Login
OR
Don't worry. We'll fix this for you!
वाच्य (Voice) हा व्याकरणीय संकल्पना असून त्याचा संबंध क्रियापद (Verb) आणि त्या क्रियापदाशी संबंधित कर्ता व कर्म यांच्याशी असतो. वाच्य शब्दाचा अर्थ 'धर्माचा किंवा कृत्याचा प्रकार' असा होतो. म्हणजेच, एखाद्या क्रियेचे करणारे किंवा त्यावर क्रिया होणारे कोण आहे हे वाच्य दाखवून सांगते. मराठी व्याकरणात वाच्य तीन प्रकारांमध्ये विभागले गेले आहेत:
आता आपण वाच्याचे तीन मुख्य प्रकार तपासूयात.
कर्तृवाच्य म्हणजे ज्या वाक्यात कर्ता स्पष्टपणे क्रियापदाशी संलग्न असतो आणि तोच क्रिया करतो, असे वाक्य. उदाहरणार्थ:
राम शाळेत जातो.
इथे 'राम' कर्ता आहे आणि तो क्रिया करणारा आहे.
कर्मवाच्य वाक्यात कर्मावर क्रिया होते, पण कर्ता अस्पष्ट राहतो किंवा म्हटले जात नाही. उदाहरणार्थ:
शाळेत रामाला भेटले.
इथे 'रामाला' म्हणजे कर्म आहे ज्यावर क्रिया झाली आहे. कर्ता व्यक्त केल्या शिवाय वाक्याचा अर्थ कर्मावर अधिक भर देतो.
परस्मैपदी वाच्यात क्रिया कर्त्याच्या स्वत:वर होते. म्हणजे कर्ता स्वतः क्रियेचा भाग आहे. उदाहरण:
राम स्वतःला पाहतो.
राम हे स्वतः क्रिया करणारे आणि क्रियायुक्त आहे.
वाच्याचा उपयोग वाक्यातील क्रियापदाशी संबंधित कर्ता आणि कर्म यांचा संबंध दाखविण्यासाठी होतो. वाक्य रचनेत यामुळे मोठा फरक पडतो. खाली वाच्याच्या मुख्य कार्यांचे थोडक्यात वर्णन आहे:
वाच्य कसे ओळखावे हे जाणून घेणे आवश्यक आहे, कारण परीक्षेत अनेक प्रश्न वाच्य ओळखण्यावर आधारित येतात. मुख्य लक्षणे खालीलप्रमाणे आहेत:
वाच्यांची रचना वाक्याच्या क्रियापदांवर अवलंबून असते. कर्तृवाच्यात क्रियापद साधारणपणे प्रामुख्याने कर्त्यास अनुसरून बदलतो. कर्मवाच्यात विशेषतः कर्म किंवा कर्माशी निगडीत क्रियापद वापरले जातात. परस्मैपदीसाठी वेगळे क्रियापद रूप वापरतात. खाली काही नियम दिले आहेतः
प्रत्येक वाच्याचा अर्थ आणि व्यवहार कसे होतो हे स्पष्ट करण्यासाठी खाली अभ्यासपूर्वक उदाहरणे दिली आहेत.
Step 1: कर्तृवाच्य वाक्यात कर्ता स्पष्टपणे क्रिया करणारा असतो. पहिल्या वाक्यामध्ये 'श्याम' हा कर्ता आहे आणि तो वाचतो आहे.
Step 2: दुसऱ्या वाक्यात कर्माला महत्त्व असून कर्ता अस्पष्ट आहे, त्यामुळे ते कर्मवाच्य आहे.
Step 3: तिसऱ्या वाक्यामध्ये क्रिया स्वतःवर केली आहे, म्हणून तो परस्मैपदी आहे.
Answer: वाक्य 1 कर्तृवाच्य आहे.
Step 1: कर्तृवाच्य वाक्य आहे जेथे 'रामाने' कर्ता आहे.
Step 2: कर्मवाच्यात कर्ता अस्पष्ट राहतो किंवा काढून टाकावा लागतो. 'फळ' हा कर्म आहे.
Step 3: कर्मवाच्य वाक्यात वाक्य असे होईल: फळ रामाला खात आहे.
Answer: "फळ रामाला खात आहे."
Step 1: परस्मैपदी म्हणजे स्वत:साठी किंवा स्वतःवर केली जाणारी क्रिया.
Step 2: वाक्य 1 आणि 3 मध्ये व्यक्ती इतर वस्तू/कर्मावर क्रिया करीत आहे.
Step 3: वाक्य 2 मध्ये 'स्वतःला' असल्याने ती परस्मैपदी वाक्य आहे.
Answer: वाक्य 2 परस्मैपदी आहे.
Step 1: मूळ वाक्य कर्तृवाच्य आहे, जिथे 'सीता' कर्ता आहे.
Step 2: कर्मवाच्यात कर्ता वगळायचा किंवा अस्पष्ट ठेवायचा असून कर्म (फुलं) वर ताण द्यायचा.
Step 3: कर्मवाच्य वाक्य होईल: फुलं सिताला तोडली जातात.
Step 4: यात क्रियापद कर्मवाच्य स्वरूपात आहे.
Answer: "फुलं सीताला तोडली जातात."
Step 1: मूळ वाक्य कर्तृवाच्य आहे. 'शिक्षकांनी' कर्ता आहे.
Step 2: कर्मवाच्य वाक्य तयार करताना कर्त्याला अस्पष्ट ठेवायचे आहे आणि कर्माला महत्त्व द्यायचे आहे.
Step 3: कर्मानुसार वाक्य बदला: विद्यार्थ्यांना ज्ञान दिले गेले. किंवा विद्यार्थ्यांना शिक्षकांमार्फत ज्ञान दिले गेले.
Answer: "विद्यार्थ्यांना ज्ञान दिले गेले."
When to use: वाक्याचा पहिला तपास करताना.
When to use: कर्मवाच्य ओळखताना.
When to use: परस्मैपदी ओळखताना.
When to use: कर्मवाच्य क्रियापद ओळखण्यासाठी.
When to use: परीक्षेतील संकल्पना स्पष्ट करण्यासाठी.
Progress tracking is paywalled — subscribe to mark subtopics as understood and save your streak.
Go to practice →
Your Score
Your Rank
| Rank | Name | Score |
|---|
