Question 68
Question bank
पाठ्यक्रमाच्‍या विकासात कोणता घटक सर्वप्रथम विचारात घेतला जातो?
Why: पाठ्यक्रम विकासाची प्राथमिकता शैक्षणिक उद्दिष्टे निश्चित करने यापासून सुरू होते, कारण उद्दिष्टे स्पष्ट नसल्यास पूर्ण टप्पे प्रोवावी होऊ शकत नाहीत.
Question 69
Question bank
पाठ्यक्रमाच्या रचनातीळ कोणता घटक विकसितत्वाचा मुख्य आधार आहे?
Why: विषयक्रमाचा क्रम म्हणजे विषयवस्तूची योग्य मांडणी करण्यासाठा आधारसंरचना, ज्यामुळं विद्यार्थ्यांना जानून सहजपणे मिळते.
Question 70
Question bank
पाठ्यक्रम विकासामध्ये "सामग्री निवड" या प्रक्रियेमुळे मुख्य उद्दिष्ट काय आहे?
Why: सामग्री निवड ही प्रक्रिया विद्यार्थ्यांच्या गरजेनुसार प्रभावी आणि सानुकूलित शिक्षण सामग्री तयार करण्याचा प्रयत्न करते.
Question 71
Question bank
पाठ्यक्रम विकासाचा कोणता टप्प्यात मुलांनीकटा आणि कक्षा सर्वात महत्त्वाची असते?
Why: गंत्व्य समूह अर्थात मुलांनी शैक्षणिक अभ्यास आणि कक्षा समजून घेणे मध्ये पूर्ण विषयवस्तू सर्वात महत्त्वाचा भाग आहे.
Question 72
Question bank
पाठ्यक्रम विकास प्रक्रमातील 'मूल्यांकन' टप्पा का आवश्यक आहे?
Why: मूल्यांकनाचा टप्प्या विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणप्रगतीचा आढावा घेऊन आवश्यक सुधारणा करता येतात.
Question 73
Question bank
पाठ्यक्रमाचा विषय करणारा खालिलपैकी कोणता घटक नाविचारात घेतला गेला तर तो अपूर्ण राहील?
Why: विषयांची सुसंगती आणि अनुकर्मणिका नसणे म्हणजे अभ्यासक्रम अपूर्ण आणि असुसंगत होऊ शकतो.
Question 74
Question bank
नवीन पाठ्यक्रम तयार करणारा खालिलपैकी कोणता घटक आधी निश्चित करावा?
Why: शैक्षणिक उद्दिष्टे निश्चित केल्याशिवाय पुढील प्रकल्प या प्रारूपांमध्ये शंका नाही.
Question 75
Question bank
पाठ्यक्रम विकासाच्या प्रकल्पीतली "अमलबजावणी" या टप्प्याचा मुख्य उद्दिष्ट काय आहे?
Why: अमलबजावणी टप्पा मध्ये पाठ्यक्रम रचनेनंतर त्याचा प्रकल्प शैक्षणिक प्रकल्पित वापर होणे.
Question 76
Question bank
पाठ्यक्रम विकसित करण्यामध्ये विद्यार्थ्यांच्या पूरक विषय शिकणे कशा प्रकारे होते?
Why: विषयांची सुसंगती राखणारा आणि योग्य मूल्यमापन यांच्या मूळ्यान्कनाने विद्यार्थ्यांना समग्र विषय संघवतो.
Question 77
Question bank
पाठ्यक्रम विकासात 'सामग्रीची निवड' करताना कोणता घटक महत्त्वाचा असतो?
Why: सामग्रीची निवड करताना विद्यार्थ्यांच्या गरजा आणि कृष्णतांचा लक्ष देणे हाच मुख्य घटक असतो.
Question 78
Question bank
पाठ्यक्रम विषयाच्या कोणत्या तत्वात्मक शैक्षणिक उद्दिष्टे थरविली जातात?
Why: नियोजन तत्वात्मक शैक्षणिक उद्दिष्टे थरविणे हा मुख्य व महत्वपूर्ण भाग आहे.
Question 79
Question bank
पाठ्यक्रमाच्या रचनेत अनुक्रम आणि सुसंगती का महत्त्वाची आहे?
Why: अनुक्रम आणि सुसंगती-मुळे असल्या विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक अनुभव सुस्पष्ट आणि परिणामीकारक होतो.
Question 80
Question bank
पुढीलपैकी कोणती कृत्रिम पाठ्यक्रम विषयाचा अंतिम तत्वात्मक संबंध आहे?
Why: अंतिम तत्व म्हणजे मुल्यान्कन जेथे प्रकरण यशस्वी झाली आहे की नाही हे थरविण्यात येते.
Question 81
Question bank
पाठ्यक्रम विकासात 'विद्यार्थ्यांंच्या गरजा' चा वाचनाचा मुख्य अर्थ काय?
Why: विद्यार्थ्यांंच्या गरजा ओळखून पाठ्यक्रम तयार केल्यास शैक्षणिक अधिकार्याचा प्रामाणिक कार्य होतो.
Question 82
Question bank
पाठ्यक्रम विकासामध्ये वापरले जाणारे "प्रक्रिया" म्हणजे काय?
Why: पाठ्यक्रम विकासामध्ये प्रक्रिया म्हणजे विद्यार्थ्यांंचा रचना, मूल्यान्कन आणि सामग्री तयार यांचा समावेश होतो.
Question 83
Question bank
माध्यमिक शिका्षक के अभ्यासक्रम मध्ये ‘अधिगम परिणाम’ (Learning Outcomes) को शाामिल करणं क्‍यों आवश्यक आहे?
Why: Correct answer reasoning: अधिगम परिणाम अभ्यासक्रम का उद्देष्य स्पष्ट करते हैं तथा विद्यार्थियों की उपल्ब्धि को मापने में मदद करते हैं।
Why students fall for the trap: अधिकांश छात्र विकल्प A को चुनते हैं क्‍योंकि वे सोचते हैं कि अधिगम परिणाम केवल शिका्षक के लिए निर्देशकारी होतें हैं, जो एक पूर्वधारित नियमों का जल्दी लगانے की गलती है (premature rule application)।
Option-by-option: A: दिखने में सही लगता है लेकिन यह नियम को बिना पूरि समझ के लागू करने की गलती है; B: सही है क्‍योंकि अधिगम परिणाम मूुल्यांकन के आधार होते हैं; C: अभ्यासक्रम विषय-नाम तक सीमित नहीं होता, यह rote memorisation बिना समझ की गलती है; D: विद्यार्थियों की रुचि करणा आवश्यक है पर अधिगम परिणाम का मूल कारण नहीं है, यह bias reasoning है।
Question 84
Question bank
माध्यमिक शिका्षक के अभ्यासक्रम में ‘संयोजन’ (Integration) का अर्थ सबसे सटीक रूप में क्या है?
Why: Correct answer reasoning: संयोजन का मतलब है विषयों के बीच तार्किक और अवधारणिक संबंध बनाकर अवधारणाओं को जोड़ना तथा सीखना अर्थपूर्ण होना।
Why students fall for the trap: छात्र अकसर विकल्प C को चुनते हैं क्‍योंकि वे समझते हैं कि संयोजन मतलब सब कुछ मिला कर देना है; यह भाग-दर्जाFetched concept confusion की गलती है।
Option-by-option: A: विषयों को अलग-अलग पढ़ाना संयोजन के ठीक विपरीत है; B: ठीक है क्‍योंकि यह सही संयोजन का अर्थ है; C: यह भूल है कि संयोजन विभाजन नहीं, बल्कि समंवंध है, यह concept confusion है; D: यह पाठन रुचि के अनुसार विभाजन है न कि संयोजन।
Question 85
Question bank
माध्यमिक शिका्षण में व्यावहारिक (Practical) भाग को अभ्यासक्रम में शामिल करने का मुख्य उद्देष्य क्या है?
Why: Correct answer reasoning: व्यावहारिक भाग विद्यार्थियों को सिरी पद्धायी तक सीमित न रहकर, उसे अनुभवात्मक ज्ञान देकर व्यावहारिक दक्षता प्रदान करता है।
Why students fall for the trap: अधिकांश छात्र विकल्प A चुनते हैं क्‍योंकि वे सोचते हैं कि व्यावहारिक केवल थ्योरी पुष्टि होती है, जो rote memorisation without understanding का निदर्शन है।
Option-by-option: A: थ्योरी पुष्टि है, व्यावहारिक का उद्देष्य नहीं; B: सही है, अनुभवात्मक ज्ञान प्रदान करता है; C: परीक्षा आसान बनाना व्यावहारिक का उद्देष्य नहीं, यह bias reasoning है; D: अध्यापक सुझाव का पालन व्यावहारिक का उद्देष्य नहीं है, यह edge case omission है।
Question 86
Question bank
अभ्यासक्रम के विकल्प में ‘विद्यार्थी की आवश्यकताओं’ को प्राथमिकता क्यों दी जानी चाहिए?
Why: Correct answer reasoning: अभ्यासक्रम विकल्प में विद्यार्थि की आवश्यकताओं को प्राथमिकता देकर दैटेल शिका्षक व्याक्तिगत और सामूहिक रूप से प्राथमिक हो सके।
Why students fall for the trap: छातर विकल्प A को चुनते हैं क्‍योंकि वे सोचते हैं कि अभ्यासक्रम पूरी तरह विद्यार्थियों की रुचि पर आधारित होना चाहिये, जो edge case omission की गलती क्‍योंकि अभ्यासक्रम एक संकुलन है।
Option-by-option: A: पूरी तरह रुचि आधारित है; B: सही है क्‍योंकि आवश्यकताओं के अनुसार सुधार संभव होता है; C: संस्थान ही अभ्यासक्रम नहीं बनाते, शिका्षक और विद्यार्थि भी भूमिका रखते हैं - premature rule application; D: शिका्षक की आवश्यकताओं एक पक्ष है, पूर्ण प्राथमिकता नहीं।
Question 87
Question bank
माध्यमिक शिका्षण के अभ्यासक्रम में ‘मूल्यांकन’ का उद्देष्य क्या होता है?
Why: Correct answer reasoning: मूल्यांकन का उद्देष्य शिका्षण-सीखने की प्रक्रिया को सुधारना और कर्मजोशियों को परखना है, न कि केवल सफलता की संख्या देना।
Why students fall for the trap: विकल्प B छात्र जलदी चुनते हैं क्योंकि वे केवल नंबर देने को ही मूल्यांकन मान लेते हैं, यह rote memorisation without context है।
Option-by-option: A: सही है, यह मूल्यांकन का मूल उद्देष्य है; B: केवल परीक्षा पार करना मूल्यांकन नहीं; C: याददाश्त मात्र में सीमित रहना गलती है, concept confusion; D: शिका्षक प्रमाण प्रदान करना मूल्यांकन का हिस्सा नहीं।
Question 88
Question bank
माध्यमिक शिका्ष के अभ्यासक्रम में ‘समावेशी शिका्षा’ (Inclusive Education) का सम्यक समावेश कैसे सुनिश्चित किया जाता है?
Why: Correct answer reasoning: समावेशी शिक्षण में सभी प्रकार के बच्चों को समान अवसर, संसाधन और सहयोग प्रदान कराया जाता है ताकि वे समान्य रूप से सीख सकें।
Why students fall for the trap: अधिकांश छात्र विकल्प A चुनते हैं क्योंकि वे सोचते हैं कि अलग कक्षाएँ बनाना ही समावेशी शिक्षा है, यह misconception है।
Option-by-option: A: अलग कक्षाएँ समावेशीकरण नहीं, बल्कि पृथक्करण है; B: सही है, शिक्षा समान अवसर देती है; C: मानसिक रूप से क्षमताहीन बच्चों पर ध्यान देना सीमित दृष्टिकोण है; D: बदलाव न करना समावेशी शिक्षण की मूल भावना के खिलाफ है।
Question 89
Question bank
अभ्यासक्रम के ‘माध्यमिक स्तर’ पर विशय-विशयक गहराई की अपेक्षा क्यों सीमित होती है?
Why: Correct answer reasoning: माध्यमिक स्तर का अभ्यासक्रम छात्र को व्यवसायिक तथा व्यावहारिक ज्ञान परिश्रय देता है ताकि आगे उच्च शिक्षा के लिए तैयार किया जा सके।
Why students fall for the trap: विकल्प A अक्सर लगता है कि केवल स्थानीय ज्ञान ही पर्याप्त है, जो biased reasoning है।
Option-by-option: A: स्थायी ज्ञान नहीं है; B: सही है, व्यावहारिक आधार बनाना चाहिए; C: शिक्षक की सुविधा प्राथमिक नहीं है; D: प्राथमिक स्तर की भूमिका भिन्न है।
Question 90
Question bank
माध्यमिक शिका्षा के अभ्यासक्रम में शिका्षक की भूमिका क्या प्राथमिक महत्वाची है?
Why: Correct answer reasoning: वर्तमाण अभ्यासक्रम में शिका्षक को पारंपरिक जानकरी देने के बजाय मार्गदर्शक, facilitator के रूप में भूमिका निभानी होती है।
Why students fall for the trap: विकल्प A को चुना जाता है क्योंकि यहाँ पारंपरिक शिका्षण धारणा मेल खाते हैं, अचाक बडले की जरूरत premature rule application है।
Option-by-option: A: पुराना दृष्टिकोन, बदले अभ्यासक्रम में सही नहीं; B: सही है, शिक्षक का आधुनिक रोल है; C: प्राथमिक संरचनात्मक कार्य नहीं; D: केवल किताब बनाया अध्यारा भूमिका नहीं।
Question 91
Question bank
माध्यमिक शिका्षा के अभ्यासक्रम में अंतःविषय समन्वय (Interdisciplinary Coordination) क्यों आवश्यक है?
Why: Correct answer reasoning: अंतःविषय समन्वय से विषयों में व्यावहारिक और उपयोगी ज्ञान का विकास होता है जो छात्रों के समग्र और आवेद्यन को बढ़ावा देता है।
Why students fall for the trap: छात्र विकल्प B चुनते हैं क्योंकि वे पढ़ाए गए वाक्यांश को याद करते हैं परन्तु समर्पित ज्ञान से भ्रमित हो जाते हैं।
Option-by-option: A: विपरीत है, विषय अलग रहना चाहिए यह गलत; B: “समर्पित ज्ञान” गलत उपयोग, confusion; C: सही है, व्यावपक और व्यावहारिक ज्ञान प्रदान करता है; D: शिक्षक सुविधा प्राथमिकता नहीं।
Question 92
Question bank
माध्यमिक शिका्षा के अभ्यासक्रम में ‘मानविकी’ (Humanities) विषयों का समावेश क्यों आवश्यक है?
Why: Correct answer reasoning: मानविकी भाषा, सामाजिक, सांस्कृतिक और नैतिक मूल्यों को विकसित कर सुदृढरूपी व्यक्‍ित निर्माण में सहायक होते हैं।
Why students fall for the trap: विकल्प A अक्सर लगता है कि इनमें सीमितता की बात है जो rote memorisation without context है।
Option-by-option: A: मानविकी विषय केवल संस्मृति-इतिहास नहीं हैं; B: सही है, ये नैतिक और सामाजिक स्वरूप करते हैं; C: तकनीकी स्तर विज्ञान-जैसे नहीं होते, संकल्पना भ्रम; D: शिक्षक पसंद एक तर्क नहीं।
Question 93
Question bank
माध्यमिक शिका्षा के अभ्यासक्रम में ‘प्रासंगिकता’ (Relevance) का मुल्यांकन करते समय किस बात का ध्यान रखा आवश्यंमक है?
Why: Correct answer reasoning: प्रासंगिकता का मतलब है कि अभ्यासक्रम विद्यालयों के दैनिक जीवन और भविष्य की जरूरतों के अनुरूप होना चाहिए।
Why students fall for the trap: छात्र विकल्प A को प्रामाणिकता देते हैं क्योंकि पर्याय का दबाव अक्सर अधिक होता है, जो biased reasoning का उदाहरण है।
Option-by-option: A: केवल परिस्थिती उपयोगी बंदिश है; B: सही है, दैनंदिन जीवन और भविष्य पर केंद्रित; C: शिक्षक सुविधा प्रामाणिकता नहीं; D: पारंपरिक मानक पूरी प्रासंगिकता नहीं दर्शाते।
Question 94
Question bank
माध्यमिक शिका्षा के अभ्यासक्रम में ‘कुशलता आधारित शिक्षा’ (Competency-Based Education) का मुख्य लक्ष्य क्या है?
Why: Correct answer reasoning: कुशलता आधारित शिक्षा का उद्देश्य विद्यार्थियों को व्यावहारिक कौशल एवम दक्षता प्रदान करना है, न कि केवल थ्योरी देना।
Why students fall for the trap: विकल्प A भारी दीखाई देता है इसलिए कुछ बच्चे इसे चुनते हैं पर यह rote memorisation without context है।
Option-by-option: A: केवल थ्योरी देना पुरानी सोच; B: सही है, व्यावहारिक दक्षता पर केंद्रित; C: परीक्षा तक सीमित करना गलत दिशा; D: पाठ्यपुस्तक में सीमित रखना ठीक नहीं।
Question 95
Question bank
माध्यमिक शिका्षा के अभ्यासक्रम में ‘संतुलन’ (Balance) बनाए रखने का तात्पर्य कौन सा है?
Why: Correct answer reasoning: संतुलन का अर्थ है विद्ये के साधांतिक ज्ञान तथा व्यावहारिक अनुप्रयोगों के बीच न्‍यायसंगत मिश्रण।
Why students fall for the trap: विकल्प A अक्सर है क्योंकि बराबर समय देना सरल माना जाता है, जो rule-precondition skip है।
Option-by-option: A: बराबर समय जरूरी नहीं हमेशा संतुलित होता; B: सही है, मिश्रण संतुलन दर्शाता; C: रुचि अध्ययन सीमित करता; D: साहित्य विषय की प्राथमिकता पूरी तरह बायस नहीं।
Question 96
Question bank
माध्यमिक शिका्षा के अभ्यासक्रम में ‘बहुपक्षीयता’ (Multidimensionality) का क्या अर्थ है?
Why: Correct answer reasoning: बहुपक्षीयता का अर्थ है अभ्यासक्रम में विषय, कौशल, मू्ल्य और विकल्पात्मक क्षेत्रों को समग्र रूप से शामिल करना।
Why students fall for the trap: विकल्प C को वे आरामदायक समझ लेते हैं क्योंकि जीवन की समस्याओं पर केवल ध्यान केंद्रित होता है, यह edge case omission है।
Option-by-option: A: एक ही दृष्टिकोण सीमितता; B: सही है, multidimensional समावेश दर्शाता; C: केवल जीवन समस्याओं पर केंद्रित; D: प्रत्ययिताओं के लिए त्याग केवल सकारात्मक नहीं।
Question 97
Question bank
माध्यमिक शिका्षा के अभ्यासक्रम में ‘नवोन्मेष’ (Innovation) क्या आवश्यक है?
Why: Correct answer reasoning: नवोन्मेष से शिक्षा में नए शिका्षण विधियों का प्रयोग करके विद्याथी की प्रगति को रोचक, प्रभावी और प्रचिनामक बनाया जाता है।
Why students fall for the trap: विकल्प A और C को भावात्मक आदर पर गलत रूप से अधिक वजन देते हैं, जो biased reasoning है।
Option-by-option: A: पुराने ज्ञान दोहराना नियमित अभिनव नहीं; B: सही है, नए तरीकों को प्रामाणिकता; C: शिक्षा की अलोचना सामान्य है पर नवोन्मेष का मुख्या कारण नहीं; D: जटिल बनाना नवोन्मेष नहीं।
Question 98
Question bank
माध्यमिक शिक्षा के अभ्यासक्रम में ‘विद्यार्थी-केंद्रित शिक्षा’ का क्या अभिप्राय है?
Why: Correct answer reasoning: विद्यार्थी-केंद्रित शिक्षा में सीखने की प्रक्रिया विद्यार्थी की आवश्यकताओं, रुचि और क्षमताओं के अनुसार चलती है, न कि केवल शिक्षक या पाठ्यक्रम-केंद्रित।
Why students fall for the trap: विकल्प C याद करते हैं कि समानता को समान ले रहे हैं, जो superficially समान दिखने वाले concepts के बीच भ्रम है।
Option-by-option: A: शिक्षक नियंत्रण की प्राथमिकता; B: सही है, विद्यार्थी केंद्रित; C: समानता ज़रूरी लेकिन केंद्रीय नहीं; D: केवल परिणाम पर ध्यान।
Question 99
Question bank
माध्यमिक शिक्षा के अभ्यासक्रम में ‘विशेषीकृत ज्ञान’ (Specialized Knowledge) का समावेश क्यों आवश्यक नहीं होता?
Why: Correct answer reasoning: माध्यमिक शिक्षा का उद्देश्य बुनियादी, व्यापक दृष्टि देना है, जबकी विशेषीकृत उच्छ शिक्षक का विषय है।
Why students fall for the trap: विकल्प A अक्सर गहराई को उलझन तक सीमित कर देता है, जो edge case omission है।
Option-by-option: A: उलझन विषय का उचित उपयोग नहीं; B: सही है, व्यापक ज्ञान प्राथमिकता; C: विशेषीकृत हिस्सा नहीं; D: शिक्षक की क्षमताओं का अभाव।
Question 100
Question bank
माध्यमिक शिक्षा के अभ्यासक्रम में ‘नैतिक शिक्षा’ का समावेश क्यों महत्वपूर्ण होता है?
Why: Correct answer reasoning: नैतिक शिक्षा वस्तुओं के विकास, सामाजिक मूल्यों और गुणवत्ता की भावना बढ़ाने के लिए होती है, न कि केवल धार्मिकता के लिए।
Why students fall for the trap: विकल्प A कुछों के लिए अधिकार लगता है क्योंकि धार्मिक शिक्षा से जोड़ा जाता है, जो concept confusion है।
Option-by-option: A: धार्मिक शिक्षा और नैतिक शिक्षा अलग हैं; B: सही है, चरित्र और सामाजिक मूल भाव पैदा करता; C: boundary शिक्षा नहीं; D: शिक्षक की राय प्राथमिक कारण नहीं।
Question 101
Question bank
माध्यमिक शिक्षा के अभ्यासक्रम के निष्पादन में ‘शिक्षक प्रशासन’ की भूमिका क्या है?
Why: Correct answer reasoning: शिक्षक प्रशासन का उद्देश्य शिक्षक विधियों, मूल्‍यांकन तकनीक और शिक्षण कौशल को विकसिंत कर शिक्षक गुणवत्ता बढ़ाना है।
Why students fall for the trap: विकल्प A अधिकार लगता है क्योंकि सामग्री पढ़ाना प्राथमिक सोचा जाता है, जो rote memorisation without understanding है।
Option-by-option: A: सामग्री पढ़ाना सोचा; B: सही है, कौशल और विधि विकास; C: कानूनी अभियान प्रदान नहीं; D: आयोजन प्रबंधन नहीं।
Question 102
Question bank
मूल्यमापनाची संकल्पना आणि हेतू याबाबत खालीलपैकी कोणते वाचन योग्य आहे?\
Refer to the concept of मूल्यांकन.
Why: मूल्यमापनाचा मुख्य उद्देश विद्यार्थ्यांच्या शिका-ण्याचा प्रगतीचा, कश्मतांचा, समजुतींचा आणि विका-साचा आढावा घेणे हा आहे.
Question 103
Question bank
मूल्यमापन प्रयोगियते खालीलपैकी कोणते घटक महत्वपूर्ण नाहीत?\
Refer to मूल्यांकन प्रयोगियते घटक (गुणात्मक, मात्रात्मक, प्रा-रभिक, चारित्र्य).
Why: मूल्यमापन प्रयोगियते विनोदी मूल्यांकन हा घटक नाही. प्रयोगia गुणात्मक, मात्रात्मक, प्रा-रभि-क आणि चारित्र्य मूल्यांकन यांचा समावेश होतो.
Question 104
Question bank
खालीलपैकी कोणता प्रका-र शिका-ण्यातील मूल्यमापनाचा विशिष्ट प्रयोजनाचा वापरला जातो?\
Refer to मूल्यांकन प्रकार (गुणात्मक, मात्रा-त्मक, प्रा-रभिक, चारित्र्य).
Why: प्रा-रभिक मूल्यांकन विशिष्ट विद्यार्थ्याच्या शैक्षणिक गरजा समजून घेण्यासोबत आणि पुन्हा शिका-ण्याचा योग्यनुसार वापरले जाते.
Question 105
Question bank
मूल्यमापनासाठी साधनाच्या प्रका-रान्ना खालीलपैकी कोणते वाचन बरोबर आहे?\
Refer to मूल्यमापन साधने आणि उपयोगने.
Why: मूल्यमापनसाठी प्रश्नपत्रिका, प्रकल्प, निरीक्षण, निक्ष व चा-चण्य यांचा वापर केला जातो जो संपूर्ण मूल्यमापनासाठी आवश्यक आहे.
Question 106
Question bank
खालीलपैकी कोणता प्रका-र मूल्यमापनातील तत्त्व अणि निकषांची संबंधित आहे?\
Consider मूल्यांकन तत्त्व अणि निकष.
Why: विश्वसनीयता ही मूल्यमापनातील एक महत्त्वाची तत्त्वे असून तत्त्व व निकषांची संबंधित आहे.
Question 107
Question bank
शाळील्पैकी काय प्रामुख्याने प्रज्वलन मूल्यमापन मध्ये म्हणजे काय? Refer to मूल्यमापनाचा प्राथमिक अर्थ.
Why: प्रज्वलन मूल्यमापनाचा मुख्य उद्देश म्हणजे विद्यार्थ्यांंच्या बुध्दिमत्तेची आणि क्शमताांची चाचणी घेणे होय.
Question 108
Question bank
मूल्यमापनासाठी शाळील्पैकी कोणती साधने वापरून विश्लेषण केले जाते? Refer to मूल्यमापन साधने व विश्लेषण.
Why: मूल्यमापनासाठी प्रश्नपत्रिका, निरीक्षण, चाचणी रिपोर्ट यांचा वापर करून विद्यार्थ्यांंच्या कामगिरीचे विश्लेषण केले जाते.
Question 109
Question bank
मूल्यमापनाची अडचणी ओळखताना शाळील्पैकी कोणती टाळली पाहिजे? Consider मूल्यमापनातील अडचणी.
Why: मूल्यमापनात अपूर्ण किंव्हा चुकिची महिती घेणे अडचण निर्माण करते व टाळली पाहिजे.
Question 110
Question bank
मूल्यमापनात मूल्यमापनाचा सर्वश्रेठ उपयोग काय आहे? Refer to मूल्यांकनाचा उपयोग.
Why: मूल्यमापनाचा मुख्य उपयोग म्हंजे विद्यार्थ्यांंच्या शैक्षणिक प्रगतीचा आढावा घेणे व सुधारणा करणे होय.
Question 111
Question bank
शाळील्पैकी कोणता घटक वेज्ञानिक शिक्षणातील मूल्यमापनाचा मुख्य आधार आहे? Refer to वैज्ञानिक मूल्यमापनाचा मुख्य आधार.
Why: वैज्ञानिक शिक्षण मूल्यमापन प्रर्णालीत निरीक्षण, मापन, मूल्यमापन आणि परीक्षण ह्याचा सर्व बाबींंचा समावेश असतो.
Question 112
Question bank
मूळ्यमापनांसंबंधी खालीलपैकी कोणता विधी चुकीचा आहे? Refer to मूळ्यमापनाचे तत्त्व आणि सिद्धांत.
Why: मूळ्यमापनात विश्वसनीयता आणि वैधता फार महत्त्वाची आहे; त्यांंचा विचार न करणं चुकीचं आहे.
Question 113
Question bank
मूळ्यमापन यंत्रणेतील कोणता भाग शिका्षकांना विद्यार्थ्यांमध्ये गुणांकन करत असतो? Consider मूल्यांकन तंत्र आणि यंत्रणा.
Why: मूल्यांकन यंत्रणेतील मूल्यांकन निकष अवलंबून शिका्षकांना गुणांकन करण्यात मदत मिळते.
Question 114
Question bank
खालीलपैकी कोणती प्रक्रिया मूल्यांकन तत्त्वांमध्ये पालणासाठीत सर्वात महत्त्वाची आहे? Refer to मूल्यांकन तत्त्वांंचे पालन.
Why: मूल्यांकन तत्त्वांंचे सही पालन करणे आवश्यक असून वास्‍तविक माहीती घेणे त्यास सर्वात महत्त्वाचे आहे.
Question 115
Question bank
मूल्यमापन कोणते प्रकार शिका्षकांना शैक्षणिक कामगिरीसुद्धा मापन करण्यात मदत करतात? Refer to मूल्यमापन प्रकारांचे उपयोग.
Why: आकलनात्मक आणि प्रारंभिक मूल्यांकन शिका्षकांना शैक्षणिक कामगिरी मापन करण्यात महिती पुरवतात.
Question 116
Question bank
विद्यार्थ्यांंच्या मूल्यमापनासाठीत खालीलपैकी कोणता योग्‍य आहे? Consider मूल्यमापनाच्या चाचण्यां.
Why: मूल्यांकनात लेखी आणि मौखिक चाचणी दोन्हींचा वापर केला जातो; जे विद्यार्थ्यांंची वेगवेगळ्या गुणांकनाची ओळख करतात.
Question 117
Question bank
मूल्यमापन प्रक्रियेेत कोणते टप्पे असतात? Refer to मूल्यांकन प्रक्रिया.
Why: मूल्यमापन प्रक्रियेतील टप्पे म्हणजे निर्णय, माहिती संकलन, विश्लेषण करून प्रमाणावर निर्णय घेणे हा समावेश असतो.
Question 118
Question bank
खालीलपैकी कोणता गुण मूल्यांकन साधनाची वैशिष्ट्ये दर्शवतो? Consider मूल्यांकन साधने व त्यांची वैशिष्ट्ये.
Why: मूल्यमापन साधनाची कार्यक्षमता आपल्या विश्वासनीयता आणि वैधता या गुणांवरून मोजतो.
Question 119
Question bank
मूल्यमापनाचा गुणात्मक आणि मात्रात्मक मूल्यांकन यांमधोռ कोणता मुख्य फरक आहे? Refer to गुणात्मक व मात्रात्मक मूल्यांकन.
Why: गुणात्मक मूल्यांकनामध्ये गुणवत्ताचे मापन होते तर मात्रात्मक मूल्यांकनामध्ये संख्यात्मक आकडे वापरले जातात.
Question 120
Question bank
मूल्यमापनाच्या प्रक्रियेत निर्णय घेतले जातात? Refer to मूल्यमापन निर्णय.
Why: निर्णयाचा उपयोज विद्याऱ्यांच्या परिणामावरून व क्रियांचा आंकलन करण्यासाठ योग्य निर्णयासाठ होतो.
Question 121
Question bank
मूल्यमापनातील ‘परमाण’ म्हंजे काय? Refer to मूल्यांकन परमाण.
Why: ‘परमाण’ म्हंजे मूल्यांकन साधनाची विश्वासनीयता व अचूकता दर्शवणारा गुणधर्म होय.
Question 122
Question bank
शाळीलपैकी कोणता दृष्टीकोन मूल्यमापनाच्या नैतिकतेशी संबंधित आहे?\
Refer to मूल्यमापनाची नैतिकता.
Why: मूल्यमापनाची नैतिकता म्हणजे तथ्यिल प्रामाणिकपणा, निष्पक्षता आणि विद्यार्थ्यांकल्याणाचा विचार करणे अवश्यक आहे.
Question 123
Question bank
मूल्यमापनाचे चार मुख्य तत्त्व कोणती आहेत?\
Refer to मूल्यमापन तत्त्वे.
Why: मूल्यमापनाचे मुख्य तत्त्वे म्हणजे विश्वासनीयता, वैधता, नैसर्गिकता आणि प्रामाणिकता होय.
Question 124
Question bank
मूल्यमापनातील 'वैधता' याचा अर्थ काय?\
Refer to मूल्यमापनाची वैधता.
Why: वैधता म्हणजे मूल्यमापनाने जे मोजायचे आहे ते प्रामाणिकपणे मोजणे आवश्यक आहे.
Question 125
Question bank
मूल्यमापन प्रकल्पियेत निरीक्षण करताना कोणता मुख्य निष्कर्ष घेतला जातो?\
Refer to निरीक्षण निष्कर्ष.
Why: निरीक्षण करताना ते नैसर्गिक आणि निष्पक्ष असेल याचा विचार करणे महत्त्वाचे आहे.
Question 126
Question bank
मूल्यमापनासाठी कोणता प्राथमिक अभ्यास सर्वात उपयुक्त मानला जातो?\
Refer to मूल्यमापनातील अभ्यास.
Why: सामूहिक तसेच वैयक्तिक अभ्यास अधिक उपयुक्त असून ज्यामुळे शैक्षणिक सुधारणांचा शक्य होत आहे.
Question 127
Question bank
शालीलपैकी कोणता मूल्यमापनाचा प्रारंभिक हेतू नाही?\
Refer to मूल्यमापनाचा उद्देश.
Why: मूल्यमापनाचा प्रारंभिक हेतू फक्त गण निश्चित करण्याचा नाही, तर समग्र शिक्षण सुधारणा आहे.
Question 128
Question bank
मूल्यमापन प्रकल्पित विद्यार्थ्यांच्या अत्यंतयास्थी कोणता प्रकर उपयोगी आहे?\
Refer to अत्यंतयास्थी मूल्यमापन.
Why: अत्यंतयास्थी सहानुभूतीपूर्ण अभिप्राय खूप उपयोगी मानला जातो जो विद्यार्थ्यांच्या मानसिक 상태वर घटतो.
Question 129
Question bank
मूल्यमापनातील तंत्र आणि साधनांचा योग्य वापरासाठी काय साध्य होते?\
Refer to मूल्यमापन तंत्र व साधने.
Why: योग्य तंत्र आणि साधने वापरल्यामुळे मूल्यांकन अधिक विश्वसनीय व वेधक होतो.
Question 130
Question bank
मूल्यमापनातील 'तुलनात्मक मूल्यांकन' म्हणजे काय?\
Refer to तुलनात्मक मूल्यांकन.
Why: तुलनात्मक मूल्यांकन म्हणजे विद्यार्थ्यांच्या कामगिरीची इतर विद्यार्थ्यांच्या कामगिरी व मानकांची तुलना करणे.
Question 131
Question bank
विद्यार्थ्यांच्या कक्षेमतावसान मूल्यमापन कसे केले जाते?\
Refer to कक्षेमतावसान मूल्यमापन.
Why: विद्यार्थ्यांच्या व्यवहारातून मूल्यमापन प्रकल्प, निरीक्षण आणि योगायोगाने कक्षेत केले जाते.
Question 132
Question bank
मूळ्यमापनासाठी पृथ्वी पृष्ठाची कोणती प्रमुख चारित्र्य मुल्यांकन अधिक उपयोगी ठरते?\
Refer to मूळ्यमापनासाठी पृथ्वी पृष्ठाच्या प्रमुख चारित्र्य मुल्यांकन.
Why: चारित्र्य मुल्यांकन मध्ये अधिकृतपणे वृव्हहारांवरून, संशकार आणि भूगर्भमंचावर आधारित मापन होय.
Question 133
Question bank
मूल्यमापनाची संकल्पना आणि तिचा उद्देश कोणता आहे? Refer to the concept of मूल्यमापन.
Why: मूल्यमापनाचा उद्देश विद्यार्थ्यांच्या प्रगतिचे मापन, शिक्षण यशस्वीतेचा आढावा घेणे आणि शिक्षक-विद्यार्थी संवाद वाढवणे हे सर्व आहेत.
Question 134
Question bank
शाळील्पैकी कोणता मूल्यमापनाचा प्रकार आहे जो विद्यार्थ्यांच्या संपूर्ण व्याक्तिमत्त्वाचा विचार करतो? Refer to the मूल्यमापनाचे प्रकार.
Why: गुणात्मक मूल्यमापन हे विद्यार्थ्यांच्या संपूर्ण व्याक्तिमत्त्वाचा विचार करून केले जाते, फक्त एक विशय किंव्हा परीक्षा नाही.
Question 135
Question bank
शाळील्पैकी मूल्यमापन प्रक्रम कोठी आहे? Refer to the meaning of मूल्यमापन प्रक्रम.
Why: मूल्यमापन प्रक्रम मध्ये शिक्षण-अध्यापन प्रकल्पितील निरीक्षण व सुधारणा करणे म्हणजेच शैक्षणिक कार्याचा गुणवत्तेचा वाढवणे होय.
Question 136
Question bank
मूल्यमापनाचा साधनमधे शाळील्पैकी कोणते येतेत? Refer to the मूल्यमापन साधन व त्यांची वैशिष्ट्ये.
Why: मूल्यमापनाचा साधनमधे प्रिक्षा पात्रक, प्रकल्प, निरीक्षण ही प्रमुख साधने आहेत जी विद्यार्थ्यांच्या मालिकाव्यवासथा वापरली जातात.
Question 137
Question bank
मूल्यमापन तृतीय कोणत्या प्रकारचा असू शकतात? Refer to the मूल्यमापनात तृतीय आणि त्यांचे निराकरण.
Why: मूल्यमापनात मुख्यत्वे प्रणालीगत (प्रणालीतील दोष), व्याक्तिगत (मूल्यमापक किंव्हा मूल्यमिताचे दोष) व परीणामात्मक (मूल्यमापनें अंतर्गत दोष) असू शकतात.
Question 138
Question bank
शाळीलबैकी कोणता मुल्यमापनाचा प्रकार संपूर्ण मुल्यमापनाशी संबंधित आहे? Refer to संपूर्ण व मतदानक मुल्यांकन प्रकारांची व्याख्या.
Why: संपूर्ण मुल्यमापन मध्ये विचार्थ्यांच्या शिष्क्षणाचा सतत संचार होणे जाळा निर्ंतर मुल्यमापन संबंधित.
Question 139
Question bank
मुल्यमापनाचा मुख्य उद्दिष्ट काय आहे? Refer to मुल्यमापनाचा उद्दिष्ट.
Why: मुल्यमापनाचा मुख्य उद्दिष्ट मध्ये शिक्षणाची गुणवत्तेचा आंकावा घेऊन त्यात सुधारणा करणे हा आहे.
Question 140
Question bank
मुल्यमापन शैक्षणिक प्रकल्पित शाळीलबैकी कोणता घटक महत्त्वाचा आहे? Refer to मुल्यमापन शैक्षणिक प्रकल्प.
Why: मुल्यमापन शैक्षणिक प्रकल्पित निर्ंत्रक, मुल्यांकन व तपासणी महत्त्वाचा घटक आहे, परंतु खाद्य प्रकर्ताचा संघबंध नाही.
Question 141
Question bank
मुल्यमापन परिणालिती कोठी गुणवत्तेचा मापनासाठि महत्वाचा आहे? Refer to मुल्यांकिनं तत्व अनि योग्य पद्धती.
Why: गुणवत्तेचा मापनासाठी नियमित निरीक्षण व अभ्यास ग्रेणे आवश्यक आहे ज्यामुळे सुधारणा सुधारणा शक्य होते.
Question 142
Question bank
मुल्यमापन प्रकल्पित वर्गीकरण (वर्गीकरण) चे कार्य काय आहे? Refer to वर्गीकरण मुल्यांकनातील उपयोग.
Why: मुल्यमापन वर्गीकरणाचा उद्देश विद्यार्थ्यांना त्यांच्यामध्ये गुणांमधे विभाजन करणे होय ज्यामुळे योग्य मार्गदर्शन शक्य होते.
Question 143
Question bank
मूल्यमापनाचा कोणता पुढतीमधिये मुलांचे अभिप्राय महत्त्वाचा असतो? Refer to मूल्यमापन पुढतींचा अभ्यास.
Why: प्रतिकायदात्मक पुढतीमधे मुलांच्या अभिप्रायावर भर दिला जातो ज्यामुळे त्यांची प्रगती समजली जाते.
Question 144
Question bank
खालीलपैकी कोणता मूल्यमापन संदेह स्पष्टी करण्यास मदत करतो? Refer to मूल्यमापनाचा संदेष आणि त्याची भूमिका.
Why: मूल्यमापन संदेष म्हणजे विद्यार्थ्यान्च्या प्रगतिची माहिती व सुधारणा सूचविणे म्हणजेच खरं संदेष देणे होय.
Question 145
Question bank
मूल्यमापन प्रक्रीयेत योग्य ती वेळ निवडणे का आवश्यक आहे? Refer to मूल्यमापनाचा काल व कालमर्यादा.
Why: योग्य वेळ मिळाल्याने मुलांची प्रगती नीट पाहता येते तसेच सुधारणा करता येते, त्यामुळे काल निवडणे महत्त्वाचे आहे.
Question 146
Question bank
मूल्यमापनातील 'परिमाणात्मक' आणि 'गुणात्मक' फलक काय आहे? Refer to मूल्यमापनाचा प्रकार.
Why: परिमाणात्मक मापन संख्यात्मक मापनांंचा प्रकार होतो तर गुणात्मक मापन अनुभव, वृत्ती, आणि गुणधर्म लक्षात घेता जातात.
Question 147
Question bank
मूल्यमापन प्रक्रीयेतील प्राथमिक कार्य खालीलपैकी कोणते आहे? Refer to मूल्यमापनाचा साधन आणि प्रकार.
Why: प्राथमिकता म्हणून मुलांची माहिती घेणे आणि त्यांचा अभ्यासाचा अभ्यासाचा आनंद घेटा जातो.
Question 148
Question bank
निर्धर मूल्यमापनाच्या वैशिष्ट्यांना कोणती आहेत? Refer to निर्धर मूल्यमापनाच्या वैशिष्ट्यांना अभ्यास.
Why: निर्धर मूल्यमापनामध्ये विद्याथी सतत वेलोजोगी परीक्षणे जास्ते तसेच प्रयत्निवर काम होते.
Question 149
Question bank
मूल्यमापनाची प्रकारिय निश्कर्ष अशा प्रकारचे आहेत? Refer to मूल्यमापनाचा निष्कर्ष.
Why: मूल्यमापनाचा निष्कर्ष संकलित केलेल्या माहितीवर आधारित असतो ज्यामुले शिक्षक सूधारता येते.
Question 150
Question bank
मूल्यमापन परिणाम कोणता गुणवत्तात्मक परिणाम आहे? Refer to मूल्यमापनाचा विद्यार्थ्यां प्रति वागण्याचा भास.
Why: अभिप्राय विद्यार्थ्यांना चुका ओळखून सुधारण्यासाठि परिणाम देतो त्यामुले तो गुणवत्ता परिणाम आहे.
Question 151
Question bank
माध्यमिक शिक्षण के मुल्यांकन में "निरंतर एवम् समग्र मुल्यांकन" (Continuous and Comprehensive Evaluation - CCE) का मुख्य उद्देश्य क्या है?
Why: Correct answer reasoning: CCE का उद्देश्य विद्यार्थियों के अकादमिक और सह-पाठ्यक्रम विभाग दोनों को निरंतर और समग्र रूप से मूल्यांकन करना है, न कि केवल प्राथमिक अधारित अंक प्रदान करना।
Why students fall for the trap: छात्र विकल्प B को क्योंकि वे केवल प्राथमिक अंक देने की प्रक्रिया समझ लेते हैं। यह एक 'context के बिना रटने' का भ्रम है।
Option-by-option: A सही है क्योंकि CCE में शिक्षण के सभी पहलुओं को निरंतर मापा जाता है; B गलत है क्योंकि यह केवल प्राथमिक अंक देने की धारणा है और इसमें समग्रता का अभाव है (misconception: rote memorisation without context); C गलत है क्योंकि CCE में स्नातक योग्यता फोकस नहीं है (misconception: confusion between similar academic terms); D गलत है क्योंकि मानसिक व शारीरिक विकास की मात्रात्मक तुलना पूरी तरह गलत है, बल्कि समग्र विकास होता है (misconception: premature rule application).
Question 152
Question bank
माध्यमिक शिक्षा में मुल्यांकन के कौन से तत्व मुल्यांकन प्रक्रिया के रूप में सम्मिलित करते हैं?
Why: Correct answer reasoning: मूल्यांकन प्रक्रिया में पुनर्निर्धारण, परीक्षण और प्रतीक्षा तत्वों का समावेश मूल्यांकन को शिक्षा और सुधार के साधन के रूप में प्रस्तुत करता है।
Why students fall for the trap: विकल्प D अक्सर इसलिए लगाया जाता है क्योंकि यह प्रक्रिया का तर्क दर्शाता है, पर यह केवल जानकारी संग्रहण का कार्य है, न कि मूल्यांकन। यह 'premature rule application' भ्रम है।
Option-by-option: A गलत है क्योंकि यह मात्र मूल्यांकन के सामान नहीं है, प्रक्रिया का समावेश नहीं (misconception: rote memorisation without context); B गलत है क्योंकि संशोधन और निरीक्षण केवल मूल्यांकन नहीं है, प्रक्रिया नहीं (misconception: confusion between superficially similar terms); C सही है; D गलत है क्योंकि संग्रह और विश्लेषण प्रक्रिया नहीं, बल्कि सूचना प्रबंधन है (misconception: premature rule application).
Question 153
Question bank
मूल्यांकन के संदर्भ में 'सामाजिक न्याय' के सिद्धांत का मुख्य अर्थ क्या है?
Why: Correct answer reasoning: सामाजिक न्याय का अर्थ मूल्यांकन में विशेषताओं को पहचानकर व्यावस्थित आवश्यकताओं के अनुसार समानोजन करना तय निष्पक्षता बनी रहे।
Why students fall for the trap: विकल्प A पर जल्दी चूक हो जाता है क्योंकि समान अंक देने को सामाजिक न्याय समझ लेना है, यह 'rote memorisation without context' का भ्रम है।
Option-by-option: A गलत है क्योंकि समान अंक देने से सामाजिक न्याय नहीं होता (misconception: rote memorisation without context); B सही है क्योंकि मूल्यांकन में आवश्यक समायोजन बताता है; C गलत है क्योंकि समान व्यवहार हमेशा निष्पक्षता नहीं लाता (misconception: confusion between fairness and equality); D गलत है क्योंकि कठोर नीति सांविधानिक निष्पक्षता करनी चाहिए (misconception: biased reasoning).
Question 154
Question bank
माध्यमिक स्तर पर बुद्विमत्ता को मापने के लिए सबसे उपयुक्त मुल्यांकन कौन-सी है?
Why: Correct answer reasoning: प्रदर्शन आधारित मूल्यांकन बुद्विमत्ता के व्यावहारिक और क्रियात्मक पहलुओं को मापन में अधिक उपयुक्त है जिससे वास्तविक कार्यों पर आधारित मूल्यांकन होता है।
Why students fall for the trap: विकल्प A अक्सर इसलिए लगता है क्योंकि IQ को मात्र बुद्विमत्ता से जोड़ दिया जाता है, यह 'confusion between superficially similar concepts' भ्रम है।
Option-by-option: A गलत है क्योंकि IQ को मात्र बुद्विमत्ता से नहीं बाँधती (misconception: superficially similar concepts); B सही है; C गलत है क्योंकि मौखिक परीक्षा सामान्य बुद्विमत्ता का मापन नहीं करती (misconception: premature rule application); D गलत है क्योंकि तार्किक प्रश्नोत्तरी केवल तर्क मापती है, बुद्धिमत्ता नहीं (misconception: confusion between similar abilities).
Question 155
Question bank
मूल्यांकन में 'रूबरिक' (Rubric) का उपयोग क्यों आवश्यक होता है?
Why: Correct answer reasoning: रूबरिक स्पष्ट मापदंड निर्धारित करता है ताकि विद्यार्थियों के उत्तर को विश्लेषणात्मक एवं निष्पक्ष स्कोर दिया जा सके।
Why students fall for the trap: विकल्प D सही महत्त्व होता है लेकिन प्रशिक्षण काम कराने एक समान्य अपेक्षा होती है, यह 'biased reasoning' भ्रम है।
Option-by-option: A सही है; B गलत है क्योंकि रूबरिक शिक्षक की नीति से संबंध नहीं (misconception: rote memorisation without context); C गलत है क्योंकि रूबरिक पाठ्यक्रम को नहीं कवर करती (misconception: confusion between syllabus और मूल्यांकन); D गलत है क्योंकि कार्य प्रशिक्षण का रूबरिक से संबंध नहीं (misconception: biased reasoning).
Question 156
Question bank
माध्यमिक शिक्षामध्ये आकर्षक मूळयांकन के संचालनाचे महत्त्वपूर्ण कारण काय आहे?
Why: योग्य उत्तर स्पष्टीकरण: आकर्षक मूळयांकन परिसर तत्त्वांना गटाकार आणि नियिमित मूळयांकन से लर्निंग को बढ़ता बनाता है।
विद्यार्थी का फसा जाण्याचा कारण: विकल्प B अक्सर शिक्षकों के एक समान अवधारणा है कि लेखी लाभ केवल संचलन संबंधी अंकांची देणेच आहे. ही 'rote memorisation without context' भ्रम आहे.
विकल्पानुसार स्पष्टीकरण: A सही है; B गलत है क्योंकि केवळ अंक देणे लाभ नाही (भ्रम: rote memorisation); C गलत है कारण संचलन की कमी को अनदेखा करणे मूळयांकन का लाभ नाही (भ्रम: overlooking exceptions); D गलत है क्योंकि परिस्थिति से सम्बंधित से तय नहीं होत (भ्रम: biased reasoning).
Question 157
Question bank
मूलयांकन में 'प्रामाणिकता' (Authenticity) से तात्पर्य क्या है?
Why: योग्य उत्तर स्पष्टीकरण: प्रामाणिक मूळयांकन का मतलब है मूळयांकन छत्रों के वास्तविक जीवन में लागू होने वाले कोशलों के आधार पर होना।
विद्यार्थी का फसा जाण्याचा कारण: विकल्प C दावा देता है कि लिखित उत्तर समान्य मूळयांकन माना जाता है, जिससे छत्र प्रामाणिकता को समझने में चूक करते हैं, 'confusion between superficially similar concepts'.
विकल्पानुसार स्पष्टीकरण: A सही है; B गलत है क्योंकि प्रामाणिकता शिक्षक नियमों से जुड़ी नहीं (भ्रम: rote memorisation); C गलत है क्योंकि लिखित उत्तर प्रामाणिकता नहीं दर्शाता (भ्रम: superficially similar concepts); D गलत है क्योंकि प्रयोग सरल होना प्रामाणिकता से संबंधी नहीं (भ्रम: biased reasoning).
Question 158
Question bank
मूलयांकन की प्रक्रिया में 'निष्पक्षता' सुनिश्चित करने के लिए क्या सबसे प्रमुख उपाय है?
Why: योग्य उत्तर स्पष्टीकरण: निष्पक्षता तभी होती है जब सभी छत्रों के लिए समान मानदंड और मापकीकृत रुब्रीक का उपयोग किया जाए जिससे सभी छत्रों को समान मौका मिले।
विद्यार्थी का फसा जाण्याचा कारण: विकल्प A अक्सर है क्योंकि अलग प्रश्न देता निष्पक्ष लगता है, लेकिन यह मूळयांकन में असमानता उत्पन्न करता है (भ्रम: premature rule application).
विकल्पानुसार स्पष्टीकरण: A गलत है क्योंकि अलग प्रश्न निष्पक्षता नहीं होता (भ्रम: premature rule application); B सही है; C गलत है क्योंकि शिक्षक की प्राधमिकता से पक्षपात होता है (भ्रम: biased reasoning); D गलत है क्योंकि अवसर अनुसार अंक देना व्याक्तिगत पक्षपात होता है (भ्रम: biased reasoning).
Question 159
Question bank
माध्यमिक शिक्षामध्ये मूळयांकन के एक वर्ग "समीक्षा" का उद्देश्य क्या होता है?
Why: योग्य उत्तर स्पष्टीकरण: समीक्षा का उद्देश्य शिक्षण प्रक्रिया की निरंतर मॉनिटरींग और सुधार के लिए प्रयोग होना।
विद्यार्थी का फसा जाण्याचा कारण: विकल्प B अक्सर पर परीक्षा के परिणाम से जुड़ी प्राथमिकता देने के कारण असमजता होती है, जो 'rote memorisation without context' भ्रम है।
विकल्पानुसार स्पष्टीकरण: A सही है; B गलत है क्योंकि समीक्षा केवल वार्षिक परीक्षा नहीं होती (भ्रम: rote memorisation); C गलत है क्योंकि रिपोर्ट तय करना समीक्षा का मुख्य उद्देश नहीं; D गलत है क्योंकि पुरस्कार देना समीक्षा का लक्ष्य नहीं (भ्रम: confusion between motivation और मूलयांकन).
Question 160
Question bank
मूलयांकन के "फॉर्मेटिव" (Formative) और "समाप्ति" (Summative) मूलयांकन में क्या भेद है?
Why: योग्य उत्तर स्पष्टीकरण: फॉर्मेटिव मूलयांकन अधिगम के दौरान सुदा होता है, जबकि समाप्ति मूलयांकन अंत में होता है।
विद्यार्थी का फसा जाण्याचा कारण: विकल्प B अक्सर लगता है क्योंकि प्रारंभ एवं एक आकक्षा के काम की भूमिका को उलट समझ लेते हैं (भ्रम: confusion between superficially similar concepts).
विकल्पानुसार स्पष्टीकरण: A सही है; B गलत है क्योंकि यह मूलयांकन के उद्देश को उलट दर्शाता है (भ्रम: confusion); C गलत है क्योंकि सावधानी और मासिक दोनों अलग अवधारणा हैं (भ्रम: rote memorisation without context); D गलत है क्योंकि दोनों का उद्देश्य शिक्षक और विद्यार्थी दोनों है (भ्रम: overlooking exceptions).
Question 161
Question bank
मूल्यांकन मध्ये "वैधता" (Validity) से अभिप्राय काय आहे?
Why: Correct answer reasoning: वैधता का मतलब है कि मूल्यांकन अपने निरधारित उद्देश्यों या लक्षण अवधारणाओं को सही तरीके से मापता है।
Why students fall for the trap: विकल्प B और C अक्सर लगते हैं क्योंकि वे 'सुविधा' से जुड़े शब्‍द हैं; जबकि कॉन्सेप्ट वैधता में सुविधा शामिल नहीं होती (misconception: confusion between validity and reliability/ease).
Option-by-option: A सही है; B गलत है क्योंकि आसान मूल्यांकन की अवधारणा से संबन्धित नहीं (misconception: superficially similar concepts); C गलत है क्योंकि समाशिमा पालन क्षमता नहीं है (misconception: rote memorisation without context); D गलत है क्योंकि संचालन की संभावना पर प्रयास नहीं डालती (misconception: biased reasoning).
Question 162
Question bank
माध्यमिक शिक्षक के मूल्यांकन में "फ़ीडबैक" को क्यों महत्वपूर्ण माना जाता है?
Why: Correct answer reasoning: फ़ीडबैक का उद्देश्य विद्यार्थियों को उनके अध्ययन के लिए मार्गदर्शन प्रदान करना है।
Why students fall for the trap: विकल्प B और D अक्सर होते हैं क्योंकि वे फ़ीडबैक के एकात्मक या अनुचित उपयोग की समस्या का दर्शाते हैं (misconception: biased reasoning)।
Option-by-option: A सही है; B गलत है क्योंकि फ़ीडबैक केवल गलती दिखाना नहीं है (misconception: biased reasoning); C गलत है क्योंकि प्रश्नों के विकल्प फ़ीडबैक का उद्देश्य नहीं; D गलत है क्योंकि अनुचित अंक सुधार फ़ीडबैक का हिस्सा नहीं (misconception: biased reasoning).
Question 163
Question bank
माध्यमिक स्तर के मूल्यांकन में सवालों के प्रकार "वैक्टिक अनुभूति" को मापने में अद्याश कौन होते हैं?
Why: Correct answer reasoning: वैक्टिक अनुभूति एक व्यक्तित्व और गुडवत्तामक अनुभव है, जो वस्तुनिष्ठ प्रश्न द्वारा मांपा संभव नहीं है।
Why students fall for the trap: विकल्प B अक्सर लगता है क्योंकि छात्र सोचते हैं वस्तुनिष्ठ प्रश्न वस्तुनिष्ठ होने चाहिए (misconception: rote memorisation).
Option-by-option: A सही है; B गलत है क्योंकि प्रश्न का प्रकार विविद्ह होना चाहिए (misconception: rote memorisation); C गलत है क्योंकि मौखिक प्रश्न ही एकमात्र माध्यम नहीं है; D गलत है क्योंकि सामाजिक अनुकूलन प्रश्न गलत मुड्डा है (misconception: edge case omission).
Question 164
Question bank
मूल्यांकन में 'निरधारितमक' (Norm-referenced) और 'आयतनिक' (Criterion-referenced) मूल्यांकन के बीच क्या प्रमुख अंतर होता है?
Why: Correct answer reasoning: निरधारितमक मूल्यांकन विकल्प विद्यार्थियों की आपस में तुलना करता है, जबकि आयतनिक मूल्यांकन को स्थिर मानदंडों के आधार पर आंक जाता है।
Why students fall for the trap: विकल्प B सामान्यीकृत होने के कारण चुना जाता है, यह 'rote memorisation' की गलती है।
Option-by-option: A सही है; B गलत है क्योंकि दोनों प्रकार प्रगति आधारित नहीं होते (misconception: rote memorisation); C गलत है क्योंकि स्तर आधारित नहीं है; D गलत है क्योंकि निरधारितमक मूल्यांकन स्थिर होते हैं (misconception: premature rule application).
Question 165
Question bank
माध्यमिक शिक्षक में मूल्यांकन की विश्वसनीयता (Reliability) बढ़ाने के लिए सबसे उपयुक्त तरीका क्या है?
Why: Correct answer reasoning: विश्वसनीयता बढ़ाने के लिए मूल्यांकन मानदंड स्पष्ट होना चाहिए और प्रश्न ऐसे होने चाहिए जो वस्तुनिष्ठ हों, जिससे परिणाम समान और पुनरावृत्तीय योग्य हों।
Why students fall for the trap: विकल्प A भ्रमाक है क्योंकि समान उत्तर जरूरी नहीं विश्वसनीयता दिखाता है (misconception: biased reasoning)।
Option-by-option: A गलत है (misconception: biased reasoning); B सही है; C गलत है क्योंकि प्रश्न संख्या सीमित होने से विश्वसनीयता घटती है (misconception: premature rule application); D गलत है क्योंकि कई खुले प्रश्न से विश्वसनीयता कम होती है (misconception: overlooking exceptions).
Question 166
Question bank
माध्यमिक शिक्षण मध्ये मूल्यमापन कें संदर्भ मध्ये "परिणाम आधारित मूल्यमापन" (Outcome-based Assessment) चा मुख्य केंद्री काय आहे?
Why: योग्य उत्तर कारण: परिणाम आधारित मूल्यमापन का केंद्र छात्रीन के वास्तविक सीखने के परिणमों और उपयोगिता पर होता है, न कि मात्र सामग्री या उपस्थिति पर।
विद्यार्थींसाठी गोंधळ का होतो: विकल्प C और D विद्यार्थियों में अधिक धनाने व हल करने की क्षमता या उपस्थिति से मूल्यांकन जोड़ने की धारणा पैदा करता हैं (पूर्वग्रहित कारण).
प्रत्येक विकल्पाचे विश्लेषण: A सही आहे; B गलत आहे कारण यामध्ये समीक्षा महत्वपूर्ण नाही; C गलत आहे कारण प्रश्‍नांना केंद्रित नाही; D गलत आहे कारण उचित प्रदर्शन केंद्रित नाही (पूर्वग्रह: biased reasoning).
Question 167
Question bank
माध्यमिक शिक्षण मध्ये मूल्यमापन की "फीडबैक" प्रिक्रिया का सबसें प्रमुख विनियामक क्या होता है?
Why: योग्य उत्तर कारण: फीडबैक को स्पष्ट, सही पर और क्रियान्वयन योग्य होना चाहिए ताकि विद्यार्थीसुधार पर कार्य कर सके.
विद्यार्थींसाठी गोंधळ का होतो: विकल्प B अक्सर गलत है क्योंकि अक्षर शिक्षक समाधान को फीडबैक से जोड़ देते हैं (गोंधळ: feedback और grievance handling बीच फरक).
प्रत्येक विकल्पाचे विश्लेषण: A सही आहे; B गलत आहे कारण फीडबॅक का मुख्य शीकायत समाधान नहीं; C गलत आहे कारण शिक्षक सार्वभौम बदल आवश्यक नहीं; D गलत आहे कारण फीडबॅक विषय से जुड़ा नहीं होना चाहिए (गोंधळ: विसरलेले exception).
Question 168
Question bank
माध्यमिक शिक्षण मध्ये मूल्यमापन मध्ये "औपचारिक मूल्यमापन" (Formal Assessment) और "अनौपचारिक मूल्यमापन" (Informal Assessment) में सबसे बड़ा अंतर क्या है?
Why: योग्य उत्तर कारण: औपचारिक मूल्यमापन संरचित, पूर्व योजनाबद्ध एवं नियोजित होता है जबकि अनौपचारिक मूल्यमापन शैक्षणिक कार्य के दैनंदिन संवाद, निरीक्षण आदि से होता है.
विद्यार्थींसाठी गोंधळ का होतो: विकल्प B और C भ्रमित करते हैं क्योंकि वे पूर्वाग्रही या केन्द्रीय परिस्थिति पर अधिक केंद्रित करते हैं, न कि प्रिक्रिया पर (गोंधळ: confusion).
प्रत्येक विकल्पाचे विश्लेषण: A सही आहे; B गलत आहे कारण केवळ श्रेणीकरणावर केंद्रित नाही (पूर्वग्रहित); C गलत आहे कारण अनौपचारिक मूल्यमापन निष्क्रिय आहे; D गलत आहे कारण अनौपचारिक मध्ये प्रत्येक पात्र वापरले जात नाही (विसरलेले अपवाद).
Question 169
Question bank
RTE कायद्यानुसार "मुलांना मोफत आणि अनिवार्य शिक्षण मिळण्याचा अधिकार" कोणत्या वर्षी संविधानात कर्ज्यात आला?
Why: RTE कायदा वर्ष १९९२ मध्ये संविधानात कर्ज्यात आला आणि त्यानंतर मुलांना मोफत आणि अनिवार्य शिक्षण मिळण्याचा अधिकार दिला गेला.
Question 170
Question bank
खालिलपैकी RTE कायद्यानुसार शिक्षण कसे असावे, ते योग्यपणे वर्णन करणारे विधान कोणते?
Why: RTE कायद्यानुसार सर्व मुलांना मोफत व अनिवार्य शिक्षण मिळणे आवश्यक असल्यामुळे ते गुणवत्तापूर्ण असावे.
Question 171
Question bank
RTE कायद्यानुसार शिक्षण संस्थांना खालिलपैकी कोणते करावे आवश्यक आहे?
Why: RTE कायदा सर्व मुलांना शिक्षणासाठी शुल्क व शाळांनी नोंदणी करणाऱ्या सर्व मुलांना प्रवेश करणे आवश्यक करतो.
Question 172
Question bank
RTE कायद्यानुसार मुले उदेध कोणी आहे?
Why: RTE कायद्यानुसार मुले उदेध म्हणजे सामाजिक स्तरावर सर्व मुलांना मोफत व दर्जेदार शिक्षण पुरवणे हा आहे.
Question 173
Question bank
RTE कायद्यानुसार मुलांना सर्वप्रथम कोणत्या स्तरावर शिक्षण आहे?
Why: RTE कायदा प्राथमिक शिक्षणाच्या (वय ६ ते १४ वर्षे) स्तरावर सर्व मुलांना मोफत आणि अनिवार्य शिक्षण देण्याबाबत केंद्रित आहे.
Question 174
Question bank
RTE कायद्यानुसार शाळा आणि शैक्षणिक संस्थांवर कोणते कर्तव्य ठरते?
Why: RTE कायद्यानुसार शाळा व शैक्षणिक संस्थांनी सर्व मुलांना प्रवेश देणे आणि गुणवत्तापूर्ण शिकलंण देयावे.
Question 175
Question bank
खालिलपैकी RTE कायदातीळ अनिवार्य शैक्षणिक अटींपैकी कोणती आहे?
Why: RTE कायद्यातील मुख्य अनिवार्य अटींपैकी शालेय समावेशकता आणि विविधतेचा आदर केला जातो.
Question 176
Question bank
RTE कायद्यानुसार "मुलांना गुणवत्तापूर्ण शिकलंण" याचा अर्थ काय?
Why: गुणवत्तापूर्ण शिकलंण म्हणजे मुलांना उत्तम शैक्षणिक अनुभव व सादने मिळणे.
Question 177
Question bank
RTE कायद्यानुसार शिक्षणव्यवस्थेच्या कोणत्या प्रकारचे संरक्षण दिले जाते?
Why: RTE कायदा शिक्षणव्यवस्थेनं शैक्षणिक व सामाजिक संरक्षण प्रदान करतो जेणेकरून ते शिक्षणात व समाजात समान संधी मिळवू शकतील.
Question 178
Question bank
RTE कायद्यानुसार शाळांसाठी उपलध असलेल्य संसाधनांमध्ये खालीलपैकी कोणता समाविष्ट आहे?
Why: RTE कायद्यानुसार शाळांना शैक्षणिकसाठि प्रशिक्षित शिक्षक, पुरेशी भौतिक व संसाधनांची सोय करण्याअवश्यक आहे.
Question 179
Question bank
RTE कायदा लागू होणारे कोणत्या शैक्षणिक पात्रतेपासून अनिवार्य आहे?
Why: RTE कायदा प्राथमिक शैक्षणिक मोफत व अनिवार्य शिक्षण देण्यावर लक्ष केंद्रीत करतो.
Question 180
Question bank
खालिलपैकी कोणते RTE कायद्यातील शैक्षणाचा दर्जा व जागवण्याच्या तत्वांशी संबंधित उपाय आहेत?
Why: RTE कायदा शैक्षणाचा दर्जा व जागवण्याच्या शैक्षणकांमध्ये प्रशिक्षक, सुविधा व योग्य सामुग्री उपलब्ध करणे यावर बलकट लक्ष देतो.
Question 181
Question bank
RTE कायद्यानुसार कोणत्या मुलांसाठी प्रवेश नाकारण्यात येऊ शकत नाही?
Why: RTE कायद्यानुसार झालेल्या सरळ पातर मुलांना प्रवेश द्यावा, कोणताही कारभार प्रवेश नाकारण्यात येऊ नये.
Question 182
Question bank
RTE च्या अंतर्गत शालेयमध्यें मुलांसाठी कोणते सुविधा उपलब्ध असणे आवश्यक आहे?
Why: RTE कायदा शालेयमध्यें मुलांसाठी स्वच्छता, सुरक्षितता व आवश्यकीय शैक्षणक सोयी उपलब्ध असण्याची हमी देतो.
Question 183
Question bank
RTE कायद्यानुसार शैक्षणाचे प्राथमिक काय महत्त्व आहे?
Why: गुणवत्तापूर्ण शैक्षण देण्यासाठि प्राथमिक शैक्षणक आवश्यकता असते जे RTE कायदा देखील अधोरेखित करतो.
Question 184
Question bank
RTE कायद्यानुसार मुले लाव कोंनाला होतं?
Why: RTE कायदा मुिखतं सरव बाळकाना मोफत व अनिवार्य शिक्षण देण्यावर लक्ष केंद्रित करतं.
Question 185
Question bank
राईट टू एज्युकेशन कायद्यान्ची महत्त्वाची वैशिष्ट्ये कोणती आहेत? Refer to the concept: RTE कायद्यान्चा प्रमुखत:
Why: RTE काया मोफत आणि अनिवार्य प्राथमिक शिक्षणाची हमी देतो आणि विद्यार्थ्यांंच्या सर्वांगिण विकासावर भर देतो.
Question 186
Question bank
RTE कायद्यानुसार मुलांच्या शिक्षणाचा मुख्य उद्देश काय आहे? Refer to the concept: RTE च्या मुख्य तत्वुदी
Why: RTE कायद्यानाचा मुख्य उद्देश म्हणजे सर्व मुलांना समान व समानतेवर आधारीत शिक्षणाचा अधिकार देणे.
Question 187
Question bank
खालीलपैकी RTE कायद्यानें शिक्षणासाठी केलेली महत्त्वाची व्यवस्था कोणती आहे? Refer to the concept: RTE कायद्यान्चा प्रमुख:
Why: RTE कायदा ६ ते १४ वर्षे वयोवर्गातील मुलांसाठी मोफत व अनिवार्य प्राथमिक शिक्षण निश्चित करतो.
Question 188
Question bank
RTE कायद्यानंचा अंतर्गत शैक्षणिक शिख्षणाचा कोणता प्रमुख भाग आहे? Refer to the concept: RTE च्या मुख्य तत्वुदी
Why: RTE काया शिक्षणकांचा मुलांना सर्वांगिण विकासासाठी समानत्वाचा जबाबदारा मानतो.
Question 189
Question bank
खालीलपैकी RTE कायद्यान्चे शैक्षणिक हक्क व त्याचे तत्व काय आहे? Refer to the concept: शैक्षणाचा हक्क आणि त्याचे तत्व
Why: RTE कायदा प्राथमिक मुलांना गुणवत्तापूर्ण शिक्षण आणि प्रवेशासाठी अधिकार देतो.
Question 190
Question bank
RTE च्या अन्वयाने शैक्षणिक कार्यात कोणते प्रधान माध्यम आहे?
Why: RTE चे एक मुख्य तत्व सरकार विद्यार्थ्यांच्या समावेशी व समान शिक्षा मिळणे.
Question 191
Question bank
RTE कायद्यास आधारे शालेयपैकि कोणती बाब प्राथमिक शैक्षणासाटी महत्वपूर्ण आहे?
Why: RTE काया प्राथमिक शैक्षण विनामूल्य दिल्याची हमी देते.
Question 192
Question bank
RTE कायद्यासार शिक्षणाचा मुख्यम् अधिकार काय आहे?
Why: RTE काया शिक्षणाचा दार्जेदार शिक्षा देते आणि प्राथमिक मुलाचा सर्वांगिण शिक्षा करणं बंधनकारक मानतो.
Question 193
Question bank
RTE कायदा सुरक्षीत आणि समावेशक शैक्षणासाटी कोणता मुख्य उपाययोजना सूचवतो?
Why: RTE काया भेदभाव विरोधी व समावेशक शैक्षणासाटी शाळांमध्ये प्रथम सुनीश्चित करतो.
Question 194
Question bank
RTE कायद्यानुसार शालेयपैकी कोणत्या विद्याथ्याला प्राथमिक शैक्षणासाटी प्रथम नाकारता येणार नाही?
Why: RTE काया भेदभाव न करता दरिद्री व पिछडा वर्गातील मुलांना प्राथमिक शिक्षा हमी देते.
Question 195
Question bank
RTE कायद्यानुसार पालकांच्या शाळीतील सहभागाची संकल्पना मोठा फायदाच कोणता होतो?\Refer to the concept: RTE च्या फायदे आणि सहभाग परिभाषा
Why: यामुले सर्व श्‍रेणीतील मुलांना mofat आणि दर्जेदार शिका्षण मिळते ज्यामुले सहभागाची परगती होते.
Question 196
Question bank
RTE कायद्यानुसार कोणत्या प्रकारच्या शाळांना अनिवार्य प्रवेशिमिक शिका्षण देणे आवश्यक आहे?\Refer to the concept: RTE कायदाची अमलबजावणी
Why: RTE कायदा सर्व शासकीय तसेच खाजगी शाळांना प्रवेशिमिक शिका्षण अमलात आणण्यास बाध्य करतो.
Question 197
Question bank
RTE कायद्यानुसार अंतर्गत शिका्षणाचा दर्जा सुधारण्यासाठी कोणते उपाय केले जातात?\Refer to the concept: mाद्यमिक शैक्षणातील RTE ची अमलबजावणी
Why: शिका्षणाचा दर्जा सुधारण्यासाठी शिका्षक प्रचिक्त आणि मूलयांकन सुधारणा महत्वाची आहे.
Question 198
Question bank
RTE कायदा लाँच केल्यामुळें शिका्षण क्षेत्रात कोणती सामाजिक बदल अपेक्षित आहे?\Refer to the concept: RTE कायद्यानुसार सामाजिक व शैक्षणिक परिणाम
Why: RTE कायदा सर्वांगीन सामाजिक समावेध वादवून समान शैक्षणिक संधी निर्माण करतो.
Question 199
Question bank
शाळील्पैकी RTE कायद्यानें शिका्षणाचा कोणता पैलूवर विशेष भर दिला आहे?\Refer to the concept: RTE च्या मुख्य तत्त्वांच्या शिका्षणाचा दर्जा
Why: RTE कायदा गुणवत्तापूर्ण व समावेशक शिका्षण देण्यावर विशेष जोर देतो.
Question 200
Question bank
अधिनियम 2009 (RTE) चे अनुसार, निम्न में से कोणसा शिक्षणिक रूट से सही आहे?
Why: Correct answer reasoning: RTE अधिनियम 2009 में आर्थिक रूप से कमजोर वर्ग (EWS) और सीमांत वर्ग के लिए स्कूलों में 25% आरक्षित सीटें अनिवार्य हैं।
Why students fall for the trap: अधिकांश छात्र विकल्प A को इसलिए चुनते हैं क्योंकि वे 'मुफ्त और अनिवार्य शिक्षा' की समान व्यवहार्यता जानकारी को ठीक समझते हैं लेकिन उचित सीमा या प्रवेश की सही व्याख्या नहीं करते; यह premature rule application की मिस्कन्सेप्शन है।
Option-by-option: A - गलत है क्योंकि मुफ्त शिक्षा का नियम है, पर उम्र सीमा 6-14 सही नहीं पूरी तरह बताती है; यह premature rule application है; B - सही विकल्प है जो 25% आर्थिक रूप से कमजोर वर्ग के लिए अनिवार्य है; C - गलत है, प्राथमिक स्कूल में न्यूनतम शिक्षा संख्या को यह प्रकर निर्धारित नहीं किया गया है, यह edge-case omission है; D - यह पूरी तरह गलत है क्योंकि RTE का दायरा 'प्राथमिक' से लेकर 'माध्यमिक' तक कई राज्यों में विस्तृत है, यह memorisation without context की गलती है।
Question 201
Question bank
RTE अधिनियम के अनुसार, शैक्षणिक का न्यूनतम अवधी क्या है जो स्कूलों को बच्चो को प्रदान करनी अनिवार्य है?
Why: Correct answer reasoning: RTE अधिनियम की 1 से 8 तक यानी लगभग 8 वर्ष की अनिवार्य मुफ्त शिक्षा सुनिश्चित करता है।
Why students fall for the trap: सबसे अक्सर विकल्प लगता है C क्योंकि वह 14 वर्ष की मुफ्त शिक्षा का उल्लेख करता है, जो अधिनियम के नाम (6-14 वर्ष आयु) से भ्रमित करता है; यह confusion due to similarity of age range और rote memorisation बिना समझ के है।
Option-by-option: A - सही है क्योंकि यह अधिनियम की स्पष्ट वास्तिविकता को दर्शाता है; B - गलत है क्योंकि 5 वर्ष की अनिवार्यता नहीं है, यह premature simplification है; C - गलत क्योंकि अधिनियम 14 वर्ष तक शिक्षा की गारंटी नहीं देता बल्कि 6-14 आयु में प्राथमिक को सुनिश्चित करता है, यह misunderstanding of scope है; D - सिरफ प्राथमिक तक सीमित करने वाला विकल्प गलत है।
Question 202
Question bank
RTE अधिनियम के अनुसार, किस अवस्था में निःशुल्क स्कूलों को आर्थिक रूप से कमजोर वर्ग के बच्चो के लिए 25% सीटें आरक्षित करनी होती हैं?
Why: Correct answer reasoning: RTE अधिनियम के तहत निःशुल्क स्कूलों पर यहाँ 25% आर्थिक रूप से कमजोर तबका के लिए 1 से 8 तक मान्यता प्राप्त प्रर्रप्त होना अनिवार्य है।
Why students fall for the trap: B विकल्प अक्सर है क्योंकि स्कूल मान्यता या 12वीं की बात करता है, जिससे छात्र सोचते हैं कि अधिक स्तर प्राथमिक के बाद आयु सीमा होगाः यह edge-case omission का परिणाम है।
Option-by-option: A - सही है क्योंकि अधिनियम में कहा गया है प्राथमिक 1-8 तक के स्कूलों पर यह नियम लागू है; B - गलत है क्योंकि यह विकल्प मूल आयु सीमा 8 तक की बात करता है, इसलिए गलत है; C - प्राथमिक तक सीमित अध्यापन में ऐसा कोई प्रावधान नहीं है, भ्रम है; D - आयु सीमा को प्राथमिक से निर्देशित किया गया है, यह भी गलत है।
Question 203
Question bank
RTE अधिनियम के अनुसार, कौन-सी शर्तें ग़लत हैं जो स्कूलों द्वार विद्या में अपनाई जानी चाहिए?
Why: Correct answer reasoning: RTE अधिनियम गुणवत्ता पूरक शिक्षा और समग्र शिक्षा पर बल देता है, केवल औपचारिक प्रीक्षा पर ध्यान देना गलत है।
Why students fall for the trap: विकल्प A सबसे तातार्किक सही लगता है, इसलिए कई छात्र इसे विकल्प B की जगह चुनते हैं, जिसे bias reasoning (confirmation bias) उत्पन्न होता है।
Option-by-option: A - सही है और एक मुख्य उद्देश्य है; B - गलत है क्योंकि अधिनियम छात्र केंद्रीय शिक्षा और समग्र शिक्षा प्रदान करता है, रटे हुए परीक्षा-केंद्रित शिक्षा को अस्वीकार करता है (misconception: rote memorisation without context); C - बाल अधिकारों का उल्लेेख निर्देशित अधिनियम में है और आवश्यक है; D - नियम मॉडलिंग द्वारा गुणवत्तापूर्ण सुधार आवश्यक है, यह सही है।
Question 204
Question bank
RTE अधिनियम में, 'मुफ्त और अनिवार्य शिक्षा' का लागूप्रक क्या है?
Why: Correct answer reasoning: RTE अधिनियम सभी क्षेत्रीय मान्यता प्राप्त विद्यालयों में 6 से 14 वर्ष की आयु के सभी बच्चो के लिए लागू है।
Why students fall for the trap: विकल्प A कारण अधिकारियों द्वारा कई नीति को सभी नीति स्कूलों पर लागू माना जाता है, जबकि नीति स्कूलों पर Kuch सीमितताएं हैं, यह premature application का भ्रम है।
Option-by-option: A - गैर-मान्यता प्राप्त स्कूलों पर नहीं लागू होता, इस कारण गलत; B - सही है क्योंकि अधिनियम की धाराएँ मान्यता प्राप्त विद्यालयों के लिए हैं और 6-14 को कवर करती हैं; C - केवल सरकारी स्कूलों में प्रारम्भिक शिक्षा के लिए लागू नहीं है, गलत; D - क्षेत्रीय प्रातिबंध या शहरी-ग्रामीण विभाजन नहीं है, यह biased reasoning है।
Question 205
Question bank
RTE अधिनियम के तहत, स्कूलों में कक्षा 1 से 8 तक बच्चों को प्रदान करने के लिए न्यूनतम कौन-सा आधार जरूरत जरीरी है?
Why: Correct answer reasoning: RTE अधिनियम में स्पष्ट रूप से कहा गया है कि 6-14 वर्ष के बच्चों को बुनियादी पूर्व शिक्षा प्रमाणीकर्ताओं के प्रमाण के पात्र हैं।
Why students fall for the trap: A विकल्प अत्यधिक तर्कसंगत और नियमसंगत लगता है, इसीलिए छात्र इसमें सही मान लेते हैं; यह premature rule application का क्लासिक उदाहरण है।
Option-by-option: A - लगता है नहीं लेकिन समान्य नियम इसी तरह चलता है, लेकिन अधिनियम में पूर्व योग्यता मांगना गलत है; B - सही है क्योंकि अधिनियम ने स्पष्ट पूर्वशिक्षा की व्याख्या की है; C - केवल आरक्षित रूप से कमज़ोर के लिए पूर्व शिक्षा कराने को अधिनियम स्पष्ट रूप से नहीं कहता, misconception due to rote learning; D - निकटतम के आधार पर प्राथमिकता देना अधिनियम में अन्यथा नहीं है, यह edge-case omission है।
Question 206
Question bank
RTE अधिनियम के संदर्भ में, "मूलभूत सुविधाओं" की कौन-सी सूची और कौन-सी आवश्यकता है जिसके बिना माना नहीं दी जा सकती?
Why: Correct answer reasoning: RTE अधिनियम में स्पष्ट है कि पाठ्यक्रम, शैक्षणिक, शौचालय, पेयजल जैसी मूलभूत सुविधाओं का होना आवश्यक है, और प्रत्येक कक्षा में पर्याप्त शैक्षणिक भूमि मौजूद होना चाहिए।
Why students fall for the trap: C और D विकल्प तर्कनीक रूप से सही लगते हैं, जिससे छात्र सोचते हैं कि अदृश्य सुविधाएं अनिवार्य हैं; यह biased reasoning (availability heuristic) से उत्पन्न भ्रम है।
Option-by-option: A - सही है क्योंकि यह RTE की मूलभूत आवश्यकताओं को प्रस्तुत करता है; B - कम शैक्षणिक और ट्यूबवेल जैसी सीमित सुविधाएं आवश्यक नहीं, edge-case omission; C - कंप्यूटर लैब आवश्यकता नहीं है, यह misconception है; D - तकनीकी या गैजेट आधारित,memorisation बिना समझ के।
Question 207
Question bank
RTE अधिनियम के तहत माता-पिता द्वारा बच्चे को पढ़ाई से रोकने पर विद्यालयों की क्या भूमिका होती है?
Why: Correct answer reasoning: RTE अधिनियम में कहा गया है कि बच्चे का नामांकन और शैक्षणिक निरंतरता सुनिश्चित करना विद्यालय की ज़िम्मेदारी है, पालकों की अनुमति बाधा नहीं बन सकती।
Why students fall for the trap: B विकल्प इसलिए चुना जाता है क्योंकि पालकों की सहमति आम नियम है, जिससे confusion होता है (premature rule application)।
Option-by-option: A - सही है क्योंकि अधिनियम पालकों की सहमति के बिना भी शिक्षा प्रदान करता है; B - पालकों की सहमति को तरिकी से बाधा माना जाता है; C - राज्य प्रशासन की भूमिका स्पष्ट नहीं, misunderstanding of roles; D - स्वयं देना सही नहीं है क्योंकि अधिनियम में स्पष्ट नहीं; आइसे कम शाक्तिशाली।
Question 208
Question bank
RTE अधिनियम के तहत, शैक्षकों का प्राथमिक कर्तव्य अनिवार्य रूप से क्या होता है?
Why: Correct answer reasoning: RTE अधिनियम में 'ट्रेनोंग' को अनिवार्य कर दिया गया है ताकि शिक्षक योग्य हों, इसीलिए बिना प्रवेश निषेध किए सभी में प्राथमिकता स्पष्ट है।
Why students fall for the trap: C विकल्प उन छात्रों के लिए आकर्षक है जो अनुभव को प्राथमिक मानते हैं, और प्राथमिकता को 'वैकल्पिक' समझते हैं; यह rote memorisation without context की त्रुटि है।
Option-by-option: A - सही है क्योंकि यह प्राथमिकताओं की अनिवार्यता स्पष्ट करता है; B - केवल नए शैक्षकों के लिए गलत है; C - राज्य प्रशासन की भूमिका स्पष्ट नहीं, misunderstanding; D - स्वयं देना सही नहीं, अधिनियम में साफ नहीं।
Question 209
Question bank
RTE अधिनियम के तहत, स्कूल का मान्यता प्राप्त किस प्रकार विद्यालयों में निरस्त किया जा सकता है?
Why: Correct answer reasoning: RTE अधिनियम में माना निरस्तीकरण के लिए स्पष्ट आधार है जिससे शिक्षकों की कमी और अवश्यक सुविधाओं का अभाव।
Why students fall for the trap: B विकल्प निश्चितता के दोश लगता है, जो biased reasoning (availability heuristic) की वजह है।
Option-by-option: A - सही है क्योंकि अधिनियम में मान्यता के लिए न्यूनतम आधार स्पष्ट है; B - स्कूल की सिर्फ संख्या नहीं बंध्य बच्चों की, इसलिए गलत; C - आर्थिक रूप से स्वीकृता आवश्यक नहीं; D - निरीक्षण योजनाओं के अभाव में निरस्तीकरण का नियम नहीं, भ्रम।
Question 210
Question bank
RTE अधिनियम के अनुसार, शिक्षा का मूल उद्देश्य क्या होना चाहिए?
Why: Correct answer reasoning: RTE अधिनियम का मूल उद्देश्य बच्चों को समग्र विकास के लिए गुणवत्तापूर्ण और समानशिक्षा अवसर प्रदान करना है।
Why students fall for the trap: विकल्प B अक्सर लगता है क्योकि प्रयोगागत शिक्षा में प्रीक्षा पर अधिक फोकस होता है, यह rote memorisation without understanding है।
Option-by-option: A - सही है क्योंकि समग्र विकास और समानता प्राथमिकहै; B - केवल प्रीक्षाओं पर फोकस अधिकतर है; C - कौशल विकास महत्वपूर्ण है पर अधिनियम का मुख्य उद्देश नहीं; D - नामांकन संख्या बढ़ाना मात्र उद्देश्य नहीं, confusion between means and ends।
Question 211
Question bank
RTE अधिनियम के तहत, स्कूलों में बच्चों के लिए अनिवार्य उपस्थिति (attendance) का न्यूनतम प्रतिशत क्या है?
Why: Correct answer reasoning: RTE अधिनियम में बच्चों की उपस्थिति के लिए कोई न्यूनतम प्रतिशत नहीं किया गया है, बल्कि शिक्षा के निरंतरता पर बल है।
Why students fall for the trap: विकल्प D आमतौर पर विद्यार्थियों में लगता है क्योंकि मेल खाता है – यह premature rule application है।
Option-by-option: A - अत्यधिक कड़ा नियम है, अधिनियम में नहीं; B - सही है क्योंकि अधिनियम में कोई attendance प्रतिशत नहीं है; C - प्रीक्षा संबंधित नियम नहीं है; D - समान्य विद्यार्थी नहीं, पर RTE में अनिवार्य नहीं।
Question 212
Question bank
RTE अधिनियम के तहत, अभिभावकों एवं समुदाय की भूमिका क्या की है?
Why: Correct answer reasoning: RTE अधिनियम ने विद्यालय प्रबंधन समिति में अभिभावकों और समुदाय को सक्रिय सदस्या के रूप में लेने का प्रावधान किया है।
Why students fall for the trap: B और C तक़नीकी और व्यावपकार अधिकार लगते हैं, छातर समझते हैं ये भी नियम हैं, यह edge-case omission और premature rule application है।
Option-by-option: A - सही है क्योंकि यह अधिनियम के निर्देशों के अनुसार है; B - निर्धन अधिकार अभिभावकों का नहीं अधिकांश होता है; C - पाठ्यक्रम निर्धारण केवल समुदाय के अधीन नहीं है; D - संपत्ति प्रबंधक भी अभिभावकों के पास पूर्ण अधिकार नहीं है।
Question 213
Question bank
RTE अधिनियम में, "समानवेधी शिक्षा" का अर्थ क्या है?
Why: Correct answer reasoning: समानवेधी शिक्षा का अर्थ है सभ्य बच्चो को समान अवसर और बिना भेदभाव के शिक्षा प्रदान करना।
Why students fall for the trap: B एवँ D विकल्प विकलांगता या विशेष विद्यार्थियों से जुड़े हैं, जिससे confusion between inclusion and segregation का भ्रम होता है।
Option-by-option: A - सही है क्योंकि समानवेधी शिक्षा का मूल है; B - विकलांग बच्चो के लिए अलग व्यवस्था अपवाद है; C - सामाजिक वर्ग आधार गलत है; D - विशेष विद्यार्थियों को ही समान शिक्षा नहीं।
Question 214
Question bank
RTE अधिनियम के तहत, विद्यार्थियों में किस तरह का शिक्षाक-छात्र अनुसूची प्रचलित माना गया है?
Why: Correct answer reasoning: RTE अधिनियम में स्पष्ट शिक्षाक-छात्र अनुपात प्राथमिक स्तर पर 1:30 और माध्यमिक स्तर पर 1:35 निर्धारण है।
Why students fall for the trap: C विकल्प अक्सर कड़ा अनुपात लगता है, जिसकी वजह से students premature rule application करते हैं।
Option-by-option: A - सही है क्योंकि अधिनियम के नियमों के अनुसार है; B - 1:50 अनुपात सही नहीं है, अधिनियम द्वारा अस्वीकारित; C - कड़ा अनुपात जो अधिनियम में नहीं है; D - अनुपात राज्यों को स्पष्ट किया गया है।
Question 215
Question bank
RTE अध्यायाच्या अनुसार, किस मापले मध्ये बच्छाँ को विद्यालय से नामांकन का अधिकार नाहीं मिळेगा?
Why: Correct answer reasoning: RTE अध्याय में प्रवेध की न्युनतम आयु 6 वर्ष है, जिससे कम आयु के बच्छा नामांकन हेतु पात्र नहीं होते।
Why students fall for the trap: D विकल्प द्वारा के लिए तर्कसंगत लगता है, क्योंकि कागजात आवश्यक होते हैं, यह premature rule application है जोकि वास्वतिकता में प्रवेध उमर प्रमुख है।
Option-by-option: A - सही है क्योंकि उमर सीमा निर्दिष्ट है; B - आर्थिक स्थिति प्रवेध के लिए बाधा नहीं बनती; C - प्रीक्षा या गतिविधि में असफलता को प्रवेध के रोकना नहीं जाता; D - बच्छों के लिए कागजात अतिरिक्त होता है, इसलिए गलती।
Question 216
Question bank
RTE अध्याय के तहत, बच्छों के लिए शाला में प्रवेश न करने का कौन-सा प्रावधान है?
Why: Correct answer reasoning: RTE अध्याय में भेदभाव निषेध का स्पष्ट निर्देश है जो जाति, धर्म, भाषा, भा ชन या विकलांगता के आधार पर किसी भी प्रकार का भेदभाव रोकता है।
Why students fall for the trap: C विकल्पunki सोच को प्रभारित करता है, क्योंकि गुणवत्ता बनाए रखने के नाम पर भेदभाव को उचित ठहराने की प्रवीत्ता व्यज्ह है, यह biased reasoning है।
Option-by-option: A - सही है क्योंकि अध्याय स्पष्ट रूप से भेदभाव रोकता है; B - प्राधमिकता देना भेदभाव का रूप होता है; C - गुणवत्ता के नाम पर भेदभाव सामान्य घटना है; D - भेदभाव रोकना दोनों सरकारी स्कूलों और निजी स्कूलों पर लागू है।
Question 217
Question bank
शाळा व्यवस्थापनाची संकल्पना कोणत्या परिभाषी संबंधीत आहे?
Why: शाळा व्यवस्थापन म्हणजे शालेतील शैक्षणिक, सामाजिक,aartिक व प्रशासकीय कायऱ्यांची आखणी व अमलबजावणी यांचा एकत्रित प्रकार होय.
Question 218
Question bank
शाळा व्यवस्थापनाच्या घटकांपैकी "संशोधित" यामध्ये कोणते घटक येतात?
Why: शाळा व्यवस्थापनाच्या संशोधित मानवी, भौतिक आणि आर्थिक घटकांचा समावेश होतो.
Question 219
Question bank
शाळा व्यवस्थापनात नेतृत्त्वाचं मुख्य उद्देश काय आहे?
Why: नेतृत्वाचा मुख्य उद्देश म्हणजे शैक्षणिक व व्यवस्थापन यांचा सरवांगिणी विकाश साधणे आणि त्यांना योग्य मार्गदर्शन करणें हा आहे.
Question 220
Question bank
शाळीळपैकी कोणता शाळा व्यवस्थापनाचा प्रकार नाही?
Why: शाळा व्यवस्थापनात प्रशासनिक, शैक्षणिक व आर्थिक व्यवस्थापन यांचा समावेश होतो, पण शारीरिक व्यवस्थापन हे स्वतःतील प्रकार नाही.
Question 221
Question bank
शाळा व्यवस्थापनात 'सामाजिक प्रांगणी' याचा भाग कोणता आहे?
Why: सामाजिक प्रांगणी मध्ये शालेतील लोकांमधील संबंध,विशेषतः शिक्षक, विद्यार्थी व पालक यांंचा सहभाग आणि सहकार्य आहे.
Question 222
Question bank
शाळा व्यावस्थापनात असलेले प्रमुख प्रकऱियाकोनता आहे?
Why: शाळा व्यावस्थापनाच्या प्रकल्पित प्रक्रियेत PRAथमिक प्रक्रिया मुख्य योजना आखणी, संघटन, नेत्तृत्व आणि नियंतरण या घटकांचा समावेश असतो.
Question 223
Question bank
शाळीळपैकी शाळा व्यावस्थापनाचा प्राधिकार कोन आहे?
Why: मुख्याध्यापक हा शाळा व्यावस्थापनाचा प्रमुख प्राधिकार असतो जो शालेतीय सर्व कामकाजाचा देखरेख करतो.
Question 224
Question bank
शाळा व्यवस्थापनासाठी प्राथमिक स्पर्शकshausी अवश्यक आहे?
Why: प्रभावी व्यवस्थापनासाठी शिक्षक आणि विद्याथी यांच्यात समज वाढवणे, जे व्यवस्थापनासाठी अत्यंत आवश्यक आहे.
Question 225
Question bank
शाळीळपैकी कोणता शाळा व्यवस्थापनाचा उपाय नाही?
Why: शाळा व्यवस्थापनात शिक्षकांच्या मागण्यांकडे दुरलक्ष करणे चांगला उपाय नाही, उलट त्यांना समजून घेणे आवश्यक आहे.
Question 226
Question bank
शाळा व्यवस्थापन प्रकल्प व्यवस्थापनाचा मुख्य फायदे कोणते?
Why: प्रकल्प व्यवस्थापनामुळे शालेतील शिक्षकांच्या दर्जात सुधारतो व उद्दिष्टे अधिक प्रभावीपणे साध्य होतात.
Question 227
Question bank
शाळा व्यवस्थापनातील निर्णय प्रक्रियेमध्ये कोणी मुख्य भूमिका आहे?
Why: संधर्भानुसार निर्णय घेणाऱ्याचा उद्दिष्टे स्पष्ट असेणे आणि योग्य पर्याय निवडणे आवश्यक असते.
Question 228
Question bank
शाळा व्यवस्थापनाचा अर्थिक भाग कोणाला अवलंबून असतो?
Why: शाळा व्यवस्थापनाचा अर्थिक भागांकडे बजेट आकडे व निधी व्यवस्थापनावर लक्ष दिले जाते.
Question 229
Question bank
शाळा व्यवस्थापकाचा योग्यतेत खालीलपैकी काय लक्षात घेतले जाते?
Why: योग्यताबध व्यवस्थापनार्म्याने शिक्षणाचे उद्दिष्ट स्पष्ट असे तसेच लागणाऱ्या मानवी व भौतिक स्त्रोतांचा विचार होतो.
Question 230
Question bank
शाळीलीपैकी शाळा व्यवस्थापनाचा सर्वोत्तम मुख्य उद्देश कोणता आहे?
Why: शाळा व्यवस्थापना मुख्य उद्देश महेंद्रे विद्यार्थ्यांच्या सर्वोत्तम विकासासाठी मार्गदर्शन करा आहे.
Question 231
Question bank
शाळा व्यवस्थापन विद्यार्थी सहभागाचा मुख्य कोणता कारनामुळॆ आहे?
Why: विद्यार्थी सहभागामुळे त्यांचा सक्रियत्व वाढतो आणि ते शालेच्या निर्णय प्रक्रियेत सक्रीय सहभागी होतात.
Question 232
Question bank
शाळीळपैकी कोणती गोष्ट शाळा व्यवस्थापनाच्या यशस्वितेसाठी आवश्यक आहे?
Why: अकार्यक्षम आर्थिक नियोजन हे व्यवस्थापनाच्या यशस्वितेसाठी सर्वांत मोठे अवरोध आहे. त्यामुळे आर्थिक नियोजन कार्यप्रणाली अत्यंत महत्त्वाची आहे.
Question 233
Question bank
शाळा व्यवस्थापनात 'संघटन' या प्रक्रियेचा अर्थ काय आहे?
Why: संघटन म्हणजे लोकांचा थराविक उद्दिष्ट पूर्ति करण्यासाठी जोडणे आणि त्यांचेकाऱ्या संयुक्त क्रियासमवयित करणे होय.
Question 234
Question bank
शाळा व्यवस्थापनातील नियन्त्रण प्रक्रियेचा हेतू काय आहे?
Why: नियन्त्रण प्रक्रिया म्हणजे थरव्हल्या योजना आणि उद्दिष्टानुसार कार्य व्यवस्थित पार पडत आहे का याची तपासणी करणे.
Question 235
Question bank
शाळीळपैकी कोणता शाळा व्यवस्थापनाचा घटक अधिकाऱ्यांचा कार्यविषयक संबंध आहे?
Why: नियन्त्रण आणि नेतृत्व हे मुख्त्यां प्रषासनिकी अधिकारी व व्यवस्थापकांच्या कार्यविषयक संबंधाचे घटक आहे.
Question 236
Question bank
शाळा व्यवस्थापनासाथी योग वेगळ्या व्यवस्थापकाचा अवश्यक असतो?
Why: योग वेगळा व्यवस्थापनाचे काम नियोजित वेगळे पूर्वी होत असल्यामुळे व्यवस्थापन प्रभावीपणे चालवते.
Question 237
Question bank
शाळा व्यवस्थापकाना खालीलपैकी कोणत्या घटकाला "मानवी संसाधन" म्हटंतात?
Why: मानवी संसाधन म्हणजे शालेय शिक्षक, कर्मचारी व विद्यार्थी यांना म्हंटले जाते.
Question 238
Question bank
शाळा व्यवस्थापकानां "प्रेरणा" या घटकाचा उपयोग कशासाठी केला जातो?
Why: प्रेरणा ही शिक्षक व विद्यार्थ्यांच्या कार्यक्षमतेत वाढ करण्यासाठी दिली जाते.
Question 239
Question bank
शाळा व्यवस्थापकानां "परिणामकारक नेतृत्व" कधी साध्य होते?
Why: परिणामकारक नेतृत्व जोनाक व तीची अनमलबजावणी यामध्ये समन्वय असल्यावर आशयक आहे.
Question 240
Question bank
शाळा व्यवस्थापकाच्या संधर्भात "शैक्षणिक आणि आर्थिक व्यवस्थापन" यामध्ये काय फरक आहे?
Why: शैक्षणिक व्यवस्थापन म्हणजे शैक्षणाशी संबंधीत प्रक्रिया तर आर्थिक व्यवस्थापन म्हणजे निधी आणि खर्च यासंबंधित प्रक्रिया.
Question 241
Question bank
शाळा व्यवस्थापकानां "तंत्रज्ञानाचा उपयोग" कोणत्या कारणाने महत्त्वाचा आहे?
Why: तंत्रज्ञान वापर व्यवस्थापकांनी कार्ये जलद व परिणामकारक करण्यासाठी केला जातो.
Question 242
Question bank
शाळीपैकी shाळा पुस्तकालयाने दाखविलेल्या धारणात्मक निर्नय कोणता आहे?
Why: धारणात्मक निर्णय मध्ये दीर्घकालीन व महत्वपूर्ण गोष्टींबाबत निर्णय घेणे, जसे अवयासक्रमाची निवड.
Question 243
Question bank
शाळा व्यवस्थापनाचा "पाळकांचा सहभाg" का अवश्यक आहे?
Why: पाळकांचा सहभाg शाळा आणि कुटुंब यांमध्ये संबंध वाढवतो, ज्यामुळे विद्यार्थ्यांच्या समग्र विकासासाठी शिक्षक अधिक शक्ता होतो.
Question 244
Question bank
शाळा व्यवस्थापनाचे काँटे तत्त्वे विद्यमान समस्यानिवारणासाठी उपयोगी ठरतात?
Why: समन्वय, सहभाg, संवाद आणि नियंन्त्रण यामुळे शालेय समास समस्यांचे सुतू शाक्तता आहे.
Question 245
Question bank
शाळा व्यवस्थापनात "प्रशासन" मध्ये काय?
Why: प्रशासन मध्ये नियम, विधी, नीती व धोरणांचे नियमन व योग्य अंमलबजावणी होय.
Question 246
Question bank
शाळीपैकी व्यवस्थापन कोनता घटक बालकांमध्ये शैक्षणिक प्रगतीला ठेट परिणाम करतो?
Why: शिक्षकांची गुणवत्ताः शैक्षणिक प्रगतीसाठी अत्यंत महत्वाची आहे.
Question 247
Question bank
शाळा व्यवस्थापनाचा 'कार्यात्मक संघटन'चा अवलंब काय आहे?
Why: कार्यात्मक संघटना कार्मिक व शिष्यवर्ग यांचे कार्य प्राप्ती हेतुने सुनिश्चित करणारी कार्यसंघटना आहे.
Question 248
Question bank
शाळा व्यवस्थापनाचे कोणते स्वरूप निर्देशकालीन उद्दिष्टे साधते?
Why: दर्शनीय व धोरणात्मक व्यवस्थापन directives आधारित व्यवस्थापन जोजना अधिकते.

Descriptive & long-form

7 questions · self-rated after model answer
Question 1
PYQ 3.0 marks
पाठ्यक्रम विकास की प्रक्रिया का वर्णन कीजिए।
Try answering in your head first.
Model answer
**पाठ्यक्रम विकास** शैक्षिक लक्ष्यों और शिक्षार्थी की आवश्यकताओं के आधार पर पाठ्यक्रम सामग्री बनाना या संशोधित करना है।

1. **लक्ष्य निर्धारण:** शिक्षा के उद्देश्यों को स्पष्ट करना जैसे संज्ञानात्मक, भावात्मक विकास। उदाहरण: CBSE पाठ्यक्रम में NEP 2020 के अनुसार कौशल-आधारित लक्ष्य।

2. **सामग्री चयन:** विद्यार्थी की आयु, पृष्ठभूमि के अनुरूप सामग्री चुनना।

3. **संरचना:** विषयों का क्रमबद्ध संगठन।

4. **मूल्यांकन:** प्रभावशीलता की जाँच।

संक्षेप में, यह एक निरंतर प्रक्रिया है जो शिक्षा को प्रासंगिक बनाती है। (लगभग 120 शब्द)
More: पाठ्यक्रम विकास एक व्यवस्थित प्रक्रिया है जो नीतियों, आवश्यकताओं पर आधारित होती है। यह TOPPER का पूर्ण उत्तर है जिसमें परिचय, बिंदु, उदाहरण और समापन शामिल है।[1][5]
How did you do?
Question 2
PYQ 4.0 marks
पाठ्यक्रम और निर्देशात्मक योजना में अंतर स्पष्ट कीजिए।
Try answering in your head first.
Model answer
पाठ्यक्रम और निर्देशात्मक योजना दो भिन्न अवधारणाएँ हैं।

**1. पाठ्यक्रम:** व्यापक ढाँचा जिसमें सामग्री, उद्देश्य, सीखने के अनुभव शामिल। यह लंबी अवधि का होता है। उदाहरण: NCERT की कक्षा 10 गणित पुस्तक।

**2. निर्देशात्मक योजना:** कक्षा शिक्षण के लिए विशिष्ट पाठ-योजनाएँ। यह अल्पकालिक है। उदाहरण: एक अवधि का पाठ 'त्रिकोणमिति' पर।

**अंतर:** पाठ्यक्रम सामग्री तय करता है, योजना उसका कार्यान्वयन। पाठ्यक्रम स्थायी, योजना लचीली।

निष्कर्षतः, पाठ्यक्रम आधार प्रदान करता है और योजना उसका व्यावहारिक रूप। (लगभग 110 शब्द)
More: यह 3-4 अंकों का पूर्ण मॉडल उत्तर है जिसमें तुलना, उदाहरण और समापन सम्मिलित। स्रोत के अनुसार पाठ्यक्रम डिजाइन व्यापक है।[1]
How did you do?
Question 3
PYQ · 2023 5.0 marks
पाठ्यक्रम डिजाइन के प्रमुख घटक कौन-से हैं? समझाइए।
graph TD
    A[पाठ्यक्रम डिजाइन] --> B[सामग्री चयन]
    A --> C[सीखने के अनुभव]
    A --> D[संगठन]
    A --> E[मूल्यांकन]
    A --> F[समावेशिता]
    style A fill:#e1f5fe
Try answering in your head first.
Model answer
**पाठ्यक्रम डिजाइन** पाठ्यक्रम की संरचना को संदर्भित करता है जिसमें सामग्री, सीखने के अनुभव और संगठन शामिल।

**परिचय:** यह शिक्षण-अध्ययन प्रक्रिया का आधारभूत ढाँचा है जो NEP 2020 में समग्र विकास पर जोर देता है।

1. **सामग्री चयन:** प्रासंगिक, आयु-उपयुक्त विषय। उदाहरण: विज्ञान में पर्यावरण अध्ययन।

2. **सीखने के अनुभव:** क्रियाकलाप, प्रोजेक्ट। उदाहरण: गणित में मॉडल निर्माण।

3. **संगठन:** विषय-केंद्रित या एकीकृत दृष्टिकोण।

4. **मूल्यांकन एकीकरण:** फॉर्मेटिव-सम्मेटिव।

5. **समावेशिता:** विशेष आवश्यकता वाले विद्यार्थियों के लिए अनुकूलन।

**निष्कर्ष:** प्रभावी डिजाइन गुणवत्तापूर्ण शिक्षा सुनिश्चित करता है। (लगभग 220 शब्द)
More: यह 5-6 अंकों का विस्तृत उत्तर है जिसमें सभी आवश्यक तत्व: intro, बिंदु, examples, conclusion। स्रोत पर आधारित।[1][8]
How did you do?
Question 4
PYQ 5.0 marks
Explain the concept of inclusive education as envisioned by the Right to Education Act, including its provisions for children with disabilities.
Try answering in your head first.
Model answer
Inclusive education, as envisioned by the Right to Education Act 2009, is a comprehensive approach to ensuring education for all, including children with disabilities.

1. Definition and Scope: Inclusive education refers to the provision of quality education to all learners within mainstream educational settings, ensuring that no child is excluded or marginalized based on disability, socioeconomic status, gender, or other factors. The RTE Act explicitly promotes 'education for all,' including children with disabilities, as a fundamental right.

2. Infrastructure and Accessibility: The Act mandates that schools must provide appropriate infrastructure facilities to accommodate children with different abilities. This includes accessible buildings, ramps for wheelchair access, modified toilets, and appropriate learning materials adapted to different disability types.

3. Teacher Training and Support: The RTE Act emphasizes the need for specialized teacher training to enable educators to work effectively with children having various disabilities. Schools are required to have trained teachers capable of addressing diverse learning needs through differentiated instruction and individualized education plans.

4. School Management Committees: These committees, as established under the RTE Act, are responsible for ensuring that no child is denied admission on grounds of disability. They monitor implementation of inclusive policies and advocate for adequate resources and support systems.

5. Removal of Barriers: The Act seeks to eliminate attitudinal, physical, and curricular barriers that prevent children with disabilities from accessing quality education. It promotes a rights-based approach where disability is not viewed as a deficit but as a natural variation of human diversity.

In conclusion, inclusive education under the RTE Act represents a paradigm shift from segregated special education systems to a unified approach where all children learn together in mainstream schools with appropriate support mechanisms, ensuring dignity, equality, and full participation.
More: This descriptive answer covers the multifaceted aspects of inclusive education, including its conceptual foundation, practical implementation through infrastructure and teacher training, institutional mechanisms, and the philosophical shift it represents.
How did you do?
Question 5
PYQ 6.0 marks
Discuss the role and responsibilities of School Management Committees (SMCs) as established under the Right to Education Act.
Try answering in your head first.
Model answer
School Management Committees (SMCs) represent a crucial institutional mechanism established under the Right to Education Act 2009 to ensure quality, equitable, and inclusive elementary education.

1. Governance and Accountability: SMCs serve as the primary body for school governance and accountability. They ensure that schools operate in compliance with RTE Act provisions and maintain standards of quality education. The committees act as a bridge between the school administration, government, and the local community, facilitating transparency and democratic participation in educational decision-making processes.

2. Admission and Non-Discrimination: A critical responsibility of SMCs is to ensure that no child is denied admission based on caste, religion, gender, disability, or socioeconomic status. They must verify that schools follow fair admission procedures and maintain records of enrolled students, ensuring that the principles of free and compulsory education are strictly adhered to without discrimination.

3. Resource Mobilization and Management: SMCs are entrusted with monitoring the utilization of government grants and funds allocated for school operations. They ensure that resources are appropriately allocated for infrastructure development, purchase of learning materials, teacher training, and provision of mid-day meals. The committees must also mobilize community resources and contributions while ensuring that financial assistance does not burden disadvantaged families.

4. Infrastructure and Safety Standards: The committees oversee implementation of infrastructure requirements mandated by the RTE Act, including adequate classroom space, sanitation facilities, drinking water, and safe learning environments. They monitor teacher-student ratios, ensure maintenance of school facilities, and verify compliance with building safety standards and accessibility requirements for children with disabilities.

5. Monitoring Quality and Learning Outcomes: SMCs are responsible for monitoring learning outcomes and quality of education delivered. They collect feedback from parents and students, identify learning gaps, and work with teachers to implement corrective measures. Regular classroom observations and assessment reviews help ensure that educational quality standards are maintained.

6. Grievance Redressal and Child Protection: School Management Committees establish mechanisms for grievance resolution, addressing complaints from parents, students, and community members regarding educational services or violations of RTE provisions. They also play a protective role in ensuring child safety and addressing issues of abuse or exploitation within school premises.

In conclusion, School Management Committees serve as democratic institutions that bridge the gap between schools and communities, ensuring transparent governance, equitable resource allocation, quality educational delivery, and protection of children's rights as guaranteed under the Right to Education Act. Their effective functioning is essential for the successful implementation of RTE provisions and achieving the goal of inclusive, quality elementary education for all.
More: This comprehensive answer addresses the multifaceted role of SMCs in governance, admission procedures, resource management, infrastructure monitoring, quality assurance, and child protection, demonstrating how these committees operationalize RTE principles.
How did you do?
Question 6
PYQ 6.0 marks
What are the teacher-student ratio requirements specified under the Right to Education Act, and why is this significant for quality education?
Try answering in your head first.
Model answer
The Right to Education Act 2009 establishes specific teacher-student ratio requirements as a critical component of quality education standards.

1. Prescribed Ratios: The RTE Act mandates that schools must maintain appropriate teacher-student ratios based on the class level. For primary classes (I-V), the norm is one teacher for every 40 students, while for upper primary classes (VI-VIII), the ratio is one teacher for every 35 students. In schools with fewer than the prescribed number of students in a class, at least one teacher must be appointed to that class to ensure adequate instructional attention.

2. Pedagogical Significance: Maintaining optimal teacher-student ratios is significant because it directly impacts the quality of teaching-learning transactions. Lower student-teacher ratios enable teachers to provide individualized attention, identify learning difficulties early, and provide timely intervention. This facilitates better learning outcomes and ensures that no child is left behind, particularly those requiring additional support such as children from disadvantaged backgrounds or those with learning difficulties.

3. Inclusive Education Implementation: Appropriate teacher-student ratios are essential for implementing inclusive education practices effectively. Teachers can better accommodate diverse learning needs, provide differentiated instruction, and support children with disabilities when class sizes are manageable. This enables inclusive settings to be genuinely supportive rather than merely providing physical presence in mainstream classrooms.

4. Teacher Workload and Professional Development: The prescribed ratios help regulate teacher workload, enabling educators to manage administrative responsibilities, conduct parent-teacher interactions, and participate in continuous professional development programs. Reduced workload allows teachers to focus on curriculum planning, assessment, and pedagogical innovations that enhance educational quality.

5. Equity and Social Justice: The teacher-student ratio requirements ensure equitable access to quality teaching across schools and regions. By standardizing these ratios, the RTE Act prevents situations where disadvantaged schools operate with inadequate teaching staff, thereby addressing systemic inequalities in educational quality and ensuring that every child receives adequate instructional support regardless of socioeconomic background.

6. Monitoring and Accountability: The specific stipulation of teacher-student ratios provides measurable standards for monitoring school compliance. School Management Committees and educational authorities use these benchmarks to assess whether schools are providing adequate staffing resources and to hold schools accountable for maintaining quality standards.

In conclusion, the teacher-student ratio requirements in the RTE Act represent an important quality assurance mechanism that directly influences instructional effectiveness, inclusive education implementation, teacher professional engagement, and equitable educational access. These ratios acknowledge that quality education requires adequate human resources and create the structural conditions necessary for delivering meaningful learning experiences to all children.
More: This answer comprehensively addresses the prescribed ratios, their pedagogical importance, implications for inclusive education, teacher professional development, equity considerations, and monitoring aspects, demonstrating the multidimensional significance of this RTE provision.
How did you do?
Question 7
PYQ 7.0 marks
Analyze the infrastructure requirements mandated by the Right to Education Act and their role in ensuring quality and inclusive education.
Try answering in your head first.
Model answer
The Right to Education Act 2009 stipulates comprehensive infrastructure requirements that serve as foundational elements for ensuring quality and inclusive education delivery.

1. Physical Infrastructure Standards: The RTE Act mandates that schools must have adequate classroom space with appropriate dimensions to accommodate enrolled students, separate functional toilets for boys and girls with provisions for menstrual hygiene management, safe and adequate drinking water facilities, and appropriate play areas for recreational activities. These physical structures create an environment conducive to learning and ensure student health, safety, and dignity during school hours.

2. Accessibility for Children with Disabilities: A critical component of RTE infrastructure requirements is ensuring physical accessibility for children with disabilities. Schools must have ramps, accessible entry points, modified toilet facilities, and appropriate furniture and equipment that accommodate mobility impairments. This removes physical barriers that traditionally excluded children with disabilities from mainstream educational settings and operationalizes the principle of inclusive education.

3. Learning Resource Infrastructure: The Act requires schools to maintain libraries, science laboratories, and other learning resource centers equipped with appropriate materials and equipment. These facilities support diversified pedagogy, hands-on learning experiences, and development of critical thinking skills. Access to quality learning resources ensures that all students, regardless of socioeconomic background, can engage in experiential and meaningful education.

4. Teacher Support Infrastructure: Appropriate staff rooms, administrative spaces, and facilities for teacher collaboration are mandated to support effective professional functioning. These spaces enable teachers to prepare lessons, conduct parent consultations, and engage in collaborative planning for improved instruction. Teacher comfort and professional dignity are prerequisites for quality teaching-learning processes.

5. Sanitation and Health Facilities: The RTE Act's emphasis on functional sanitation facilities addresses health and dignity concerns that significantly impact school attendance, particularly for girls. Clean, safe, and gender-appropriate sanitation facilities reduce absenteeism, support menstrual health, and create an environment of dignity that encourages continued enrollment, thereby directly supporting educational access and gender equality.

6. Safe Learning Environment: Infrastructure requirements include provisions ensuring structural safety, appropriate ventilation, lighting, and protection from hazards. A safe physical environment reduces health risks and creates psychological security that enables students to focus on learning. This is particularly important for vulnerable children who may face additional risks in unsafe environments.

7. Equitable Resource Distribution: By standardizing infrastructure requirements across schools, the RTE Act ensures that resource disparities between affluent and disadvantaged areas are minimized. This promotes educational equity by ensuring that quality physical learning environments are not privileges available only to wealthy communities but rights guaranteed to all children.

In conclusion, the infrastructure requirements mandated by the RTE Act represent recognition that physical spaces fundamentally shape educational experiences. These requirements operationalize inclusive education principles by removing physical barriers, support quality teaching-learning through provision of appropriate facilities and resources, promote student health and dignity, and ensure equitable access to quality learning environments across diverse socioeconomic contexts. Adequate infrastructure is thus not merely a facility provision but a cornerstone of educational equity and quality.
More: This comprehensive answer addresses physical infrastructure standards, accessibility considerations, learning resources, teacher facilities, sanitation provisions, safety aspects, and equity implications, demonstrating deep understanding of how infrastructure supports quality and inclusive education.
How did you do?

Score-tracking is paywalled.

Subscribe to save your practice scores, see your weak chapters, and unlock mock tests.

Unlock everything · ₹4,999
Ask a doubt
अभ्यासक्रम · 10 free messages
Ask me anything about this subtopic. You have 10 free messages this session — chat history isn't saved in preview.